Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 18 października 2018 r., sygn. akt II GSK 1620/18

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 167/18, odrzucił skargę M. K. S. na pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], zawiadamiające o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

M. K. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. pismo Ministra Sprawiedliwości zawiadamiające Prezesa Sądu Apelacyjnego w Ł. o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej.

Odrzucając skargę M. K. S. Sąd I instancji przywołał treść art. 3 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; powoływanej dalej jako; p.p.s.a.) i stwierdził, że sądy administracyjne są właściwe wyłącznie do rozpatrywania skarg w sprawach określonych w powołanych przepisach. Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej, ich bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ale tylko w przypadkach o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1 – 4a. Katalog ten rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują kontrolę sądu administracyjnego w sprawach nieprzewidzianych w art. 3 § 2 p.p.s.a.

WSA wskazał, że przed rozpoznaniem skargi sąd bada jej dopuszczalność. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest pismo Ministra Sprawiedliwości zawiadamiające Prezesa Sądu Apelacyjnego w Ł. o treści wyroku WSA w Warszawie i związanej z tym konieczności wyznaczenia zastępcy komornika. W ocenie Sądu, pismo to nie jest czynnością z zakresu administracji publicznej, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i ma ono charakter wyłącznie informacyjny. Wyznaczanie zastępców komorników sądowych jest - na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1277) - wyłączną kompetencją prezesów właściwych sądów apelacyjnych.

W związku z powyższym samo zawiadomienie dokonane przez Ministra Sprawiedliwości było czynnością niewywołującą wobec skarżącego żadnych skutków prawnych, niemającą charakteru publicznoprawnego, a nadto nie było skierowane do skarżącego.

WSA podkreślił, że z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. należy wywieść, iż sądowej kontroli podlegają takie akty lub czynności, które mają charakter władczy, są podejmowane w sprawach indywidualnych, mają charakter publicznoprawny oraz dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa. Akty te lub czynności muszą mieć ponadto charakter zewnętrzny, czyli muszą być skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność. Zaskarżone w niniejszej sprawie pismo nie przyznaje zaś skarżącemu żadnych praw i nie nakłada na niego obowiązków. Nie wchodzi ono zatem w zakres aktów lub czynności uregulowanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a tym samym nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej. W świetle powyższego Sąd I instancji, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., odrzucił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożył skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto na podstawie art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów wnioskowanych w skardze z dnia [...] grudnia 2017 r. oraz piśmie z dnia [...] stycznia 2018 r. w celu wyjaśnienia okoliczności prawnych związanych ze skutkami wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1067/17 dla powołania skarżącego na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ż., a także braku podstaw do odrzucenia skargi zgodnie motywami zawartymi w uzasadnieniu postanowienia.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1. 1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, na skutek całkowitego zaniechania przedstawienia stanu sprawy, zwłaszcza przyczyn wniesienia przez Skarżącego skargi (w oparciu o wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2017 r. (sygn. akt: VI SA/Wa 1067/17), a także nieuzasadnione przyjęcie, że Skarżący zaskarżając pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2017 r. zawiadamiające m.in. Prezesa Sądu Apelacyjnego w Ł. o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika (znak: [...]), dalej: "Pismo" niewłaściwie potraktował je jako akt z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zaskarżona czynność nie mieści się w zakresie właściwości sądów administracyjnych powołanych ! do kontroli określonej działalności administracji publicznej i do której to kwestii Sąd I instancji w ogóle się nie odniósł, co tym samym pozbawiło Skarżącego możliwości zapoznania się z motywami, które legły u podstaw odrzucenia jego skargi, gdy tymczasem zaskarżone Pismo należy zakwalifikować jako inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), podjęty w ramach sformalizowanych procedur dotyczących uprawnień i obowiązków komornika wynikających z przepisów prawa, w tym ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji;
2. 2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 5 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi na zasadzie, że sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych mimo, że sprawa wyznaczenia zastępcy komornika sądowego nie należy do jednej ze spraw, o której mowa w art. 5 p.p.s.a., a nadto przy braku wskazania, czy przedmiotowa sprawa (w ocenie Sądu odrzucającego skargę) należy do właściwości sądu powszechnego i z tego względu skarga podlega odrzuceniu;
3. 3) przepisów prawa materialnego, tj: art. 15a ust. 1c w zw. z art. 15a ust. 1a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1277) przez jego błędną wykładnie polegająca na wadliwym przyjęciu, że doszło do wygaśnięcia powołania Skarżącego na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ż. z mocy prawa i zaszła potrzeba wyznaczenia dla niego zastępcy pomimo tego, że Skarżący: nie zrezygnował z pełnienia obowiązków komornika (i), nie został ukarany prawomocnym orzeczeniem dyscyplinarnym – karą wydalenia ze służby komorniczej (ii), nie został prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe (iv), ani nie utracił obywatelstwa polskiego (v);
4. 4) przepisów prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 26 ust. 1 oraz 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1277) poprzez pozbawienie skarżącego komornika prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy o wygaśnięcia jego powołania na stanowisko komornika, tj. pozbawienie go ww. funkcji, mimo braku przeszkód prawnych z powodu których Skarżący nie może pełnić obowiązków komornika i poprzestaniu przez Sąd I instancji na lakonicznym stwierdzeniu, że zaskarżone Pismo ma charakter wyłącznie informacyjny, w sytuacji gdy w najwyższym stopniu ingeruje ono w możliwości sprawowania przez Skarżącego funkcji komornika sądowego, zaś jego wydanie wymaga zaistnienia ustawowych przesłanek.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej oparł zarzuty na obydwu tych podstawach. Ich istota sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, zgodnie z którym pismo Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2017 r. nie stanowi aktu lub czynności, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i w związku z tym nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego, skutkiem czego sprawa nie została przez WSA rozpoznana co do istoty.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo odrzucił skargę M. K. S. na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Aby akt lub czynność podlegały kontroli sądu administracyjnego, muszą spełniać następujące warunki: 1) nie mogą mieć formy decyzji lub postanowienia wydanego w postępowaniu jurysdykcyjnym, egzekucyjnym lub zabezpieczającym, 2) muszą mieć charakter publicznoprawny, 3) muszą być skierowane do indywidualnego podmiotu, 4) muszą dotyczyć jego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżonego aktu – pisma Ministra Sprawiedliwości – nie sposób uznać za akt, o którym mowa w ww. przepisie, bowiem nie dotyczy on uprawnień lub obowiązków strony. Stanowi ono jedynie pismo w sprawie, w którym organ zawiadamia Prezesa Sądu Apelacyjnego o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika. Z całą pewnością nie jest to akt, który odmawia skarżącemu jakiegokolwiek uprawnienia wynikającego z przepisów prawa.

Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu słusznie zwrócił uwagę, że przedmiotowe pismo ma jedynie charakter informacyjny i zostało wydane wyłącznie w zakresie powiadomienia Prezesa Sądu Apelacyjnego Ł. o treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i związanej z tą okolicznością konieczności wyznaczenia zastępcy komornika. Zasadnie również wskazano, że mocą art. 27 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji wyznaczanie zastępców komorników sądowych należy do wyłącznej kompetencji prezesów właściwych sądów apelacyjnych. Informacja zawarta w piśmie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2017 r. nie stanowi zaś czynności, która mogłaby w stosunku do strony skarżącej wywołać jakiekolwiek skutki prawne. Nie jest to również czynność o charakterze publicznoprawnym, ani też nie jest aktem skierowanym do skarżącego i odnoszącym się do jego praw lub obowiązków.

Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, nie jest zatem tak, że zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlega jakiekolwiek pismo organu wydane w sprawie, której przedmiot dotyczy strony skarżącej. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zaskarżeniu podlegają jedynie takie akty lub czynności organu, które władczo rozstrzygają o prawach lub obowiązkach strony. Jak słusznie wywiódł Sąd I instancji takiego przymiotu nie miało pismo Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2017 r., wobec czego skarga – jako niedopuszczalna – podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 p.p.s.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawierało wszystkie elementy wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. i umożliwiało jego kontrolę instancyjną, co też sąd kasacyjny uczynił. W świetle powyższego zarzut naruszenia ww. przepisu należało uznać za niezasadny.

W odniesieniu do zarzutów prawa materialnego zawartych w skardze kasacyjnej, wskazać należy, że wydając postanowienie o odrzuceniu skargi, Sąd I instancji nie miał możliwości odnieść się do materii, jaką jest wygaśnięcie powołania na stanowisko komornika, skoro skarga na pismo o charakterze informacyjnym była niedopuszczalna z uwagi na to, iż pismo to w ogóle nie podlegało kontroli sądu administracyjnego. Skoro zaś Sąd I instancji wydał postanowienie o odrzuceniu skargi, to tylko ta kwestia podlegała kontroli sądowej w drugiej instancji. Zarzuty i argumenty skargi kasacyjnej odnoszące się do meritum sprawy nie mogły być przedmiotem rozważań NSA w ramach niniejszego postępowania.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.