Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 199/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę M. J. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] października 2011 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie dorogwym.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy.
W dniu [...] lipca 2011 r. na drogowym przejściu granicznym w K. funkcjonariusze celni Izby Celnej w B. dokonali kontroli dokumentów związanych z wykonywaniem przewozu drogowego środkiem transportowym marki DAF wraz z naczepą typu chłodnia. Wykonującym przewóz drogowy była firma "R." M. J. R. z siedzibą w K. Kierującym przedmiotowym zespołem pojazdów był S. J. Z przeprowadzonych czynności kontrolnych sporządzono protokół, w którym stwierdzono wykonywanie przewozu drogowego z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty. Wskazano, że nie okazał do kontroli ważnego świadectwa ATP wydawanego zgodnie z Umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportowych używanych do tych przewozów. Okazane świadectwo ATP ważne było do dnia [...] kwietnia 2011 r. Przewożony towar w dokumencie przewozowym CMR został określony jako towar łatwo psujący się o temperaturze transportu 0/+8°C.
W piśmie z dnia [...] sierpnia 2011 r. strona poinformowała, że w dniu [...] lipca 2011 r. faktycznie kierowca S. J. przewoził towar zespołem pojazdów, w temperaturze plusowej bez ważnego świadectwa ATP. Wskazała, że nie wynikało to z niedbalstwa, ani też nie było celowe, a było spowodowane kłopotami rodzinnymi i finansowymi. Poinformowała, że borykanie się z trudnościami osobistymi sprawiło, że nie odnowiła w odpowiednim czasie wymaganego świadectwa. Nadto strona podniosła, że nigdy wcześniej nie dopuściła się takiego zaniedbania oraz że naczepa jest sprawna, nie była uszkodzona i otrzymała w dniu [...] lipca 2011 r. atest. Do wyjaśnień załączono kserokopię protokołu komisyjnego odbioru prac C. O. C. "C." w K. z dnia [...] lipca 2011 r. Wniosła o umorzenie postępowania administracyjnego.
Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B., na podstawie art. 104 k.p.a., art. 92 ust. 1 i ust. 4, art. 93 ust. 1, ust. 1a, ust. 3 i ust. 4 w związku z art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c, ust. 3 i art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.), art. 1, art. 3 ust. 1 Umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP), sporządzonej w Genewie dnia 1 września 1970 r. (Dz. U. z 1984 r. nr 49, poz. 254), ust. 4 Załącznika 1 Dodatku 1 do ww. umowy, nałożył na firmę: M. J. R. - Firma "R." z siedzibą w K. karę pieniężną w wysokości 2.000 zł z tytułu wykonywania transportu drogowego bez wymaganego świadectwa zgodnie z umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów.
Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia [...] października 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, tj. międzynarodowy samochodowy list przewozowy CMR [...], w którym w rubryce 18 - zastrzeżenia i uwagi przewoźnika - było wpisane: Uwaga! Łatwo psujący się towar, w rubryce 6 - temperatura transportu 0/+8°C, świadectwo weterynaryjne nr [...], w którym w punkcie 2.8 - warunki przechowywania i transportu wskazano od 0°C do +8°C, wyjaśnienia strony z dnia [...] sierpnia 2011 r., w których poinformowała, iż faktycznie towar przewożony był w temperaturze plusowej bez ważnego świadectwa ATP, wskazuje, iż sam przewoźnik, czyli firma "R." podał, że produkt w postaci bezwodny tłuszcz mleczny jest produktem łatwo psującym się. Dlatego w ocenie organu odwoławczego przyjąć należy, że strona miała świadomość, iż naruszyła obowiązek posiadania świadectwa ATP podczas wykonywania przedmiotowego przewozu.
Ponadto C. O. C. "C." w K. wskazał, iż bezwodny tłuszcz mleczny można zaliczyć do grupy produktów mlecznych wymienionych w załączniku 3 umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP) i powinien być przewożony środkiem transportowym posiadającym świadectwo ATP. Ustosunkowując się do oświadczenia producenta organ wskazał, że ust. 1 art. 4 umowy przewiduje możliwość odstąpienia od stosowania specjalnych środków transportu, ale tylko w sytuacji, gdy w związku z temperaturą przewidywaną podczas całego przewozu, obowiązek ten okazuje się całkowicie zbędny do utrzymania temperatur produktu. To nie utrzymanie temperatur produktu, ale przewidywana temperatura podczas przewozu ma zapewnić utrzymanie temperatur produktu. A więc w sytuacji, np. ujemnych temperatur podczas całego przewozu, można przewidzieć właściwe utrzymanie temperatur produktu.
Jednakże w sprawie przewóz był dokonywany w miesiącu lipcu i taka sytuacja nie zachodziła. Tak więc przewoźnik firma "R." przewożąc produkt w postaci bezwodnego tłuszczu mlecznego w miesiącu lipcu, gdy temperatury przekraczały +8°C, musiała zapewnić transport specjalnym środkiem transportu, który pozwoliłby na utrzymanie temperatury transportu od 0°C do +8°C wskazanej m.in. w świadectwie weterynaryjnym i międzynarodowym liście samochodowym. Odnosząc się do argumentu strony, iż świadectwo ATP dotyczy przewozów artykułów żywnościowych szybko psujących się, gdzie czas przewozu nie powinien przekraczać 48 godzin, organ wyjaśnił, że logicznym jest, iż termin przydatności towaru jest dłuższy od czasu jego przewozu.
Ponadto fakt, iż zespół pojazdów w czasie odprawy granicznej nie został skierowany na wyjazd dla produktów ADR i szybko psujących się nie świadczy o tym, iż nie jest to produkt łatwo psujący się a jedynie o organizacji pracy na przejściu granicznym. Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że zebrany materiał w sprawie wskazuje, iż towar bezwodny tłuszcz mleczny należy uznać do produktów łatwo psujących się z grupy produktów mleczarskich, który w miesiącu lipcu winien być przewożony środkiem transportowym, który zapewniłby mu temperatury wskazane do jego przewozu. Środek transportowy powinien posiadać świadectwo ATP. Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpoznawanym przypadku nie zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie przepisu art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym, ponieważ stwierdzone naruszenie przepisów nie było następstwem zdarzeń lub okoliczności, których wykonujący przewóz nie mógł przewidzieć.
Również odwołujący się przedsiębiorca nie powołał się na żadne nadzwyczajne okoliczności, a wręcz wskazał, iż było to jego zaniedbanie spowodowane kłopotami rodzinnymi i finansowymi. Firma "R." jako podmiot zajmujący się profesjonalnie transportem drogowym posiadający licencję na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy winna znać i przestrzegać obowiązujące przepisy prawa.
M. J. R. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., który zaskarżonym wyrokiem skargę oddalił. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji w pełni podzielił stanowisko organu odwoławczego i uznał, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że produkt w postaci bezwodnego tłuszczu mlecznego winien być przewożony w temperaturze od 0°C do +8°C. Na podkreślenie zasługuje fakt, że w dokumencie przewozowym dane w tym zakresie wypełnił sam skarżący jako przewoźnik. Ponadto, początkowo linia obrony skarżącego skoncentrowana była na wykazaniu, że brak odnowienia w odpowiednim czasie wymaganego świadectwa nie był skutkiem jego niedbalstwa ale problemów rodzinnych. Skarżący nie kwestionował obowiązku posiadania takiego świadectwa ani tego, że towar był przewożony w dodatniej temperaturze.
Sąd I instancji podkreślił, że to ważne świadectwo ATP, którym w dacie kontroli nie dysponował kierujący, zaświadcza, że chłodnia przeszła odpowiednie badania i może zapewnić bezpieczny transport żywności w odpowiednich warunkach temperaturowych. Ponadto, w dacie kontroli środek transportu chłodniczego nie posiadał ważnych badań. Skarżący podnosił, iż podczas postępowania przedstawił odpowiednie atesty potwierdzające sprawność chłodni. Niemniej jednak, co słusznie zauważył organ, protokół komisyjnego odbioru prac został wystawiony przez C. O. C. "C." w K. w dniu [...] lipca 2011 r. natomiast kontrola miała miejsce w dniu [...] lipca 2011 r. Ponadto w wersie "Uwagi Komisji" przedstawionego protokołu wskazane było, że atest, protokół z badań i tablica ATP oraz 2 szt. naklejek na ściany boczne nadwozia zostaną przesłane do Zleceniodawcy po uregulowaniu faktury za badania. Ważność certyfikatu ATP będzie obowiązywała od dnia uiszczenia opłaty skarbowej za wydane świadectwa ATP dla środka transportu artykułów żywnościowych. W związku z tym aktualne świadectwo przedsiębiorca mógł posiadać dopiero po spełnieniu powyższych warunków.
Sąd I instancji wskazał również, że kierownik Wydziału Kontroli Jakości SM "M." stwierdził, iż:
- 1) bezwodny tłuszcz mleczny może być transportowany w postaci głęboko zmrożonej lub świeżej;
- 2) w przypadku transportu w postaci świeżej temperatura podczas transportu nie może być wyższa niż 10 °C. Z oświadczenia z dnia [...] września 2011 r. wynika, iż temperatura przechowywania ww. produktu powinna być zapewniona w przedziale od 0°C do +8 °C;
- 3) w przypadku transportu w postaci głęboko zamrożonej minimalne wymagania spełnia środek transportu sklasyfikowany wg umowy ATP jako środek o izolacji wzmocnionej posiadający certyfikat klasy FRC.
Z powyższego wynika, że sam producent wskazał, że bezwodny tłuszcz mleczny powinien być przewożony środkiem transportu, który posiada ważne świadectwo ATP.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. J. R., który wyrok zaskarżył w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego – tj. art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c/ ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym w brzmieniu obowiązującym w dacie wykonywania przewozu (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.) w zw. z art. 4 ust. 1 Umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP) sporządzonej w Genewie dnia 1 września 1970 r. (Dz. U. z 1984 r. Nr 49, poz. 254), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie polegające na błędny przyjęciu, iż do bezwodnego tłuszczu mlecznego - artykułu spożywczego niewymienionego w załączniku 2 i 3 do ww. umowy - powinien być stosowany środek transportu wymieniony w artykule 1 umowy posiadający świadectwo ATP.
Wskazując na powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c/ ustawy o transporcie drogowym w zw. z art. 4 ust. 1 Umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP) sporządzonej w Genewie dnia 1 września 1970 r. (Dz. U. z 1984 r. Nr 49, poz. 254) skutkiem błędnego przyjęcia, iż do bezwodnego tłuszczu mlecznego - artykułu spożywczego niewymienionego w załączniku 2 i 3 do ww. umowy - powinien być stosowany środek transportu wymieniony w artykule 1 umowy posiadający świadectwo ATP.
Uzasadniając podniesiony zarzut, autor skargi kasacyjnej wskazał, że będący przedmiotem wykonywanego w dniu kontroli przez skarżącego przewozu bezwodny tłuszcz mleczny nie jest wymieniony w załączniku nr 2 i nr 3 do ww. umowy jako szybko psujący się artykuł spożywczy, zaś informacja z C. O. C., iż bezwodny tłuszcz mleczny można zaliczyć do grupy produktów mlecznych, według oceny wyrażonej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jest informacją niejednoznaczną, gdyż nie przedstawia warunków uzależniających zaliczenie produktu do danej grupy towarów szybko psujących się. Dodatkowo podniesiono, że producent przedmiotowego towaru jednoznacznie stwierdził, że bezwodny tłuszcz mleczny (kod CN 0405090) nie jest towarem łatwo psującym się.
Przechodząc do oceny podniesionego zarzutu należy przyznać, że załączniki nr 2 i nr 3 umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP) nie wymieniają bezwodnego tłuszczu mlecznego jako towaru łatwo psującego się, ale w odniesieniu do zawartego w nich wykazu zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że obydwa te załączniki zawierają listy grup towarów, takich jak przykładowo mleczne, mięso, ryby, zamrożone mięso i dowolne inne zamrożone towary, przy transporcie których powinny być przestrzegane warunki dotyczące temperatury a nie nazwy poszczególnych towarów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno wykaz artykułów żywnościowych zawarty w załączniku nr 2, jak i nr 3 nie jest zbiorem zamkniętym lecz przykładowym. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, który był przedmiotem oceny przez Sąd I instancji, w postaci takich dokumentów jak CMR stanowiącym dowód zawarcia umowy przewozu, wynika, iż towar powinien być przewożony w temperaturze 0/+8o C. Również świadectwo weterynaryjne nr [...] zawiera wskazanie, że produkt żywnościowy w postaci bezwodnego tłuszczu mlecznego powinien być przechowywany i transportowany w temperaturze od 0oC do + 8oC.
Zaakceptowane przez Sąd I instancji i niekwestionowane w skardze kasacyjnej ustalenia faktyczne oparte zostały także o informację C. O. C., z której wynika, że bezwodny tłuszcz mleczny można zaliczyć do grupy produktów mlecznych wymienionych w załączniku nr 3 umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych (...) i powinien być przewożony środkiem transportowym posiadającym świadectwo ATP. Wprawdzie w oświadczeniu S. M.j M. z dnia [...] września 2011 r. podpisanym przez kierownika działu transportu stwierdzono, że bezwodny tłuszcz mleczny nie jest towarem łatwo psującym się ale jednocześnie podkreślono, iż temperatura przechowywania tego produktu powinna wynosić od 0oC do +8oC.
Natomiast kierownik Wydziału Kontroli Jakości SM M. wyjaśnił, że w przypadku transportu bezwodnego tłuszczu mlecznego w postaci świeżej, temperatura transportu nie może być wyższa niż 10oC, a zgodnie z pkt 7 rozporządzenia (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych, środki transportu wykorzystywane do przewożenia środków spożywczych muszą w miarę potrzeby być przystosowane do utrzymania w nich właściwej temperatury i tam gdzie to konieczne, zaprojektowane tak, aby umożliwić kontrolowanie tych temperatur. Minimalne wymagania spełnia środek transportu, który zgodnie z umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP) sklasyfikowany został jako środek transportu o izolacji normalnej posiadającej certyfikat klasy FNA.
W skardze kasacyjnej nie sformułowano podstaw dotyczących zakwestionowania ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd I instancji stanu faktycznego sprawy, a zatem należy przyjąć na podstawie tych ustaleń, że produkt w postaci bezwodnego tłuszczu mlecznego należy do grupy towarów łatwo psujących się, które powinny być przewożone specjalnym środkiem transportowym posiadających świadectwo ATP, który pozwoliłby na utrzymanie temperatury transportu od 0oC do +8oC.
W konstrukcji zarzutu naruszenia prawa materialnego powołany został art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c/ ustawy o transporcie drogowym, który stanowi, że wykonując przewóz drogowy rzeczy kierowca powinien posiadać dokumenty związane z przewozem ładunku, a także świadectwo wymagane zgodnie z Umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP), sporządzonej w Genewie dnia 1 września 1970 r. (Dz. U. z 1984 r. Nr 49, poz. 254) w związku z art. 4 tej umowy. Jednakże zarzut naruszenia prawa materialnego został uzasadniony błędnymi ustaleniami co do tego, że artykuł spożywczy w postaci bezwodnego tłuszczu mlecznego jest artykułem szybko psującym się wymienionym w załączniku nr 2 i nr 3 umowy. Zarzut ten należy uznać za nieuzasadniony, bowiem wskazanie na wadliwie ustalone okoliczności faktyczne nie może służyć do usprawiedliwienia naruszenia przepisów prawa materialnego, w ramach którego należy wykazać błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego.
Z tych przyczyn na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.