Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 października 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 980/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie anulowania numeru identyfikacyjnego oraz odmowy wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu 29 lipca 2010 r. [...], wystąpiła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z wnioskiem o wpis do ewidencji producentów. W dniu 3 sierpnia 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego w [...] wydał zaświadczenie o nadaniu numeru identyfikacyjnego.
W dniu 15 listopada 2010 r. [...] działający w imieniu spółki jawnej [...] zgłosił zmianę danych wniosku o wpis do ewidencji producentów, zmianie uległ adres siedziby spółki.
W dniu 17 listopada 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] powiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie anulowania wydanego w dniu 3 sierpnia 2010 r. zaświadczenia o nadaniu spółce numeru identyfikacyjnego dla spółki.
Reprezentujący spółkę [...] złożył w dniu 23 listopada 2010 r. wyjaśnienia, w których wskazał min. że spółka jest wyłącznym posiadaczem gospodarstwa, które prowadzi na własny rachunek, ponadto spółka jest płatnikiem podatku rolnego a postępowanie w przedmiocie uchylenia numeru identyfikacyjnego zostało wszczęte bez podstawy prawnej. Reasumując, strona wniosła o pozostawienie spółce nadanego numeru identyfikacyjnego.
W związku z informacją o zmianie siedziby spółki, postanowieniem z [...] listopada 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przekazał wniosek spółki o wpis do ewidencji producentów wraz z aktami sprawy, według właściwości, tj. Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR [...].
W dniu 10 grudnia 2010 r. strona skierowała do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] wniosek o umorzenie postępowania w przedmiocie anulowania spółce numeru identyfikacyjnego na podstawie art. 105 k.p.a., wskazując na brak podstawy prawnej wszczęcia i bezprzedmiotowość postępowania ze względu na brak właściwości organu.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] umorzył, na podst. art. 105 k.p.a. postępowanie w sprawie anulowania spółce numeru identyfikacyjnego, wskazując na bezprzedmiotowość postępowania, a to ze względu na brak właściwości Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] do wszczęcia postępowania w tej sprawie.
Natomiast postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] odmówił wszczęcia postępowania ze złożonego dnia 10 grudnia 2010 r. wniosku, uzasadniając, iż przedmiotowe postępowanie zostało już umorzone ww. decyzją.
Następnie w dniu 1 kwietnia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] wszczął postępowanie w sprawie anulowania spółce numeru identyfikacyjnego przyznanego na mocy zaświadczenia wydanego w dniu 3 sierpnia 2010 r.
Po złożeniu wyjaśnień przez stronę, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] decyzją z dnia [...] maja 2011 r. odmówił spółce wpisu do ewidencji producentów.
Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] lipca 2011 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy, powołując się na przepis art. 12 ust. 1 i 4 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004r., Nr 10, poz. 76 ze zm.) wskazał na błędne procesowe rozstrzygnięcie sprawy, tj. odmowę wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego w sytuacji, gdy wcześniej numer ten nie został przez organ anulowany. Ponadto organ odwoławczy zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 77 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Rozpatrując ponownie sprawę, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z dnia [...] października 2011 r. anulował numer identyfikacyjny [...] nadany zaświadczeniem z dnia 3 sierpnia 2010 r. i jednocześnie odmówił wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego dla [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał art. 13 ust. 1, art. 12 pkt 4 i 6 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz art. 104 k.p.a.
Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] decyzją z [...] lutego 2012 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na treść art. 18 ustawy z 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r., nr 64 poz. 427) który stanowi, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a gdy grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc przysługuje temu współposiadaczowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. Zgodnie z zasadą określoną w § 7 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 pomoc na zalesianie w ramach Programu może być przyznana jednemu rolnikowi do powierzchni nie większej niż 20 ha.
Dyrektor ARiMR stwierdził, iż spółka jawna może uzyskać status rolnika i może otrzymać pomoc na zalesianie, pod warunkiem, że jej gospodarstwo znajduje się na terenie Polski oraz prowadzi działalność rolniczą. Inna kwestią, jak wskazał organ prowadzący sprawę jest wpisanie spółki jawnej do ewidencji producentów w trybie ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 2 cytowanej ustawy producentem podlegającym wpisowi do ewidencji producentów jest: producent rolny, organizacja producentów, przetwórca, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny oraz potencjalny beneficjent. Wszystkie w/w podmioty podlegają wpisowi do ewidencji ale nie każdy z nich może uzyskać pomoc na zalesianie w trybie objętym przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" przywołanym wyżej. Pomoc tę uzyskać może bowiem wyłącznie rolnik w rozumieniu rozporządzenia oraz producent rolny w rozumieniu ustawy.
Organ II instancji podkreślił, że reguły związane z wpisem do ewidencji producentów dla producenta rolnego, który jest rolnikiem w rozumieniu Rozporządzenia 73/2009 i jednocześnie współposiadaczem gospodarstwa (a więc tym bardziej współwłaścicielem) określone są w art. 12 ust. 4 i 6 cyt. ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Zgodnie z tymi przepisami w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny i to temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. W tym też przypadku do wniosku o wpis do ewidencji producentów dołącza się pisemną zgodę odpowiednio współmałżonka albo współposiadacza gospodarstwa rolnego. Zatem ubiegająca się o wpis do ewidencji producentów spółka jawna, która jest współposiadaczem gospodarstwa z podmiotem posiadającym już numer identyfikacyjny, nie powinna takiego numeru otrzymać.
Dalej w treści uzasadnienia decyzji Dyrektor ARiMR wskazał, że spółka [...] składając wniosek o wpis do ewidencji producentów nie ujawniła faktu, iż jest współposiadaczem gospodarstwa rolnego wraz z podmiotami (osobami fizycznymi) wpisanymi już do ewidencji producentów. Jedynymi wspólnikami spółki jawnej [...], są [...] i [...]. To oni, jako osoby fizyczne figurują już w ewidencji jako producenci rolni - posiadacze gospodarstwa. Wszelkie czynności podstawowego zarządu gospodarstwem jak i czynności przekraczające zarząd są w rzeczywistości podejmowane tylko i wyłącznie przez w/w osoby.
Ponadto współwłaścicielami nieruchomości, tj. działek o nr [...] są małżonkowie [...] i [...] i nie ma tutaj znaczenia, że nieruchomości są oddawane do nietrwałego z samej swej istoty "podziału do korzystania", gdyż posiadacz zależny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne (art. 337 k.c.).
Wyrokiem z dnia 19 października 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 980/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] z siedzibą w [...] na ww. decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w [...] z dnia [...] lutego 2012 r.
Sąd I instancji wskazał, że ocena zgodności z prawem anulowanej czynności nadania numeru identyfikacyjnego odbywa się w oparciu o kryterium określone w przepisie art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Nadanie numeru identyfikacyjnego jest czynnością materialno-techniczną organu administracji publicznej. Czynność ta jednak może być dokonana jedynie wówczas, gdy podmiot spełnia warunki przewidziane w przepisach ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Stosownie do art. 12 ust. 1 ww. ustawy, numer identyfikacyjny nadaje się jednocześnie z wpisem do ewidencji producentów. W przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę.
Zdaniem WSA fakt sztucznego podziału gospodarstwa [...] oraz współposiadania gospodarstwa został stwierdzony nie tylko na podstawie wypisu z KW oraz danych z EGiB (Ewidencji Gruntów i Budynków), lecz na podstawie całokształtu materiału dowodowego w sprawie. Słusznie zatem organ stwierdził, że wspólnicy [...] prowadzą jedno gospodarstwo, które w zależności od potrzeby oraz wymagań stawianych w poszczególnych programach pomocowych, jest dzielone na mniejsze jednostki i zgłaszane przez różne podmioty, lub też przekazywane innym podmiotom, w przypadku np. uzyskania rozstrzygnięcia innego niż oczekiwanego przez spółkę.
Według Sądu I instancji grunty zgłaszane do płatności nie stanowią odrębnych gospodarstw, samodzielnych, nie powiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie, jak chciałby pełnomocnik skarżącej spółki. Pojęcie gospodarstwa rolnego definiuje również Załącznik I do Rozporządzenia Komisji /WE/1444/2002 z dnia 24.07.2002 r. zmieniającego decyzję Komisji 200/115/WE odnoszącą się do definicji charakterystyk, wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów, dotyczące przeglądów struktury gospodarstw rolnych /Dz. Urz. UE L. 2002.216.1/. Wedle wskazanego Załącznika I pojęcie gospodarstwa rolnego określają następujące kryteria: produkcja produktów rolnych, samodzielne zarządzanie, samodzielność techniczna i ekonomiczna. Spółka w trakcie postępowania nie przedstawiła dokumentów potwierdzających samodzielne zarządzanie jak również dowodów i dokumentów potwierdzających samodzielność techniczną (m. in. w jaki sposób są obsługiwane w sensie maszyn i urządzeń) i ekonomiczną poszczególne gospodarstwa.
Tym samym żadnemu ze współwłaścicieli nie przysługuje prawo do określonej części tej rzeczy, lecz każdy z nich posiada daną rzecz w całości oraz korzysta z całej rzeczy. Innymi słowy żaden ze współwłaścicieli nie ma fizycznie wydzielonej części rzeczy na swoją wyłączną własność. Zarówno wnioskodawca, jak i pozostali właściciele są równocześnie posiadaczami działek. Trudno zatem zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącej spółki, jakoby wyłącznym posiadaczem działki nr 6/2, 87 była spółka jawna [...], gdyż wskazać należy dyspozycję art. 337 k.c. w myśl którego posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne.
Odnośnie umowy podziału quoad usum z 25 sierpnia 2010 r. przedłożonej przez skarżącą zawartej pomiędzy spółką jawną [...] a małżonkami [...] i [...], Sąd wskazał, że nie przesądza ona, iż utworzone przez małżonków spółki jawne faktycznie prowadzą odrębne gospodarstwa i są jedynymi posiadaczami zgłaszanych do płatności gruntów. Ponadto przekazywanie działek pomiędzy podmiotami wykazane powyżej, również nie wskazuje, że były one posiadane tylko przez spółki, gdyż posiadanie powinno mieć charakter trwały. Mimo nawet zawarcia umowy quoad usum, współwłasność nie została zniesiona. Umowę quoad usum można zawrzeć, co warto podkreślić, jeżeli zgadzają się na niego współwłaściciele mający łącznie ponad połowę udziałów, pod warunkiem, że podział ten nie przekracza zwykłego zarządu. Umowa powyższa określa tylko sposób korzystania z rzeczy wspólnej i nie ma żadnej mocy prawnej. Podział quoad usum nie jest zniesieniem współwłasności, jest to tylko i wyłącznie wewnętrzny podział, który ma ułatwić korzystanie z rzeczy wspólnej i dalej żaden ze współwłaścicieli nie może samodzielnie rozporządzać żadną częścią rzeczy wspólnej.
Podział quoad usum jest to tylko umowny podział i w żadnym wypadku nie jest to własność, dlatego też każdy współwłaściciel dalej ma pełne prawo do całej części współwłasności mimo, że została zawarta umowa quoad usum. Reasumując jest to tylko umowa określająca sposób korzystania z rzeczy. Umowa ta nie przesądza również o faktycznym posiadaniu działek i gospodarstwa.
Sąd I instancji wskazał również, że w przypadku spółki jawnej [...], to współwłaściciele ([...] i [...]), którzy posiadają wpis do ewidencji producentów i mają nadane osobne numery EP. Wyodrębnienie spółek jawnych jako podmiotów prawa, z pominięciem osób fizycznych i prawnych, znajduje oparcie w przepisach art. 36 pkt 1 i 2 oraz art. 38 pkt 3 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2007r. nr 168 poz. 1186) oraz ww. ustawie o krajowym systemie ewidencji. Spółka jawna w rozumieniu kodeksu spółek handlowych nie jest podmiotem tożsamym z osobą fizyczną, która to osoba może być jej wspólnikiem i na mocy obowiązujących przepisów posiadać prawo do otrzymania odrębnego numeru w ewidencji producentów. Wszystkie wymienione podmioty podlegają wpisowi do ewidencji producentów, z takim zastrzeżeniem, że o ile spółka jawna wystąpi o nadanie numeru producenta a ujawnione zostanie, że jest współposiadaczem gospodarstwa wraz z podmiotem, któremu nadano już numer identyfikacyjny, numer ten nie może zostać przyznany spółce.
Sąd nie dopatrzył się też naruszenia art. 55³ k.c. który stanowi, że za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą oraz z prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Treść tego przepisu nie pozostaje w sprzeczności z przyjętym przez organ rozstrzygnięciem w przedmiocie wpisu do ewidencji producentów. Gospodarstwo rolne stanowi całość wszystkich gruntów, a nie są to poszczególne działki ewidencyjne.
W ocenie Sądu I instancji nie doszło także do naruszenia 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Skoro nadanie skarżącej spółce numeru ewidencyjnego było wadliwe, to organy prawidłowo usunęły ten numer z obrotu prawnego, gdyż jego nadanie nastąpiło z naruszeniem prawa i odmówiły skarżącej spółce wpisu do ewidencji. Tym samym nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia ww. przepisu poprzez uznanie, zdaniem pełnomocnika spółki, że organy utożsamiły pojęcie gospodarstwa rolnego z definicją nieruchomości rolnej z k.c. [...] z siedzibą w [...] zaskarżyła powyższy wyrok, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, poprzez jego błędną wykładnię w zakresie pojęcia gospodarstwa rolnego;
- 2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 13 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że skarżącej spółce nie może zostać nadany numer identyfikacyjny po nadaniu tego numeru wspólnikom spółki jawnej, o ile to również wspólnicy, którzy zarządzają gospodarstwem w imieniu spółki mają nadany numer w ewidencji producentów, co również narusza konstytucyjną zasadą swobody prowadzenia działalności gospodarczej wyrażonej w art. 22 Konstytucji;
- 3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011r.), poprzez jego faktyczne zastosowanie i przyjęcie, że stanowi on podstawę dla odmowy dokonania wpisu w związku z art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, gdyż dokonując podziału nieruchomości doszło do stworzenia sztucznych warunków, wymaganych do uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia;
- 4) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 336 k.c. poprzez przyjęcie, że de facto posiadanie jest przymiotem przynależnym tylko osobom fizycznym jako "władającym" podmiotom prawa, co pozostawiło instytucję posiadania w oderwaniu od stanu świadomości posiadacza, bez względu na wolę, jaką żywi względem przedmiotu posiadanego dzierżyciel np. wspólnik skarżącej spółki, od woli posiadacza gospodarstwa jakim była spółka;
- 5) naruszenia prawa materialnego tj. art. 3 ust. 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności poprzez dokonanie wykładni literalnej użytego w nim pojęcia posiadania w sposób sprzeczny z samą ustawą o krajowym systemie ewidencji producentów (...) oraz art. 338 k.c., gdyż eliminujący jednocześnie z grona posiadaczy wszelkie pomioty prawne, które nie są osobami fizycznymi oraz nie dostrzegając, że posiadanie cechuje jedynie względnie trwałe władztwo nad rzeczą, co skutkowało przyjęciem wykładni pojęć jakimi ustawodawca posługuje się cyt. ustawie w sposób naruszający zasadę wolności działalności gospodarczej, wyrażonej w art. 22 Konstytucji;
- 6) naruszenia art. 3 pkt 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności poprzez jego pominięcie przy definiowaniu pojęcia gospodarstwa rolnego i przywołanie za organem definicji nie wynikającej z ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, a rozumianego jako wszystkie nieruchomości rolne będące w posiadaniu tego samego podmiotu lub zgodne z art. 2 lit. B rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. (wszystkie jednostki produkcyjne);
- 7) naruszenie art. 134 p.p.s.a. nie rozpoznania sprawy w zakresie nie objętym zarzutami strony skarżącej, czyli w sposób wszechstronny, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż decyzja Dyrektora [...]OR ARiMR odwoływała się do stanu faktycznego sprawy z chwili, w której skarżący składał wniosek o wpis do ewidencji, czyli pominięcie przez Sąd naruszenia art. 104 § 2 kpa w zw. 105 §1 k.p.a. i w zw. z art. 107 §1 k.p.a., poprzez rozpatrywanie sprawy w zakresie skreślenia z ewidencji producentów skarżącego, gdy momentem który musi być brany pod uwagę przez organ odwoławczy rozpatrujący sprawę dla podstawy faktycznej i prawnej decyzji jest ten z chwili wydawania ostatecznej decyzji administracyjnej, gdy skarżący był już potencjalnym beneficjentem, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- 8) naruszenie art. 233 k.p.c. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a., poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, a także poprzez naruszenie art. 77 §1 k.p.a. w zw. z 76a § 4 k.p.a. i nie zwrócenie uwagi, na fakt że organy nie prowadziły postępowania dowodowego w celu ustalenie kwestii odrębności struktury produkcji rolnej prowadzonej w gospodarstwie spółki, od prowadzonej w gospodarstwie jej wspólników, oraz nie uwzględnienia aspektu odrębności ekonomicznej i oparcia swych ustaleń jedynie na fakcie dokonania podziału korzystania i posiadania nieruchomości na podstawie umowy quoad usum oraz fakcie prowadzenia gospodarstwa także przez wspólników spółki co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- 9) naruszenie art. art. 145 pkt 1 ppkt c p.p.s.a. poprzez przepisów art. 104 § 2 k.p.a. w zw. 105 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., poprzez rozpatrywanie sprawy w zakresie skreślenia z ewidencji producentów skarżącego, przy wzięciu i przywołaniu stanu faktycznego i prawnego sprawy z chwili składnia wniosku o wpis, gdy momentem wiążącym organ w sprawie, który musi być brany pod uwagę przez organ odwoławczy dla podstawy faktycznej i prawnej decyzji jest ten z chwili wydawania decyzji administracyjnej co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- 10) naruszenia art. 145 pkt 1 ppkt c p.p.s.a. poprzez nie uchylenie decyzji pomimo, że przy jej wydaniu naruszono art. 16 k.p.a. w zw. z art. 156 §1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 13 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności w zw. z art. 12 ust. 4 tej ustawy poprzez prowadzenie postępowania w sprawie, którego bezprzedmiotowość została stwierdzona postanowieniem Kierownika BP ARiMR z dnia 11 stycznia 2011 r. zanim została ona wszczęta ponownie i prowadzona.
Argumentację na poparcie zarzutów strona skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej poza nieważnością postępowania, którą bierze pod rozwagę z urzędu, a która nie zachodzi w niniejszej sprawie. Oznacza to, że strona sama wyznacza zakres kontroli kasacyjnej poprzez wskazanie podstaw i zarzutów naruszenia konkretnych przepisów prawa w określonej formie uzasadnionych w treści skargi kasacyjnej.
Podkreślić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej powinny się odnosić do zaskarżonego wyroku, nie zaś do decyzji, postanowienia czy też innego aktu lub czynności podlegających kontroli sądowoadministracyjnej, wydanych przez organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2455/11).
Odnosząc się w pierwszym rzędzie do zarzutów naruszenia przepisów postępowania (pkt 7-10 skargi kasacyjnej), należy wskazać, że aczkolwiek różnie zostały one sformułowane, dotyczą tej samej kwestii, a mianowicie, że skarżący uzyskał numer identyfikacyjny EP, a po umorzeniu postępowania stan faktyczny nie uległ zmianie i wobec tego nie było podstaw do ponownego wszczęcia postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją.
Autor skargi kasacyjnej zarzucając naruszenie art. 134 p.p.s.a. zawierający dwa paragrafy nie wskazał, który z nich został naruszony, jednak treść zarzutu pozwala przyjąć, iż chodzi o art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. (pkt 9 skargi) i pozostałymi przepisami wymienionymi w tych zarzutach.
Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za chybione zarzuty zawarte w pkt 7, 9, 10 zgłoszone dopiero na etapie skargi kasacyjnej.
Sąd I instancji kontrolował legalność zaskarżonej decyzji ostatecznej z dnia 29 lutego 2012 r., zaś przedmiotem kontroli kasacyjnej jest ocena zgodności z prawem tegoż wyroku w ramach zakreślonych przez art. 183 § 1 p.p.s.a.
Wszelkie wcześniejsze rozstrzygnięcia podlegały zaskarżeniu we właściwym czasie i trybie, z czego skarżący nie skorzystał.
Chybiony jest zarzut opisany w pkt 8 skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 233 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 76a § 4 k.p.a.
Już tylko na marginesie należy wskazać, że nietrafny był również zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. w związku z art. 106 p.p.s.a., poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i nie zwrócenie uwagi, na fakt, że organy nie prowadziły postępowania dowodowego w celu ustalenie kwestii odrębności struktury produkcji rolnej prowadzonej w gospodarstwie spółki, od prowadzonej w gospodarstwie jej wspólników, oraz nie uwzględnienia aspektu odrębności ekonomicznej i oparcia swych ustaleń jedynie na fakcie dokonania podziału korzystania i posiadania nieruchomości na podstawie umowy quoad usum oraz fakcie prowadzenia gospodarstwa także przez wspólników spółki. Otóż jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 396/08 skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia przepisów kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a wymaga wskazania uchybień w zakresie postępowania dowodowego z dokumentu, którego nie przeprowadził wojewódzki sąd administracyjny, bądź przeprowadził je błędnie.
Podkreślenia wymaga fakt, że wspomniane odesłanie nie ma charakteru ogólnego i nie odnosi się do całego rozdziału k.p.c. dotyczącego postępowania dowodowego, a jedynie do dowodu z dokumentu. W związku z tym niewłaściwe jest powoływanie art. 233 § 1 k.p.c., który stanowi ogólną zasadę swobodnej oceny dowodów i ma zastosowanie w postępowaniu cywilnym, a nie w sądowoadministracyjnym. Wskazać należy, że sąd administracyjny, co do zasady nie prowadzi postępowania dowodowego. Wyjątek został określony w art. 106 § 3 p.p.s.a. Stanowisko to podziela również Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie. Jeżeli sąd administracyjny nie przeprowadzi postępowania dowodowego na zasadach określonych w art. 106 § 3 p.p.s.a., to niezasadny jest również zarzut dokonania wadliwej swobodnej oceny dowodów. Warunkiem przeprowadzenia oceny dowodów jest bowiem przeprowadzenie postępowania dowodowego.
Sąd administracyjny nie dokonuje ponadto swobodnej oceny dowodów zgromadzonych na etapie postępowania administracyjnego przez organy administracyjne. Sąd ten dokonuje natomiast weryfikacji, czyli oceny procesu swobodnej oceny dowodów przeprowadzonego przez te podmioty. Ze względu na to, że w postępowaniu przed Sądem I instancji nie przeprowadzono w ogóle postępowania dowodowego na zasadach określonych w art. 106 p.p.s.a., a Sąd ten nie dokonywał swobodnej oceny dowodów, to wskazany wyżej zarzut był całkowicie chybiony.
Autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje dokonanej przez Sąd I instancji oceny umowy quoad usum, która została przedłożona w postępowaniu administracyjnym, którą bez potrzeby powtarzania podziela Naczelny Sąd Administracyjny.
Pełen obraz sposobu działania rodziny [...], działającej jako osoby fizyczne i w formie spółek jawnych o różnych nazwach i ubiegających się o dopłaty na zalesienie gruntów w latach 2007-2011, obrazują tabele sporządzone przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, producent podlega wpisowi do ewidencji producentów na podstawie wniosku złożonego do Kierownika Biura Powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy.
Jednocześnie z wpisem do ewidencji producentów nadaje się numer identyfikacyjny (art. 12 ust. 1 cyt. ustawy). W przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny z uwzględnieniem wymogu określonego w art. 12 ust. 4 cyt. ustawy (pisemna zgoda współmałżonka lub współposiadacza).
Małżonkowie [...] i [...] posiadali odrębne numery w ewidencji producentów rolnych (sprzecznie z art. 12 ust. 4), utworzyli szereg spółek, dla których – jak trafnie dostrzegły organy – sztucznie usiłowano utworzyć gospodarstwa o powierzchniach dopuszczalnych dla potrzeb uzyskania dopłat na zalesienie. Odrębny numer posiadał również [...].
Zasadnie Sąd I instancji zaakceptował ustalenia faktyczne poczynione przez organy orzekające a dotyczące tworzenia fikcyjnych warunków dla otrzymania płatności w sposób sprzeczny z celami systemu wsparcia, zasadnie też podkreślił, że jeżeli spółka jawna wystąpi o nadanie numeru producenta, a zostanie ujawnione, że jest współposiadaczem gospodarstwa wraz z podmiotem, któremu nadano już numer identyfikacyjny, to nie może zostać przyznany numer tej spółce.
Oceniając na podstawie niepodważonego skutecznie stanu faktycznego zasadność zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, stwierdzić należy, że są one bezzasadne. Zarzut (pkt 1 skargi kasacyjnej) naruszenia art. 12 ust. 4 cyt. ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności poprzez jego błędną wykładnię w zakresie pojęcia gospodarstwa rolnego jest chybiony, bowiem tego rodzaju wykładni Sąd I instancji nie dokonywał, ograniczając się do przywołania tegoż przepisu jako mającego zastosowanie w niniejszej sprawie. Zauważyć wypada, że cyt. przepis reguluje kwestię nadania numeru identyfikacyjnego małżonkom oraz podmiotom będącym współposiadaczami gospodarstwa rolnego.
Zarzut naruszenia ww. przepisu powtórzony został w powiązaniu z art. 13 ust. 1 cyt. ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie w sposób określony w pkt 2 skargi kasacyjnej.
Zarzut ten jest chybiony. Trafnie przyjęły organy orzekające i zaakceptował Sąd I instancji ich stanowisko, a mianowicie niedopuszczalność nadania spółce numeru identyfikacyjnego wobec posiadania już numerów identyfikacyjnych. Wobec tego uzasadnione stało się anulowanie przyznanego numeru, czyli doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem (art. 12 ust. 4).
Za chybione należy uznać zarzuty podniesione w pkt 3 i 4 skargi kasacyjnej, a dotyczące wymienionych w nich przepisów prawa materialnego.
Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego należy wskazać sposób naruszenia, tzn. poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
Błędna wykładnia polega na mylnym zrozumieniu przez sąd stosowanego przepisu prawa, zaś niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego polega na błędzie w subsumpcji, co oznacza, że Sąd niewłaściwie uznał, że przyjęty stan faktyczny odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawa materialnego.
Tych wymogów nie spełniają zarzuty skargi kasacyjnej w pkt 3-4, co uniemożliwia kontrolę ich zasadności, albowiem autor skargi kasacyjnej nie wykazał sposobu naruszenia prawa materialnego i jego wpływu na wynik sprawy, jak stanowi art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a., którego również nie powołano.
Obowiązek wykazania jak w ocenie skarżącego powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli prawidłowa wykładnia, lub jak powinien być stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu, dlaczego powinien być zastosowany (por. wyrok NSA z 12.10.2010 r., sygn. akt II OSK 1554/09).
Spełnienie wymienionych wymogów ma podstawowe znaczenie, jako że wyznaczają one granice skargi, którymi Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. jest związany bez prawa uzupełniania czy modyfikacji podstaw i zarzutów kasacyjnych.
Pomimo wadliwości ww. zarzutów wskazane jest jednak przypomnienie, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2001 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzania procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011 r.), z którego wynika, że nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia. Sąd I instancji uznał, iż zostało wykazane w niniejszej sprawie, iż nastąpił sztuczny podział gospodarstwa, podobnie jak w innych sprawach z udziałem rodziny [...], dla potrzeb uzyskania dopłat na zalesienie.
Sąd I instancji powołując się na akta sprawy podniósł, że Spółka jawna [...] po anulowaniu numeru identyfikacyjnego producenta rolnego i odmowie wpisu do EP przekazała grunty małż. [...] i [...], którzy zalesili je w 2011 r., stosując podobne mechanizmy w Spółkach [...].
W ocenie Sądu na stosowanie tego rodzaju mechanizmów nie zezwala ww. przepis art. 4 ust. 8 cyt. rozporządzenia, co jest stanowiskiem słusznym.
Jednak podkreślić należy, że przepis ten nie został naruszony w sposób wskazany przez autora skargi kasacyjnej z podanych wyżej przyczyn.
Podobnie należy odnieść się do zarzutów określonych w pkt 5-6 skargi kasacyjnej, zwracając przy tym uwagę, że art. 3 ust. 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów jest przepisem odsyłającym do przepisów prawa wspólnotowego odnośnie znaczenia określeń użytych w cyt. ustawie, w tym m.in. określenia "gospodarstwo rolne". Z powyższego wynika, że ustawodawca konstruując definicję gospodarstwa rolnego odwołał się do definicji zawartej w art. 2 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r.
Mając powyższe na uwadze należało oddalić skargę kasacyjną w oparciu o art. 184 p.p.s.a. wobec braku usprawiedliwionych podstaw.