Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 października 2012 r. w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej;
1) stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2011 r., 2) zasądził od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55, 20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).
I
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówił [...] (dalej: skarżący) umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej w wysokości 5042,69 zł, ustalonej w odrębnym postępowaniu (decyzją Prezesa ARiMR Nr [...] z dnia [...] października 2010 r.).
Organ I instancji podał, że nie została spełniona przesłanka warunkująca umorzenie należności określona w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 258, poz. 1747).
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący opisał swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną i wniósł o umorzenie należności.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, a w jej uzasadnieniu podzielił stanowisko Prezesa ARiMR co do ustaleń faktycznych i prawnych organu I instancji, wyjaśniając jednocześnie, iż sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego nie uzasadnia przesłanki do umorzenia należności, a tym samym do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia RM z dnia 21 grudnia 2010 r.
Organ II instancji odnosząc się do oświadczenia skarżącego o złej sytuacji materialnej wskazał, iż w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, Prezes ARiMR może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika, jednakże postępowanie w sprawie odroczenia terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenia płatności całości lub części należności na raty może nastąpić jedynie na wniosek dłużnika, złożony na podstawie § 7 cytowanego ww. rozporządzenia krajowego.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 października 2012 uznał skargę za uzasadnioną.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż decyzje z dnia [...].11.2007 r. i z [...].11.2008 r. przyznające płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznawały te płatności na rzecz [...] i to ona była stroną w sprawie. W ocenie Sądu nieprawidłowa była decyzja z dnia [...] października 2010 r. ustalająca [...] kwotę nienależnie pobranych płatności, gdyż była skierowana do niewłaściwej osoby.
WSA w Warszawie uznał, iż decyzja z dnia [...] września 2011 r. o odmowie umorzenia kwoty w wysokości 5042,69 zł wraz z odsetkami, jak też decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 lutego 2012 r. utrzymująca wcześniejszą decyzję w mocy (będąca przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie) - są decyzjami nieprawidłowymi, zgodnie bowiem z przepisem art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. D.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z póżn. zm.), dalej:,,k.p.a.’’, stwierdza się nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie.
II
Skargę kasacyjną złożył Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zaskarżając powyższy wyrok w całość, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:
- 1) art. 28 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej określanym k.p.a., w zw. z § 3 ust. 1 pkt 5, § 4 ust. 1, § 6 i § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747), poprzez:
- a) błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż [...]i wnioskujący o umorzenie należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, nie jest stroną tego postępowania,
- b) ich niezastosowanie polegające na ich pominięciu przy dokonaniu ustaleń w zakresie strony postępowania o umorzenie należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej i braku podstaw do wywołanego wnioskiem [...] umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, co skutkowało uznaniem, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. i poprzedzająca ją decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2011 r. nr [...] są nieważne, z uwagi na skierowanie ich do osoby niebędącej stroną w sprawie
- 2) art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez:
- a) błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. i poprzedzająca ją decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2011 r. nr [...] są nieważne, z uwagi na skierowanie ich do osoby niebędącej stroną w sprawie,
- b) niewłaściwe jego zastosowanie skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2011 r. nr [...],
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a kasator zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi [...] z naruszeniem kryterium legalności, wskutek wadliwego dopatrzenia się naruszenia przez organ orzekający przepisów prawa, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, co zostało spowodowane błędnym przyjęciem, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa skierowali decyzje do niewłaściwej osoby;
- 2) art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez rozstrzygnięcie wykraczające poza granice rozpatrywanej sprawy, w skutek dokonania niedopuszczalnego badania i oceny prawidłowości decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...].10.2010 r. [...], ustalającej [...] kwotę nienależnie pobranych płatności, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- 3) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej w skutek wadliwego przyjęcia, iż decyzje te zostały skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie;
- 4) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy skarga [...] winna zostać oddalona.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, kasator szczegółowo ustosunkował się do postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest zasadna, jednakże nie wszystkie jej zarzuty należy uznać za usprawiedliwone.
W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Zarzut ten nie jest zasadny.
Przepis art. 1 p.u.s.a. jest przepisem ustrojowym, określającym podstawowe kryteria sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne. Kasator uzasadniając naruszenie tego przepisu przez Sąd pierwszej instancji, zmierza do kwestionowania stanowiska sądu.
Przepis art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. jako przepis ustrojowy nie może być naruszony przez wadliwe dokonanie, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który przyjął, iż skarżący [...] nie jest stroną postępowania w niniejszej sprawie a decyzje wydane przez organy zostały skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie, co skutkowało w ocenie tego Sądu nieważność postępowania wobec zaistnienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Te zarzuty skargi kasacyjnej są zasadne.
Przede wszystkim należy podnieść, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest niezrozumiałe.
Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona na decyzję z dnia [...] lutego 2012 r. wydaną przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którą to utrzymano w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2011 r. odmawiającą [...] umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.
[...] wniósł o umorzenie należności ustalonych mu decyzją Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2010 r. w kwocie 5.042,69 zł, która jest decyzją ostateczną i pozostającą w obrocie prawnym.
Postępowanie w niniejszej sprawie regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.
Sąd pierwszej instancji stwierdzając nieważność wydanych w niniejszej sprawie decyzji przyjął, iż decyzje te skierowano do osoby niebędącej stroną w innym postępowaniu, tj. w postępowaniu o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, gdzie stroną była matka skarżącego [...], a nie skarżący.
Sąd pierwszej instancji wskazując na przepis art. 134 p.p.s.a. podniósł, iż nie jest związany zarzutami skargi "i ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały wpływ na tę ocenę".
Sąd wadliwie zastosował przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny są wyznaczane przez kryterium legalności działania organów administracji publicznej w ramach stosunku administracyjnego, który jest objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Sąd pierwszej instancji w tej sprawie winien rozpoznać skargę na decyzję wydaną w postępowaniu wszczętym wnioskiem skarżącego żądającym umorzenia należności ustalonych decyzją ostateczną z dnia [...] października 2010 r., która pozostaje w obrocie prawnym.
Sąd pierwszej instancji stwierdził nieważność decyzji wydanych w niniejszej sprawie, stwierdzając (przyjmując) brak przymiotu strony skarżącego w innym postępowaniu zakończonym ostateczną i pozostającą w obrocie prawnym decyzją, przyznając płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego matce skarżącego [...].
Na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. można stwierdzić nieważność decyzji, jeżeli została ona skierowana do osoby niebędącej stroną w danej (przedmiotowo) sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnoszone zarzuty kasacyjne dotyczące wadliwego stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż decyzje w niniejszej sprawie zostały skierowane do osoby niebędącej stroną, są w pełni uzasadnione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dokonał badania legalności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego.
Mając powyższe na względzie, Sąd pierwszej instancji ponownie dokona oceny zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami prawa, uwzględniając wyżej przedstawione stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Reasumując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono w myśl art. 207 § 2 p.p.s.a.