Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. postanowieniem z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 968/14, odrzucił skargę Z. N. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości za 2013 r.
I
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w dniu 8 października 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. wpłynęła za pośrednictwem organu skarga podpisana przez niebędącego stroną J. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] września 2014 r. skierowana do Z. N. w przedmiocie przyznania Z. N. płatności rolnośrodowiskowych.
Następnie w dniu 31 października 2014 r. do Sądu wpłynęło pismo J. S. zatytułowane "Skarga na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] września 2014 r., nr [...]", do którego dołączone zostało pismo zatytułowane również "skarga" podpisana przez Z. N. Celem tego pisma, zdaniem autora J. S., było usunięcie braku formalnego skargi w postaci braku podpisu Z. N. Sąd I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie termin do wniesienia skargi upływał w dniu 8 października 2014 r. Skarga została zaś wniesiona w dniu 31 października 2014 r., a więc z uchybieniem tego terminu. WSA nie zgodził się z twierdzeniem, że skarga z 31 października 2014 r. stanowiła uzupełnienie braków skargi, która wpłynęła 8 października 2014r., poprzez złożenie podpisu skarżącego. Skarga złożona w dniu 31 października 2014 r. nie odpowiadała bowiem treści skargi z dnia 8 października 2014 r. W związku z powyższym Sąd nie przyjął, aby skarżący poprzez złożenie pod nią podpisu, podpisał się również pod skargą z dnia 8 października 2014 r.
WSA przyjął, że skarżący wniósł skargę w dniu 31 października 2014 r., a więc z uchybieniem terminu do jej złożenia, który to termin upływał w dniu 8 października 2014 r. Ponadto Sąd uznał, że skarga wniesiona w dniu 8 października 2014 r. nie mogła wywołać skutków prawnych, bowiem została podpisana przez osobę nieumocowaną. Brakowało pełnomocnictwa, zaś z informacji znanych Sądowi I instancji z urzędu wiadomo było, iż J. S. nie mógł być pełnomocnikiem skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ponieważ nie mieści się w kręgu osób wymienionych w art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.).
II
Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł Z. N. Orzeczenie zaskarżył w całości oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów z tytułu zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.) i art. 129 § 2 k.p.a. oraz art. 238 § 1 k.p.a. w zw. z art. 227 k.p.a. i art. 3 § 1 i 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez wadliwą kontrolę zgodności z prawem skargi z dnia 6 października 2014 r. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia 1 września 2014 r., nr [...] i jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako wniesionej po terminie;
- 2. art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 46 p.p.s.a., poprzez uniemożliwienie skarżącemu usunięcia braków formalnych skargi z dnia 6 października 2014 r. i jej odrzucenie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że jednym z warunków formalnych skuteczności skargi jest jej podpisanie przez uprawnioną osobę, a brak takiego podpisu jest brakiem formalnym skargi, do uzupełnienia którego przewodniczący winien wezwać stronę na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a., wyznaczając na to termin. Postępowanie z art. 49 p.p.s.a. powinno zostać wdrożone przez Sąd wówczas, gdy pismo skarżącego nie może otrzymać prawidłowego biegu z powodu niezachowania warunków formalnych.
Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, skarga na decyzję została złożona w terminie określonym w art. 53 § 1 p.p.s.a., czemu nie zaprzeczył Sąd I instancji. Ponadto stwierdził, iż w postępowaniu administracyjnym skarżący reprezentowany był przez pełnomocnika J. S., wobec czego nie można przyjąć, iż podpisanie przez pełnomocnika pisma przewodniego z dnia 30 października 2014 r., przy którym dostarczono do WSA podpisaną przez Z. N. skargę z dnia 6 października 2014 r., nie stanowiło uzupełnienia braku formalnego tej skargi, lecz było nową skargą.
Kasator podniósł, iż o braku możliwości reprezentowania go przez pełnomocnika J. S. w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym dowiedział się dopiero z wyroku z dnia 28 października 2014 r. Nie mógł on zatem posiadać wiedzy, iż brak jego podpisu ma skardze z dnia 6 października 2014 r. stanowi brak formalny skargi. Usuwając ten brak z własnej inicjatywy, w dniu 30 października 2014 r. skierował do WSA nowy egzemplarz skargi wraz z podpisem, wobec czego nie można uznać, że skarga wniesiona została z uchybieniem terminu określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a.
Strona wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła, że skarga zawierająca błędy czy braki formalne podlega wezwaniu sądu do poprawienia lub uzupełnienia tych błędów. Wezwanie powinno dokładnie określać te czynności, a uchybienie takiemu wymaganiu sprawia, iż termin wykonania czynności przez stronę nie zaczyna biec. Skoro zatem skarżący nie został wezwany przez Sąd I instancji do usunięcia braków formalnych skargi, jego zdaniem, nie było podstaw do jej odrzucenia.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Za zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku stwierdzenia braków formalnych skargi ustawa stanowi inaczej, ponieważ z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wynika, że gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, wojewódzki sąd administracyjny skargę tę odrzuca. Zatem z treści art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny wynika, że sąd odrzuca skargę dopiero, gdy strona nie uzupełni w wyznaczonym przez sąd terminie braków formalnych skargi.
Art. 46 § 1 p.p.s.a. precyzuje wymogi pisma procesowego. Jednym z tych wymogów jest podpisanie pisma (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.) W myśl art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga musi spełniać wymagania przewidziane dla każdego pisma procesowego w postępowaniu sądowym. Zatem skarga musi zawierać podpis strony lub jej pełnomocnika.
Przenosząc rozważania powyższe na grunt sprawy niniejszej zauważyć należy, że bezsporne jest, iż skarga strony, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w ustawowym terminie (8 października 2014 r.) nie została podpisana przez stronę – Z. N., zaś została podpisana przez niebędącego stroną J. S.. Zatem wadę formalną złożonego środka zaskarżenia stanowił brak podpisu strony skarżącej. W sytuacji dostrzeżenia takiego braku formalnego, który uznawany jest za wadę usuwalną poprzez złożenie stosownego podpisu na skardze, Sad I instancji zobowiązany był wezwać stronę skarżącą do dokonania tej czynności. Drugie z wniesionych pism nie stanowiło zaś kolejnej skargi, było natomiast pismem procesowym złożonym w sprawie, które nie pozbawiło waloru prawnego złożonej w terminie lecz niepodpisanej skargi.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie może ujść uwadze, iż Sąd I instancji nie wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie. Zatem wskutek tego, iż nie dano skarżącemu możliwości uzupełnienia dostrzeżonego braku formalnego, Sąd I instancji naruszył dyspozycję przepisu art. 49 § 1 p.p.s.a. W tym stanie sprawy nie zachodziła zatem możliwość zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisu art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i odrzucenia skargi jako spóźnionej. Sąd I instancji odrzucając skargę w opisanych wyżej okolicznościach naruszył art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie. Takie rozstrzygnięcie WSA naruszało również prawo do sądu wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego, mając na uwadze uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (publ: ONSAiWSA z 2008 r. nr 2, poz. 23), w której przyjęto, iż przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie.