Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 14 lutego 2015 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2243/13, po rozpoznaniu skargi Z. H. na postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 20 czerwca 2013 r. nr. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie i stwierdził, że nie podlega ono wykonaniu.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w Rz. decyzją z dnia 7 marca 2013 r. nałożył na Z. H. (dalej: "skarżący") karę pieniężną w wysokości 8000 zł za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Skarżący otrzymał decyzję w dniu 13 marca 2013 r. a termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 27 marca 2013 r.
Pismem z dnia 30 kwietnia 2013 r., nadanym w Urzędzie Pocztowym w L., skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że uchybienie terminu nastąpiło z uwagi na fakt wprowadzenia w błąd przez organ pierwszej instancji z powodu nieprawidłowego pouczenia o przysługujących mu środkach zaskarżenia. Na stronie 3 decyzji organ pierwszej instancji pouczył skarżącego, iż decyzja staje się ostateczna po upływie 30 dni, jeżeli strona nie wniesie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Główny Inspektor Transportu Drogowego postanowieniem z dnia 20 czerwca 2013 r. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem organu przesłanki uwzględnienia wniosku określone w art. 58 k.p.a. nie zostały przez skarżącego spełnione. W decyzji z dnia 7 marca 2013 r. organ pierwszej instancji na stronie 4 zamieścił prawidłowe pouczenie o terminie wniesienia odwołania. Powołany na stronie 3 przepis art. 93 ust.1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.) nie mógł być potraktowany jako pouczenie o środkach zaskarżenia.
Skarżący wniósł skargę na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 58 k.p.a. na skutek błędnego przyjęcia przez organ, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Sąd pierwszej instancji wspomnianym na wstępie wyrokiem, stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd pierwszej instancji, powołując się na treść art. 58 k.p.a., podkreślił, że warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu. Jako osoba bez wykształcenia prawniczego oraz bez doświadczenia w zakresie prowadzenia spraw przed organem administracji publicznej skarżący, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie mógł samodzielnie zweryfikować pouczenia zawartego na stronie 3 decyzji organu pierwszej instancji.
Skarżący nie będąc prawnikiem mógł nie zrozumieć pouczenia na inną ewentualność procesową, o której mowa na stronie 3 decyzji organu pierwszej instancji. Taka sytuacja mogła doprowadzić skarżącego, do pomylenia terminów i środków zaskarżenia wskazanych na stronie 3 i 4 wymienionej decyzji.
Główny Inspektor Transportu Drogowego w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez bezpodstawne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że organ w zawartym w decyzji pierwszej instancji pouczeniu wprowadził stronę w błąd co do terminu i środka zaskarżenia tej decyzji, a w konsekwencji mylne uznanie, że skarżący uprawdopodobnił brak winy w niedochowaniu terminu, podczas gdy decyzja organu pierwszej instancji zawierała prawidłowe i czytelne pouczenie o terminie i sposobie zaskarżenia tej decyzji, które to pouczenie zostało przez stronę zignorowane, co świadczy o winie skarżącego w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania i wyklucza możliwość przywrócenia terminu do jego wniesienia na podstawie art. 58 § 1 i § 2 k.p.a.
W uzasadnieniu skarga kasacyjna podniosła, że cała decyzja wraz zawartym na ostatniej stronie pouczeniem winna zostać dokładnie przeczytana przez stronę, a w przypadku ewentualnych wątpliwości strona mogła zwrócić się drogą mailową lub telefoniczną do organu o ewentualne ich wyjaśnienie. Skoro skarżący nie podjął żadnych kroków w tym celu, to należało przyjąć, że skarżący w sposób zawiniony uchybił terminowi do wniesienia odwołania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy jest związany zarzutami skargi kasacyjnej i bierze pod uwagę urzędu jedynie nieważność postępowania występującą w przypadkach wymienionych w § 2 tego przepisu. W związku z tym, że w niniejszej sprawie nie stwierdzono zaistnienia jakiejkolwiek przesłanki mogącej prowadzić do nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji, zakres rozpoznania sprawy będą wyznaczać zarzuty skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w ramach której zarzucono Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 58 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, że skarżący uchybił w sposób niezawiniony terminowi do wniesienia odwołania wskutek błędnego pouczenia organu pierwszej instancji w decyzji z dnia 7 marca 2013 r., co do terminu i trybu zaskarżenia decyzji. Gdyby, jak wywodzi skarga kasacyjna, skarżący skontaktował się z pracownikami Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektoratu Transportu Drogowego i przedstawił wątpliwości co do terminu i rodzaju środka odwoławczego, wówczas nie doszłoby do uchybienia terminu, a tym samym powstania stanu zawinienia po stronie skarżącego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Stanowisko Sądu pierwszej instancji zaprezentowane w spornej kwestii jest zatem prawidłowe.
W pierwszej kolejności wymaga przypomnienia, że wspomniana wcześniej decyzja Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektoratu Transportu Drogowego dnia 7 marca 2013 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w kwocie 8000 zł za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym zawierała dwie różne informacje co do terminu i trybu zaskarżenia decyzji. Na stronie 3 decyzji w pkt 1 zamieszczono informację następującej treści:"decyzja ostateczna nakładająca karę pieniężną staje się wykonalna po upływie 30 dni od jej doręczenia, jeżeli strona nie wniosła skargi na decyzję do właściwego sądu administracyjnego..." Następnie na stronie 4 decyzji zawarto pouczenie: "od decyzji niniejszej służy stronie odwołanie do Głównego Inspektora Transportu Drogowego w terminie 14 dni od dnia doręczenia kontrolowanemu decyzji za pośrednictwem organu, który wydał decyzję".
Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji skarżący, występujący w postępowaniu administracyjnym przed organem pierwszej instancji samodzielnie, bez profesjonalnego pełnomocnika, mógł mieć uzasadnione wątpliwości co do właściwej drogi zaskarżenia decyzji, w sytuacji gdy organ informował go jednocześnie o trybie zaskarżenia decyzji administracyjnej do organu drugiej instancji oraz o skutkach niewniesienia skargi do sądu administracyjnego. Taka sytuacja, jak trafnie podniósł Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, mogła wprowadzić skarżącego w błąd co do wyboru odpowiedniego środka zaskarżenia decyzji. Świadczy o tym fakt, że skarżący w pierwszej kolejności pismem z dnia 16 kwietnia 2013 r. wniósł skargę do WSA w Rz. na decyzję z dnia 7 marca 2013 r., a dopiero na skutek postanowienia tego Sądu o odrzuceniu skargi, z powodu braku wyczerpania drogi odwoławczej, złożył wraz z odwołaniem wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
Przypomnieć w tym miejscu należy, iż jednym z obligatoryjnych składników uzasadnienia decyzji, stosownie do treści art. 107 § 1 k.p.a., jest pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie. Pouczenie to powinno być sformułowane w sposób przejrzysty, zrozumiały i niebudzący obiektywnie jakichkolwiek wątpliwości co do właściwego środka zaskarżenia. Ma to bowiem istotne znaczenie dla ochrony praw procesowych strony w postępowaniu administracyjnym, m.in. prawa do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Prawo to, co należy podkreślić, realizuje się nie tylko poprzez prawo strony do wypowiedzenia się w kwestii zebranych dowodów i materiałów w sprawie przed wydaniem decyzji, ale także poprzez prawo do wniesienia środka odwoławczego od decyzji celem ponownego rozpoznania sprawy w jej całokształcie przez organ wyższego stopnia, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.).
Pouczenie organu pierwszej instancji o przysługujących środkach odwoławczych sformułowane w sposób mało przejrzysty i mogący budzić wątpliwości co do wyboru właściwego środka zaskarżenia, może unicestwić prawo strony do ponownego rozpoznania jej sprawy przez organ drugiej instancji. Zdezorientowana strona, co miało miejsce w niniejszej sprawie, poprzez wybór nieprawidłowego środka zaskarżenia nie mogła skutecznie zrealizować jej uprawnienia wynikającego zasady określonej w art. 15 k.p.a. Dodać również należy, iż takie zachowanie organu narusza również zasadę zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Przy ocenie przesłanki braku zawinienia, określonej w art. 58 § 1 k.p.a., a która jest warunkiem koniecznym przywrócenia terminu do dokonania przez stronę spóźnionej czynności w postępowaniu administracyjnym, ma znaczenie okoliczność, czy przyczyną uchybienia terminu jest wyłącznie zachowanie samej strony czy również postępowanie organu, mogące wprowadzić stronę w błąd. W niniejszej sprawie brak precyzyjnego pouczenia strony co do przysługujących jej środków odwoławczych należało zakwalifikować jako okoliczność wyłączającą winę strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Skarżący nie posiada wykształcenia prawniczego i występował samodzielnie w postępowaniu we własnej sprawie. Nie może więc ponosić negatywnych skutków zaniedbań informacyjnych organu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podnoszony w skardze kasacyjnej argument, że skarżący mógł w razie wątpliwości zasięgnąć informacji u pracownika organu, co do terminu i trybu zaskarżenia decyzji, jest trudny do zaakceptowania. Organ administracji publicznej w następstwie swych zaniedbań nie może skutecznie narzucić stronie, aby ta, w formie nieformalnych informacji od pracowników organu, uzyskiwała istotne informacje o jej prawach procesowych, które powinna posiąść w formalnym trybie procesowym, czyli przez właściwe pouczenie organu, stosownie do przepisu art. 107 § 1 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.