Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2012 r. o sygn. akt VI SA/Wa 708/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej zwanej "p.p.s.a."), oddalił skargę B. A. na uchwałę nr [...] Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej zwanej również "Komisją Egzaminacyjną II stopnia") z dnia [...] stycznia 2012 r., którą organ ten utrzymał w mocy uchwałę nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] (dalej zwanej również "Komisją Egzaminacyjną") z dnia [...] lipca 2011 r., stwierdzającą, że B. A. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.
Sąd pierwszej instancji wskazał w swoim rozstrzygnięciu ustalenia faktyczne i stanowisko organów administracji orzekających w sprawie. Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że B. A. otrzymał ocenę niedostateczną z części trzeciej (zadanie z zakresu prawa cywilnego) egzaminu radcowskiego, co stosownie do treści art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) oznaczało, że zdający uzyskał wynik negatywny z tego egzaminu. Po rozpatrzeniu odwołania strony (w którym zakwestionowano stanowisko co do oceny dotyczącej zadania z prawa cywilnego) Komisja Egzaminacyjna II stopnia utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym należało podnieść następujące zarzuty: 1) naruszenia prawa materialnego, tj.: a) art. 362 w zw. z art. 361 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.; dalej zwanej "kc") poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody, b) art. 445 § 1 kc jego błędną wykładnię i przyjęcie przez sąd I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest "sumą odpowiednią" w rozumieniu tego przepisu, c) art. 481 § 1 kc poprzez jego błędna wykładnię i w rezultacie zasądzenie odsetek od uwzględnionej kwoty roszczenia głównego (zadośćuczynienia) od daty późniejszej niż się należało, 2) naruszenia prawa procesowego, tj.: a) art. 233 § 1 w zw. z art. 278 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; dalej powoływanej jako "kpc") poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów a zwłaszcza dokonanie wadliwej oceny wniosków wynikających z opinii biegłego z której wbrew stanowisku sądu I instancji nie wynika zarówno okoliczność, że powódka przyczyniła się do powstania szkody, jak również wielkość tego przyczynienia, b) art. 98 § 1 i 3 kpc w zw. z art. 100 kpc – odnośnie orzeczenia o kosztach procesu.
Zdaniem organu odwoławczego, sporządzony przez B. A. projekt apelacji strony powodowej zawierał osiem istotnych uchybień, to jest: 1) nieprawidłowo sformułowany zakres zaskarżenia wyroku w pkt I, 2) niepodniesienie zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 445 kc (należało jednoznacznie zakwestionować ustalenie sądu I instancji, że powódka wprost przyczyniła się do zaistnienia wypadku, ponieważ powyższe nie wynikło ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego), 3) brak wykazania, że kwota zadośćuczynienia musi być "rażąco zaniżona", aby umożliwić jej zaskarżenie w apelacji, 4) brak zarzutu niewłaściwie zakreślonej przez sąd I instancji tezy dowodowej dla biegłego na okoliczność przyczynienia się powódki do wypadku (kwestia określenia przyczynienia się do wypadku należy wyłącznie do sądu; zadaniem biegłego nie jest wyjaśnienie zagadnień prawnych, a jedynie ocena okoliczności zdarzenia z punktu widzenia specjalisty z danej dziedziny), 5) nieudolne uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 233 kpc, 6) wadliwe wskazanie daty, od której winny być liczone odsetki, 7) nieprawidłowo sformułowane zarzuty apelacji, 8) niewłaściwie sformułowanie wniosku dotyczącego kosztów postępowania.
Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, zadaniem osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego jest sporządzenie apelacji zgodnie z wymogami kpc, w tym zaskarżenie wyroku w takiej części, by maksymalnie zabezpieczony był interes strony reprezentowanej, a przy tym, by nie była ona narażona na zbędne koszty procesu. Tymczasem autor apelacji w sposób nieudolny podjął próbę zaskarżenia wyroku, nie odnosząc swych wywodów w sposób profesjonalny w interesie swej klientki do najważniejszych konkretnych kwestii występujących w tej sprawie. Zdaniem organu odwoławczego, brak udzielenia fachowej pomocy prawnej, to okoliczność dyskwalifikująca pracę, bowiem świadczy o niedostatecznym przygotowaniu skarżącego do wykonywania zawodu radcy prawnego poprzez brak wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, ocena Komisji Egzaminacyjnej II stopnia w zakresie zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego nie naruszała prawa.
Przytaczając treść art. 364 ust. 1, art. 365 ust. 1 i 2 oraz art. 366 ustawy o radcach prawnych, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, przy czym czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla uznania administracyjnego. Komisje egzaminacyjne mają zatem prawo - po dokonaniu subsumcji - do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia, przy czym wybór ten nie jest zupełnie dowolny i swobodny, bowiem ograniczają go przepisy prawa materialnego (w tym przypadku przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 i art. 365 ust.
2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowne przez Komisję II stopnia przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej powoływanej jako "k.p.a."). Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których trzeba zaliczyć uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, w zaskarżonej uchwale organ administracji poddał zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyczerpującej analizie i w sposób prawidłowy dokonał jego ponownej oceny. Komisja Egzaminacyjna II stopnia w sposób szczegółowy wskazała bowiem, na czym polegały uchybienia i nieprawidłowości w ocenianej pracy z zakresu prawa cywilnego, które ją dyskwalifikowały. Organy obu instancji przeprowadziły wszechstronną analizę stanu faktycznego i prawnego oraz szczegółowo wyjaśniły motywy i podstawy prawne rozstrzygnięć, posługując się argumentacją czysto prawną. Zdaniem Sądu, organy nie dopuściły się również rażących uchybień, jak i nie wyszły poza granice uznania administracyjnego.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z punktu widzenia kryteriów oceniania wyszczególnionych w ustawie o radcach prawnych Komisja Egzaminacyjna II stopnia słusznie uznała, że apelacja sporządzona przez skarżącego nie mogła zostać oceniona pozytywnie. Podzielając stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia odnośnie do zarzutów, jakie należało podnieść w projekcie apelacji, Sąd pierwszej instancji uznał, że organy obu instancji słusznie stwierdziły osiem (wskazanych wyżej) najistotniejszych uchybień i braków sporządzonej przez skarżącego apelacji, zaś ocena ta została dokonana na podstawie kryteriów ustawowych.
Sąd stwierdził, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia była uprawniona do uznania - mimo odmiennej oceny przyjętej przez obu egzaminatorów - że apelacja autorstwa skarżącego nie spełniła wymogów formalnych, skoro nie określono w niej, w jakiej części został zaskarżony wyrok sądu. WSA powołał się w tym zakresie na treść art. 378 § 1 kpc, wskazując, że związanie granicami wniosków apelacji oznacza, iż sąd drugiej instancji nie może objąć swą kontrolą tej części orzeczenia sądu pierwszej instancji, która nie została zaskarżona.
W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia wszechstronnie rozpoznała sprawę w odniesieniu do pracy z zakresu prawa cywilnego, wykazując, że zaproponowane przez skarżącego sposoby rozwiązania spornej części egzaminu zawierają na tyle istotne uchybienia, że praca ta nie zasługiwała na ocenę pozytywną, gdyż świadczy o niewystarczającym stopniu przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył B. A. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 365 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 1 w związku z art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na zaaprobowaniu nienależytej oceny pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego, w tym zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przez aplikanta przepisów i umiejętności ich zastosowania z prawa cywilnego i wykroczenie poza granice luzu decyzyjnego wynikającego z tego przepisu,
- 2. naruszenie przepisów postępowania, a to:
- - art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpatrzenie wszystkich zarzutów skargi, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
- - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów skargi, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z § 5 ust. 2 pkt 1 oraz § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 ze zm.) w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 138 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaaprobowanie przeprowadzenia po raz kolejny w ramach postępowania odwoławczego pełnego postępowania merytorycznego w myśl art. 138 k.p.a. zastosowanego wprost a nie odpowiednio, pomimo że tryb odwoławczy na gruncie ustawy o radcach prawnych ma charakter szczególny, niepełny, ograniczony do zarzutów odwołania,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 365 ust. 2, art. 364 ust. 1, art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, polegające na błędnym przyjęciu, że w sprawie należało przyjąć istnienie uznania administracyjnego, a ocena pracy egzaminacyjnej nie wykraczała poza granice tego uznania i była zupełnie dowolna i nie oparta na rzeczowych argumentach, a przy przyjęciu luzu decyzyjnego wynikającego z wiedzy specjalistycznej przez błędne przyjęcie, że praca egzaminacyjna z zakresu prawa cywilnego posiadała braki w zakresie wymogów formalnych, właściwego zastosowania przepisów prawa i ich interpretacji, przyjętego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, uzasadniające ocenę niedostateczną,
- - art. 151 p.p.s.a., polegające na oddaleniu skargi posiadającej uzasadnione podstawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., polegające na nieuchyleniu decyzji wydanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną stwierdził w szczególności, że uchwała komisji egzaminacyjnej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu jest aktem związanym, co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna spełnia wymogi wskazane w ustawie, to komisja ma obowiązek wydać uchwałę pozytywną. Brak jest natomiast jakichkolwiek podstaw do stosowania w tym zakresie poglądów dotyczących uznania administracyjnego.
Natomiast gdyby przyjąć koncepcję uznania administracyjnego zaprezentowaną przez Sąd pierwszej instancji, to należałoby uznać, że doszło do przekroczenia granic tego uznania i decyzja jest całkowicie dowolna. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że organy administracji nie miały obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Istnieją bowiem "wewnętrzne ograniczenia" oceny pracy egzaminacyjnej. Jednym z nich jest zasada równości (każdy egzaminowany ma prawo oczekiwać, że do prac zostanie przyłożona ta sama kalka oceny), zaś kolejnym jest sam system oceniania, który nie jest dwuwartościowy, lecz obejmuje pięć ocen, a zatem należy gradować wymagania dla każdej z nich.
Ponadto, wewnętrznym ograniczeniem procesu oceny jest sposób interpretowania wątpliwości, np. przy niejednoznaczności zadania egzaminacyjnego. Zdaniem skarżącego, negatywna ocena jest możliwa tylko wówczas, gdy wada jest sprzeczna z jednolitym lub przeważającym poglądem orzecznictwa lub doktryny.
Zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie dokonał wskazanej wyżej oceny procesu oceny i argumentów egzaminatorów. Sąd nie odniósł się do zarzutów skargi i nie wyjaśnił, dlaczego uznał, że praca egzaminacyjna skarżącego zawiera 8 wad, podczas gdy w skardze strona wykazała, że co najmniej kilka z nich nie istnieje.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II stopnia (reprezentowana przez radcę prawnego) wniosła o oddalenie w całości środka odwoławczego skarżącego, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny autor skargi kasacyjnej zakreślił zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 365 ust. 2, art. 364 ust. 1, art. 364 ust. 10 i art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 k.p.a., art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a., a także § 5 ust. 2 pkt 1 oraz § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Uchybienie tym przepisom miało polegać na: 1) przyjęciu, że organ administracji działał w ramach uznania administracyjnego, 2) niewłaściwej ocenie pracy egzaminacyjnej skarżącego, 3) zaaprobowaniu przeprowadzenia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia w sposób niewłaściwy trybu odwoławczego poprzez wykroczenie poza granice wyznaczone zarzutami odwołania, 4) braku odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi, 5) oddaleniu skargi zamiast jej uwzględnienia.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Przede wszystkim stwierdzić należy, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzenia egzaminu w 2011 r.) celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Egzamin taki składał się z pięciu części pisemnych, w tym czterech polegających na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego, gospodarczego i administracyjnego (vide art. 364 ust. 2 i ust. 5 - 8 ustawy o radcach prawnych). Każda ze wspomnianych czterech części egzaminu radcowskiego była - stosownie do treści art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych - oceniana przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne (celująca, bardzo dobra, dobra, dostateczna);
2) ocena negatywna (niedostateczna). Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wskazane w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, z którego wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Z kolei art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (a więc - a contrario - negatywna ocena z którejkolwiek części skutkuje negatywnym wynikiem całego egzaminu radcowskiego).
Rację ma autor skargi kasacyjnej, wskazując, że decyzję w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy zakwalifikować do grupy decyzji związanych. Decyzja określana jest jako związana, gdy nie pozostawia organowi administracyjnemu "luzu decyzyjnego", jak określa się to w opisie wyboru konsekwencji prawnych normy prawa materialnego w decyzyjnym modelu stosowania prawa. Wprawdzie norma prawna może dopuszczać ograniczony luz decyzyjny, gdy organ dokonuje wyboru konsekwencji (z kilku przypadków, w granicach rozpiętości tzw. widełek), ale jest związany normatywnymi dyrektywami wyboru konsekwencji, co stanowi nadal postać decyzji związanej (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II GSK 319/12; treść tego jak i kolejnych powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Korzystanie przez organ z tego ograniczonego luzu decyzyjnego, w tym m.in. dla ustalenia treści nieostrych sformułowań treści przepisów prawnych, co ma również miejsce na gruncie ustawy o radcach prawnych przy ustalaniu wyniku egzaminu, nie daje podstaw dla stwierdzenia, iż wydana w tym przedmiocie decyzja ma charakter rozstrzygnięcia według uznania administracyjnego.
Wyrażone w zaskarżonym wyroku odmienne stanowisko w tym zakresie nie daje jednak - w okolicznościach niniejszej sprawy - podstaw do uchylenia tego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji stwierdził bowiem równocześnie, że ocena pracy egzaminacyjnej skarżącego z zakresu prawa cywilnego została dokonana przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia na podstawie kryteriów ustawowych oraz podzielił stanowisko organu administracji wskazujące na istotne wady pracy egzaminacyjnej, które sprawiły, że "praca ta nie zasługiwała na ocenę pozytywną, gdyż świadczy o niewystarczającym stopniu przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego" (str. 16 zaskarżonego wyroku). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podnoszone przez stronę skarżącą naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 365 ust. 2, art. 364 ust. 1, art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, polegające na wadliwym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji uznaniowego charakteru decyzji, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Zarzut naruszenia wskazanych powyżej przepisów jest nieusprawiedliwiony również w zakresie, w jakim kwestionuje akceptację przez Sąd pierwszej instancji stanowiska organu administracji, że praca egzaminacyjna z zakresu prawa cywilnego posiadała uzasadniające ocenę niedostateczną braki w zakresie wymogów formalnych, właściwego zastosowania przepisów prawa i ich interpretacji, przyjętego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że praca egzaminacyjna skarżącego z prawa cywilnego zawierała istotne uchybienia, które uprawniały organ administracji do negatywnej oceny tej części egzaminu radcowskiego. Wystąpienie niektórych spośród ośmiu wyliczonych przez Sąd wad sporządzonego przez skarżącego projektu apelacji zostało przyznane w skardze kasacyjnej - m.in. brak zarzutu niewłaściwie zakreślonej przez sąd pierwszej instancji tezy dowodowej dla biegłego na okoliczność przyczynienia się powódki do wypadku, wadliwe wskazanie daty, od której winny być liczone odsetki, czy niewłaściwe sformułowanie wniosków dotyczących kosztów postępowania.
Już nawet te uchybienia winny skutkować negatywną oceną zadania z zakresu prawa cywilnego, bowiem świadczą o niespełnieniu przez zdającego określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych kryteriów oceny, tj. zachowania wymogów formalnych przy rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego (tu: prawidłowego sformułowania w apelacji wniosków dotyczących kosztów postępowania), czy uwzględnienia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje. Nietrafna jest argumentacja autora skargi kasacyjnej, wskazująca na "powszechność" występowania niektórych wad w apelacjach, czy sugerująca, że mimo ich wystąpienia sąd II instancji mógłby wydać rozstrzygnięcie korzystne dla strony reprezentowanej przez zdającego. Egzamin radcowski ma przecież na celu zweryfikowanie wiedzy prawniczej konkretnego zdającego, a ocenie podlega treść jego pracy egzaminacyjnej, która powinna spełniać kryteria określone w ustawie o radcach prawnych.
Nie można również tracić z pola uwagi przyjętego w art. 2 ustawy o radcach prawnych zasadniczego celu świadczonej przez radców prawnych pomocy prawnej, jakim jest ochrona prawna interesów podmiotów, na których rzecz pomoc jest świadczona. Konkludując, Sąd pierwszej instancji trafnie zaakceptował prawidłowe ustalenia organów administracji, wskazujące na istotne uchybienia pracy egzaminacyjnej skarżącego z prawa cywilnego, które świadczyły o braku spełnienia kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 i art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. To natomiast skutkowało uzyskaniem przez skarżącego z tej części egzaminu radcowskiego oceny negatywnej, wskazanej w art. 364 ust. 10 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.
Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z § 5 ust. 2 pkt 1 oraz § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych i w związku z art. 138 k.p.a. poprzez zaaprobowanie przeprowadzenia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia po raz kolejny w ramach postępowania odwoławczego pełnego postępowania merytorycznego, podczas gdy tryb odwoławczy na gruncie ustawy o radcach prawnych ma charakter szczególny, ograniczony do zarzutów odwołania.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu stwierdzić należy, że § 5 ust. 2 pkt 1 przywołanego rozporządzenia (w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzania egzaminu w 2011 r.) upoważniał przewodniczącego komisji odwoławczej do rozdziału pracy pomiędzy siebie i członków komisji odwoławczej, w tym wskazania osoby odpowiedzialnej za sporządzenie pisemnej opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, natomiast § 5 ust. 3 tego rozporządzenia obligował przewodniczącego lub wyznaczonego członka komisji odwoławczej do sporządzenia pisemnej opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1291/12). Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, jakie działania Komisji Egzaminacyjnej II stopnia uznał on za wykraczające poza wskazany wyżej zakres postępowania odwoławczego, a tym bardziej - że takie potencjalne działania doprowadziły do naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik tej sprawy. Taka konstrukcja zarzutu sprawia, że nie mógł on zostać uznany za usprawiedliwiony.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie naruszył także art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa elementy uzasadnienia wyroku, wskazując, że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, zaś jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, to uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje, że zawiera ono wskazane wyżej elementy, zaś wyrażone w tymże uzasadnieniu stanowisko Sądu pierwszej instancji poddawało się kontroli instancyjnej.
Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje ponadto, że Sąd pierwszej instancji rozstrzygając sprawę wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, które miały znaczenie dla rozpoznania sprawy, a nie tylko te, na które wskazywała skarga. Wobec tego za nietrafny uznać należy również zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Podsumowując stwierdzić należy, że wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty nie podważyły skutecznie stanowiska Sądu pierwszej instancji o zgodności z prawem zaskarżonej uchwały, skutkującego oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Ze wskazanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i oddalił ją na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania NSA orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 490), zasądzając od skarżącego na rzecz organu administracji 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym