Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 3553/13, oddalił skargę H. – P. Sp. z o.o. w S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2013 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
I
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.
W maju 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w K. wystąpił do Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym R. P. z tytułu wykonywania w okresie od [...] września 2009 r. do [...] września 2009 r. umowy cywilnoprawnej, zawartej z H. – P. Sp. z o.o. ZUS stwierdził, że umowa o dzieło, zawarta pomiędzy pracownikiem a skarżącą spółką - płatnikiem składek - została zakwalifikowana jako umowa zlecenia, której przedmiotem było pakowanie elementów stalowych. ZUS poinformował jednocześnie, że pracownik w czasie wykonywania powyższej umowy posiadał inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Do wniosku załączono kopię protokołu kontroli przeprowadzonej u skarżącej spółki oraz kopię ww. umowy o dzieło.
W czerwcu 2013 r. Dyrektor OW NFZ wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia okresu podlegania przez R. P. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy zawartej z H. P. sp. z o.o. O wszczęciu poinformowano skarżącą spółkę jako płatnika składek. Do dnia wydania decyzji ani pracownik ani Spółka nie złożyli wyjaśnień oraz nie wypowiedzieli się co do zebranych w sprawie dokumentów.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Dyrektor M. OW NFZ stwierdził, iż R. P. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od [...] września 2009 r. do [...] września 2009 r. z tytułu zawartej ze skarżącą umowy. W ocenie organu, przedmiotowa umowa była umową zlecenia, nie zaś umową o dzieło jak nazwały ją strony.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła H. – P. Sp. z o.o., zarzucając naruszenie: 1) art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.c.) poprzez błędne uznanie, iż zawierane przez nią umowy o dzieło są umowami, do których zastosowanie mają przepisy dotyczące zlecenia;
- 2) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa o świadczeniach) poprzez błędne uznanie, iż osoby działające na podstawie zawartej ze spółką umowy o dzieło podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu;
- 3) art. 65 § 2 k.c. poprzez dokonanie wykładni umowy na podstawie samej jej treści, bez analizy pozostałych okoliczności;
- 4) art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.) w zw. z art. 109 pkt 1 ustawy o świadczeniach poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji jakie dowody organ przeprowadził, a w szczególności czy zbadał treść kontraktu i w jaki sposób umowa była w rzeczywistości wykonywana.
Decyzją z dnia [...] października 2013 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu podniósł, że z kopii umowy nadesłanej przez ZUS wynika, iż była ona realizowana od [...] września 2009 r. do [...] września 2009 r. i w jej ramach wykonywane były usługi pakowania elementów stalowych. Pakowanie elementów stalowych polega na wykonywaniu szeregu czynności faktycznych dokonywanych z należytą starannością. Zdaniem organu, takie sformułowanie przedmiotu umowy sugeruje staranne wykonanie określonych czynności, nie zaś osiągnięcie określonego rezultatu.
W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że do ww. umowy zastosowanie mają przepisy art. 627-646 oraz art. 734-750 k.c., tj. przepisy o umowie zlecenia. Nazwanie umowy "umową o dzieło" nie przesądza o jej charakterze, gdyż przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Organ stwierdził, że umowa zawarta ze skarżącą była umową, w której przyjmujący zlecenie (pracownik) zobowiązał się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (skarżącej), przy czym do umowy o świadczenie usług stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Przedmiotem tych umów jest dokonanie określonej czynności faktycznej bądź zespołu czynności faktycznych, które nie muszą prowadzić do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu. Umowa o świadczenie usług, jak i umowa zlecenia są umowami starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu.
Prezes NFZ podniósł, że wykonywanie przez pracownika umowy było ciągiem określonych czynności starannego działania, zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci spakowania elementów stalowych. W związku z powyższym stwierdził, że przedłożona "umowa o dzieło" nie nosi znamion umowy o dzieło, gdyż nie zobowiązywała zleceniobiorcy do dokonywania ściśle określonego wytworu - dzieła i doprowadzenia do konkretnego rezultatu. Mając zatem na uwadze treść zawartej umowy oraz przepisy art. 627-646 k.c. i art. 734-750 k.c. organ II instancji uznał, że stanął na stanowisku, że w rozpoznawanej sprawie należy zastosować przepisy o umowie zlecenia.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., H. – P. Sp. z o.o. wniosła o uchylenie powyższej decyzji, podnosząc zarzuty jak w odwołaniu tj. naruszenie: art. 750 k.c., art. 66 ust. 1 pkt 1e ustawy o świadczeniach, art. 65 § 2 k.c., art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 109 pkt 1 ustawy o świadczeniach, art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 89 § k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.
Sąd I instancji stwierdził, że kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest to, czy umowa zawarta pomiędzy skarżącą – płatnikiem a R. P. – pracownikiem była umową o dzieło, czy też inną umową o świadczenie usług, do której zastosowanie winny mieć przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. Powołując się na treść art. 627 k.c. i art. 750 k.c., orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz stanowisko doktryny, WSA dokonał porównania umów o dzieło oraz umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Sąd podniósł, iż przedmiotem analizowanej umowy było "pakowanie elementów stalowych", ze wskazaniem w jej treści terminu rozpoczęcia dzieła, jak i jego zakończenia ([...] września 2009 r. do [...] września 2009 r.). W umowie określono również wynagrodzenie przysługujące wykonawcy za wykonanie przedmiotu umowy.
Sąd podzielił stanowisko organu, że "pakowanie elementów stalowych" nie mogło być przedmiotem umowy o dzieło, bowiem tak sformułowany przedmiot umowy sugeruje staranne wykonanie czynności pakowania, nie zaś osiągnięcie określonego, konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Niesprecyzowanie konkretnie przedmiotu dzieła spowodowało brak możliwości określenia konkretnego rezultatu, jaki miałby być osiągnięty. Zdaniem WSA, organ właściwie przyjął, że wykonywanie powyższej umowy przez pracownika było ciągiem określonych czynności starannego działania, zmierzających do osiągnięcia skutku w postaci spakowania elementów stalowych. Przyjmujący zamówienie pracownik zobowiązywał się jedynie do starannego przeprowadzenia wszystkich (powtarzalnych) czynności, niezbędnych do wykonania pakowania elementów stalowych.
W ocenie Sądu I instancji, takiemu zobowiązaniu nie można przypisać cech koniecznych umowy o dzieło, gdyż nie zobowiązywała ona pracownika do dokonania ściśle określonego wytworu – dzieła i doprowadzenia do konkretnego rezultatu. W świetle powyższego za prawidłowe WSA uznał stanowisko organów, iż pracownik z tytułu wykonania badanej umowy podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
W ocenie Sądu, w sprawie nie doszło do naruszenia zarzucanych przepisów, bowiem organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne, przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) oraz dokonały oceny zebranych dowodów zgodnie z wymaganiami art. 80 k.p.a. Sąd stwierdził również, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada prawu oraz zasadom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
II
Skargę kasacyjną złożyła H. – P. Sp. z o.o..
Wyrok zaskarżyła w całości i wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie:
- I. prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to:
- 1. art. 66 ust. 1 pkt 1e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 750 Kodeksu cywilnego poprzez błędne uznanie, że R. P. działający na podstawie umowy o dzieło zawartej ze skarżącym H. P. Sp. z o.o. w S. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z uwagi na fakt, iż zdaniem organu ww. umowa była w rzeczywistości umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, w sytuacji, gdy umowa zawarta pomiędzy R. P. a skarżącym była umową o dzieło, z tytułu której nie ma obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu;
- II. przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a to:
- 1. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej powoływana jako: p.u.s.a.) poprzez:
- - przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, a więc przyjęcie, iż R. P. działający na podstawie umowy o dzieło zawartej z płatnikiem składek tj. skarżącym H. P. S. z o.o. w S., podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, podczas gdy Sąd nie dokonał analizy umowy łączącej skarżącego z R. P., a w szczególności nie zbadał czy stan faktyczny został ustalony przez organ z zachowaniem reguł przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, tj. czy dokonano analizy rzeczywistych czynności jakie R. P. wykonywał na podstawie łączącego go ze skarżącym stosunku prawnego, co doprowadziło do wydania wyroku nieuwzględniającego wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w efekcie błędnego;
- - oddalenie skargi pomimo naruszenia przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia przepisów art. 107 § 3, 8, 11 i 89 Kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy;
- 2. art. 133 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia nieopartego na podstawie całokształtu dowodów znajdujących się w aktach sprawy i przyjęcie, iż uczestnik R. P. działał na zasadzie umowy zlecenia, podczas gdy umowa łącząca R. P. ze skarżącym była umową o dzieło;
- 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 11 k.p.a. dokonanie w ten sposób, że Wojewódzki Sad Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do zarzutu skarżącej, iż przesłanki, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy nie zostały przez niego dostatecznie wyjaśnione.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że dosłowne brzmienie umów nie wskazuje na ich charakter prawny, o którym świadczy dopiero treść kontraktów i sposób ich faktycznego wykonywania. Okoliczności te pozwalają odpowiednio zakwalifikować zawarte umowy. W ocenie kasatora, organ I instancji nie przeprowadził żadnych dowodów i nie zbadał jaka umowa w rzeczywistości była wykonywana. Brzmienie umowy łączącej strony postępowania, na którym organ oparł się dokonując jej interpretacji, przesądza zatem o tym, iż była to umowa o dzieło, której cechą konstytutywną jest rezultat, czyli w rozpoznawanej sprawie zapakowane elementy stalowe.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.
Całkowicie nieusprawiedliwione są zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Art. 141 § 4 p.p.s.a jest przepisem, który reguluje wymagania, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego. Naruszenie tego przepisu może być podstawą zarzutu kasacyjnego, czyli stanowić uchybienie procesowe mające istotny wpływ na wynik sprawy wtedy, gdy rozstrzygnięcie sądu wobec wad uzasadnienia nie poddaje się kontroli. W wyroku z dnia 12 marca 2015 r. (I OSK 2338/13) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "1. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu złamania przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a.;
2. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego." Cytowany pogląd Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie niniejszej w pełni podziela, zatem zarzuty procesowe dotyczące wad uzasadnienia wyroku, polegających na odmiennej, niż chciałby tego kasator, ocenie prawnej ustalonego prawidłowo stanu faktycznego, należy uznać za nieusprawiedliwione.
Podobnie nieusprawiedliwiony jest zarzut dotyczący naruszenia art. 133 p.p.s.a. art. i 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia nieopartego na całokształcie dowodów znajdujących się w aktach sprawy.
Przede wszystkim wskazać należy, że art. 133 p.p.s.a. dotyczy momentu wydania wyroku i poprzedzającego go zamknięcia rozprawy. Powołany artykuł ma trzy jednostki redakcyjne, zaś kasator wbrew obowiązkowi nie wskazał, która jednostka została naruszona i w jaki sposób, zaś jest niesporne, że Sąd wydał wyrok po zamknięciu rozprawy. Zatem nie wiadomo jak w ocenie kasatora Sąd naruszył wskazany przepis.
Art. 134 p.p.s.a. ma dwie jednostki redakcyjne, ale również i co do tego artykułu kasator nie wskazał, która jednostka redakcyjna i w jaki sposób została naruszona. Już z tych względów omawiany zarzut nie może być uwzględniony. Należy jednak wskazać, że zarzut jest całkowicie gołosłowny, bowiem kasator nie wskazał, jakie to dowody znajdujące się w aktach zostały pominięte przez Sąd przy wydawaniu orzeczenia, a jedynym istotnych dowodem w sprawi jest znajdująca się w aktach umowa, której ocena była przedmiotem rozważań Sądu I instancji.
W tym stanie rzeczy zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego należy uznać za nieusprawiedliwione.
Nie jest także usprawiedliwiony zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego, tj. art. 750 k.c. w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych.
W aktach znajduje się umowa, nazwana przez strony "umową o dzieło", na mocy której R. P. świadczył na rzecz Spółki pracę, polegającą na pakowaniu elementów metalowych. Ani treść tej umowy, ani rzeczywiste działania R. P. nie są sporne, zatem wiadomo, że na mocy "umowy o dzieło" od dnia [...] września do [...] września 2009 r. R. P. pakował należące do Spółki metalowe elementy.
Z ustaleń powyższych organ i Sąd I instancji wysnuły prawidłowy wniosek, że R. P. wykonywał na rzecz spółki usługę pakowania i nie wykonał na jej rzecz żadnego dzieła. Kwestia kwalifikacji umów o charakterze cywilnym musi opierać się na uregulowaniach k.c., zatem Sąd I instancji prawidłowo odwołał się w tym względzie do ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego.
Zauważyć należy, że w doktrynie i orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, iż wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie - por. np. wyrok SN z dnia 3 listopada 1999 r. IV CKN 152/00) przy czym rezultat, na który umawiają się strony musi mieć samoistny byt pozwalających odróżnić wytworzone dzieło od innych przedmiotów. Natomiast wykonanie szeregu powtarzających się czynności jest cechą charakterystyczną dla umów o świadczenie usług.
Poglądy powyższe są oczywiście trafne i Naczelny Sąd Administracyjny je w pełni podziela, zatem uznaje, że umowa o pakowanie elementów metalowych znajdująca się w aktach trafnie została zakwalifikowana, jako umowa o świadczenie usługi pakowania, do której stosuje się przepisy o zleceniu na mocy art. 750 k.c. Ponieważ zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach zdrowotnych obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, trafnie uznano, że R. P. podlegał na mocy wskazanej umowy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia prawa materialnego polegający na objęciu wykonującego usługę obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest nieuzasadniony.
Ponieważ wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.