Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA we Wrocławiu lub Sąd I instancji) oddalił skargę J W (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W (dalej: Dyrektor) z dnia [..] sierpnia 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 16 grudnia 2014 r. funkcjonariusze celni Urzędu Celnego w Legnicy przeprowadzili kontrolę w lokalu strony skarżącej położonym w Prochowicach, w zakresie przestrzegania przepisów prawa regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Stwierdzono, że na miejscu znajduje się aktywne urządzenie do gier Forex (Csani Money Transfers). Kontrolujący przeprowadzili eksperyment, w wyniku którego ustalili m.in., że gra na tym urządzeniu jest grą na automacie w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej: u.g.h.). Stwierdzono także, że lokal nie jest kasynem gry. Z umowy najmu powierzchni, zawartej pomiędzy skarżącą, a spółką będącą właścicielem automatu wynika, że miesięczny czynsz strony w wysokości 30% przychodu uzyskanego z automatu. Do akt postępowania włączono opinię biegłego sądowego dotyczącą charakteru skontrolowanego urządzenia.
Decyzją z dnia [..] kwietnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w L, działając na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1 i 2 u.g.h. wymierzył skarżącej, karę pieniężną w kwocie 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Dyrektor, po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
WSA we Wrocławiu oddalił skargę na powyższą decyzję. Sąd nie zgodził się ze skarżącym, że do skontrolowanego urządzenia nie mają zastosowania przepisy u.g.h ze względu na treść art. 7a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. z 2016 r. poz. 1988). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie wynika aby urządzenie było wykorzystywane do zawierania terminowych operacji finansowych, instrumentów rynku pieniężnego lub papierów wartościowych, o których mowa w powoływanym przez stronę przepisie ustawy Prawo bankowe, lecz przeciwnie – wynika, że służyło do urządzania gier na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.
Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało w sposób niebudzący wątpliwości, że kontrolowane urządzenie umożliwiało prowadzenie gier o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości lub w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W celu ustalenia rzeczywistego charakteru gier urządzanych na urządzeniu, funkcjonariusze celni przeprowadzili eksperyment, szczegółowo opisany w protokole. Wynik eksperymentu wykazał, że na wyżej wymienionym urządzeniu istnieje możliwość urządzania gier
Sąd, powołując się na stanowisko NSA zawarte w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16 oraz stanowisko TK zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2015 r., stwierdził, że posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem "urządzającego gry", w celu identyfikacji sprawcy naruszenia prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Nie ma przy tym istotnego znaczenia, czy podmiot ten legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry. Art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Urządzanie gier należy rozumieć szeroko, jest to nie tylko fizyczne jej prowadzenie, ale także inne zachowania aktywne, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie.
W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych.
Zdaniem Sądu, analiza treści zawartej przez skarżącą umowy dzierżawy pozwala uznać skarżącą za urządzającą gry na automacie. Zawierając tę umowę skarżąca wyraziła zgodę na umieszczenie, uruchomienie oraz udostępnienie przedmiotowego automatu osobom trzecim, umożliwiając w ten sposób przeprowadzenie gier. Skarżąca miała świadomość, w jakim celu dokonuje dzierżawy lokalu i jakie urządzenie będzie znajdowało się w tym lokalu. Skarżąca decydowała o godzinach otwarcia i zamknięcia lokalu, a tym samym umożliwiała, bądź nie dostęp do automatu. Nadto z treści umowy dzierżawy wynika, że skarżącej jako wydzierżawiającemu przysługuje czynsz dzierżawny w wysokości 30% "od zrealizowanych przez urządzenie przekazów pieniężnych".
Odnosząc się do zarzutu braku notyfikacji przepisów u.g.h. Sąd I instancji powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16.
J W zaskarżyła wyrok w całości domagając się jego uchylenia i rozpoznania sprawy co do istoty a także zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych konkretnej tej sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżącej zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącą kary pieniężnej za "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry";
- 2) również art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (dalej: k.c.) w zw. z art. 659 § 1 i 2 k.c. poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy Spółką będącą właścicielem automatu oraz stroną skarżącą wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla Skarżącej prawa i obowiązki istotnie odmienne niż wynikające ze zwykłej umowy najmu powierzchni, podczas gdy treść umowy ani powołane okoliczności nie świadczą o podejmowaniu przez skarżącą jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy najmu, podobnie jak sama powtarzalność czynności składających się na sam wynajem nie może świadczyć o takiej, czy innej kwalifikacji (jednorazowa czynność czy czynności wielorazowe), lecz może o tym wyłącznie przesądzać rodzaj przedsiębranego zachowania;
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy obrazę przepisów postępowania w postaci naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz z art. 133 § 1 p.p.s.a oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (dalej: o.p.) poprzez aprobatę nieprawidłowego ustalenia przez organ podatkowy rzeczywistej roli skarżącej w niniejszym postępowaniu, w tym zwłaszcza oparcie się przez organy oraz Sąd wyłącznie na literalnym brzmieniu umowy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna oparta została na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. W ramach tej podstawy wskazano dwa naruszenia, przy czym w żadnym wypadku nie wskazano przepisów naruszonych przez Sąd I instancji, bo te które znalazły się w zarzutach nie były bezpośrednio stosowane przez Sąd I instancji z tego powodu, że sądy administracyjne nie wykonują administracji, zatem nie stosują przepisów materialnego prawa administracyjnego. Sądy te wymierzają sprawiedliwość kontrolując działalność administracji publicznej, zatem ich wadliwe działanie może polegać tylko na wadliwie dokonanej kontroli, a to wymaga, by skarga kasacyjna wskazywała te wady, czego skarga rozpoznawana nie czyni. Z tego powodu należy stwierdzić, że jest formalnie wadliwa. Wprawdzie ten rodzaj wady nie prowadzi do jej odrzucenia, co wynika z uchwały NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1, jednak w sposób zasadniczy ogranicza możliwość kontroli skarżonego wyroku, gdyż Sąd II instancji nie może domniemywać kierunków i zakresu jego weryfikacji w postępowaniu kasacyjnym.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, więc nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Zupełnie nietrafny jest zarzut naruszenia art. 65 § 1 i § 2 k.c. Sąd I instancji nie mógł naruszyć tych przepisów, bo ich nie stosował, podobnie jak organ, gdyż są to normy prawa cywilnego, a nie administracyjnego. Oznacza to, że organ celny i Sąd I instancji nie stosowały prawa cywilnego. Jeżeli strona zamierzała kwestionować ten kontekst sprawy, to powinna stawiać zarzut błędnych ustaleń lub oceny stanu faktycznego, a nie wykładni umowy. Z tego więc powodu ten zarzut należało uznać za chybiony.
Za merytorycznie nietrafny uznać należało zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. odnoszący się do błędnej wykładni pojęcia "urządzający gry". Sąd II instancji stoi na stanowisku, że skarżony wyrok poprawnie ujmuje tę kwestię. Bez wątpienia urządzającym gry jest każdy, kto współorganizuje gry. Jednak na czym w konkretnej sytuacji polega urządzanie, a więc jaki kontekst językowy tego pojęcia należy przyjąć, jest uzależnione od faktów, które stają się podstawą do językowego opisu. Zauważyć trzeba, że każdy język, w tym potoczny, jest narzędziem opisu świata, a więc realnych zaszłości. Skoro tak, to znaczenie terminu urządzającego gry na gruncie rozpoznawanej sprawy musi być wiązane z faktami jakie wynikają z umowy, a więc roli skarżącego kasacyjnie w przedsięwzięciu zorganizowanym przez spółkę. Idzie o to, czy skarżący tylko wynajął powierzchnię, bo jeżeli tylko do tego się sprowadzała jego aktywność, to nie był urządzającym w rozumieniu art. 89 u.g.h., czy też jego aktywność realizowała się w inny sposób, który pozwala uznać, że urządzał gry.
Skarżąca kasacyjnie w rozpoznawanej sprawie był podmiotem stwarzającym warunki umożliwiające grę. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, na taką jego rolę wskazuje przede wszystkim treść umowy, z której między innymi wynika, że skarżący: zapewniał dostęp do automatu serwisantom; dostarczał do automatów energię elektryczną; pobierał opłatę za najem w procencie przychodu z eksploatacji automatu, zatem był finansowo zainteresowany wysokim przychodem. Zdaniem Sądu II instancji ta ostatnia okoliczność w sposób niebudzący wątpliwości wykazuje związek skarżącego kasacyjnie z podmiotem wydzierżawiającym powierzchnię. W tym koncentruje się jego interes ekonomiczny, a to pozwala przyjąć, że Sąd I instancji prawidłowo odczytał treść art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 pkt 2 u.g.h. i stwierdzić, że skarżący kasacyjnie był podmiotem urządzającym gry, zatem podlegał karze przewidzianej w u.g.h.
W konsekwencji NSA uznał, że ustalenia faktyczne w sprawie zostały ocenione przez Sąd I instancji prawidłowo, zatem nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów o.p. odnoszących się do postępowania wyjaśniającego.
Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.