Uzasadnienie
Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę A. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.
Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniu [...] września 2010 r. skarżąca, A. P. przystąpiła do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w O. (dalej jako: Komisja Egzaminacyjna).
Uchwałą z dnia [...] września 2010 r. Komisja Egzaminacyjna po sprawdzeniu testu kandydata ustaliła, iż skarżąca uzyskała z egzaminu 99 punktów, co zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) dało wynik negatywny.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu decyzji stwierdził m.in., że wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi wyłącznie jedna, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu egzaminu była poprawna. Pytania testowe nie dotyczyły kwestii spornych w orzecznictwie i w doktrynie, a zatem test egzaminacyjny odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy.
Analizując poszczególne zakwestionowane w treści odwołania pytania testowe organ, wskazując na pytanie nr 64, które brzmiało:
"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona, sąd:
- a. oddali powództwo,
- b. umorzy postępowanie,
- c. odrzuci pozew", wskazał, iż prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "C", oparta na treści art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., zgodnie z którym sąd odrzuci pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. Na wskazane pytanie skarżąca udzieliła odpowiedzi "B" tymczasem zdaniem organu, pytanie nr 64 nie budziło wątpliwości i jedyną prawidłową odpowiedzią spośród trzech odpowiedzi była odpowiedź "C".
Przechodząc do pytania nr 91, które brzmiało: "Zgodnie z ustawą - Prawo zamówień publicznych, w wypadku postępowania w trybie zapytania o cenę:
- a. nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny, a każdy z wykonawców może zmienić zaproponowaną cenę przed upływem terminu składania ofert,
- b. prowadzi się negocjacje w sprawie ceny, a wykonawcy mogą zmienić zaproponowaną cenę,
- c. nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny, a wykonawcy nie mogą zmienić zaproponowanej ceny", prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "C", oparta na treści art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych, zgodnie z którym każdy z wykonawców może zaproponować tylko jedną cenę i nie może jej zmienić. Na powyższe pytanie skarżąca udzieliła odpowiedzi "A", tymczasem art. 72 ust. 1 Prawa zamówień publicznych nie zezwala na zmianę zaproponowanej ceny, zasada ta jest niewątpliwa, wynika wprost z normy prawnej i nie wymaga dokonywania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Motywy tego stanu rzeczy wynikają ze szczególnej cechy tego trybu udzielenia zamówienia (zapytania o cenę), w którym podstawowym elementem oferty wykonawcy jest zaproponowana, niepodlegająca negocjacji cena. Organ zaznaczył, iż omawiany przepis stanowi normę szczególną w stosunku do art. 84 ust. 1 ww. ustawy i nie zezwala na taką zmianę oferty, która niosłaby zmianę zaproponowanej ceny.
Omawiając pytanie nr 101, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem pracy, kontrolnym badaniom lekarskim podlegają:
- a. osoby przyjmowane ponownie do pracy u danego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy, na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym pracodawcą,
- b. pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia,
- c. pracownicy w przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą, w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku", organ wyjaśnił, iż prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź "C" oparta na treści art. 229 § 2 Kodeksu pracy, w myśl którego, pracownik podlega okresowym badaniom lekarskim. W przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą, pracownik podlega ponadto kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Na powyższe pytanie skarżąca udzieliła odpowiedzi "B", podczas gdy zdanie prawdziwe z treścią pytania tworzyła wyłącznie odpowiedź "C", ponieważ tylko w tym przypadku badanie, któremu poddany zostanie pracownik, jest badaniem kontrolnym.
Reasumując, organ uznał brak podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały komisji kwalifikacyjnej, jak również uznania wyniku egzaminu A. P. za pozytywny.
Sąd I instancji, oddalając skargę A. P. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., stwierdził, że Minister Sprawiedliwości dokonał prawidłowej oceny zakwestionowanych pytań ponieważ, w świetle obowiązujących przepisów, skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na pytania nr: 64, 91 oraz 101. W ocenie WSA, zakwestionowane pytania testowe zostały sformułowane zgodnie z treścią art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a odpowiedzi wskazane przez organ, jako właściwe - wynikały z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu egzaminacyjnego.
Odnosząc się do pytania nr 64, WSA wskazał, że zarówno w odwołaniu jak i skardze skarżąca zakwestionowała prawidłowość pytania podnosząc, iż w jej ocenie, pytanie nie wskazuje na etap sprawy, w stosunku do której zachodzi negatywna przesłanka jej prowadzenia - powaga rzeczy osądzonej. Ponadto, wskazana jako prawidłowa odpowiedź "C", będzie poprawna jedynie przy dodatkowym założeniu, że pytanie dotyczy etapu pierwotnego, tj. stanu sprawy w chwili wytoczenia powództwa. W ocenie skarżącej wskazana nieprecyzyjność pytania powinna wiązać się z uznaniem, iż udzielona przez nią odpowiedź "B" również była prawidłowa.
Zdaniem Sądu I instancji zarzuty skarżącej były niesłuszne. Sąd w pełni podzielił stanowisko organu, zgodnie z którym znajomość art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. i wynikającej z jego treści zasady pozwalała na udzielenie prawidłowej odpowiedzi. Treść pytania stanowiła dosłowne przytoczenie treści ww. przepisu wymieniającego pierwotne braki przesłanek procesowych, a zatem brak było podstaw do przyjęcia, że tak sformułowane pytanie odnosiło się również do sytuacji, gdy brak ten mógł być także następczym. Konkludując, Sąd uznał, iż pytanie nr 64 nie budziło wątpliwości, skonstruowane zostało prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi, którą była odpowiedź "C".
Sąd I instancji nie podzielił argumentów skarżącej dotyczących nieprecyzyjnego i niejednoznacznego ze względu na art. 84 ust. 1 ustawy o zamówieniach publicznych sformułowania pytania nr 91. Z treści art. 72 ust. 1 Prawa zamówień publicznych WSA wywiódł, że ustawodawca regulując tryb szczególny, jakim jest zapytanie o cenę, wprowadził zakaz prowadzenia negocjacji w sprawie ceny. W praktyce, każdy z wykonawców może zaproponować tylko jedną cenę i nie może jej zmienić. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, kwestionowane pytanie odpowiadało wymogom określonym w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, gdyż osoba, która znała treść omawianego przepisu nie powinna była mieć wątpliwości w wyborze jedynej właściwej odpowiedzi.
Sąd poparł stanowisko organu, że art. 84 ust. 1 Prawa zamówień publicznych nie koliduje z art. 72 ust. 1 ww. aktu, bowiem zmiana złożonej przez wykonawcę oferty polegać może m.in. na zmianie sposobu wykonania zlecenia będącego przedmiotem oferty, czy też terminu jego realizacji. Zawsze jednak w przypadku skorzystania z trybu szczególnego, jakim jest tryb zapytania o cenę, raz zaproponowana przez wykonawcę cena nie może ulec zmianie.
Sąd ocenił też jako bezzasadny zarzut nieprecyzyjnego sformułowania pytania nr 101 nie zgadzając się z twierdzeniem, że pytanie pozawiera dwie prawidłowe odpowiedzi C i B, co miało wynikać z art. 229 § 2 i art. 201 § 1 Kodeksu pracy. Zdaniem Sądu prawidłowe było stanowisko organu, zgodnie z którym w kwestionowanym pytaniu wyraźnie wskazano, że chodzi o badania kontrolne (nie okresowe czy wstępne). Stan faktyczny przedstawiany w pytaniu testowym, zestawiony z treścią odpowiedzi musi tworzyć zdanie prawdziwe. W pytaniu nr 101 było to możliwe wyłącznie w przypadku odpowiedzi "C", ponieważ wskazane w jego treści badanie, któremu poddany zostanie pracownik, jest badaniem kontrolnym, czyli kontrolującym stan zdrowia pracownika.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że wykładnia przepisu art. 201 § 1 Kodeksu pracy wskazuje, iż pracownik młodociany podlega badaniom kontrolnym w czasie stosunku pracy, Sąd uznał, że twierdzenie to jest słuszne. Nie zmienia to jednak faktu, że tylko odpowiedź "C" była odpowiedzią prawidłową. Pracownik młodociany będzie kierowany na badania kontrolne w każdym przypadku niezdolności do pracy, trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą. Natomiast w przypadku przeniesienia pracownika młodocianego na inne stanowisko pracy, na którym występują czynniki szkodliwe dla zdrowia, młodociany będzie podlegał wstępnym badaniom lekarskim, co wynika z treści przepisu art. 229 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy. Brak punktu za omawiane pytanie było więc uzasadnione.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. P., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi co do istoty sprawy, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że pytania egzaminacyjne na aplikację radcowską były skonstruowane prawidłowo, zawierały jedną prawidłową odpowiedź oraz zostały stworzone w sposób precyzyjny, wbrew przepisom obowiązującym w dniu przeprowadzania egzaminu konkursowego.
W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że odnośnie do pytania nr 64 Sąd I instancji powtórzył błędną argumentację organu podkreślając, iż treść pytania stanowi dosłowne przytoczenie treści art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Zdaniem kasatora fakt, że w kluczu odpowiedzi został wskazany art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. jako podstawa odpowiedzi na pytanie 64, nie oznacza, iż zdający egzamin na aplikację radcowską nie mógł zastosować jako podstawy odpowiedzi art. 379 czy art. 1098 k.p.c., gdyż sporne pytanie jest równocześnie przytoczeniem przywołanych przepisów, tj. art. 379 i art. 1098 k.p.c.
Za błędną i sprzeczną z przepisami powszechnie obowiązującymi wnosząca skargę kasacyjną uznała również argumentację Sądu odnoszącą się do pytania nr 91. Nadto wskazała, że w identycznym stanie faktycznym i prawnym WSA uznał pytanie nr 91 za całkowicie nieprecyzyjne (wyroki z dnia 6 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 287/11, z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 302/11 oraz z 12 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 399/11). Równie błędną argumentację miał przyjąć WSA odnośnie do pytania nr 101.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie może zostać uwzględniona.
Na wstępie przypomnieć należy, że skargę kasacyjną oprzeć można na podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Co wymaga podkreślenia stosownie do art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd kasacyjny związany jest granicami wniesionego środka zaskarżenia. Oznacza to, że kontrola kasacyjna przebiega wyłącznie w obszarze wytyczonym przez kasatora, co dotyczy tak wskazanej podstawy kasacyjnej, jak też naruszonego w jej ramach przepisu oraz formy jego naruszenia.
Naruszenie przepisu prawa materialnego może nastąpić przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia polega na nadaniu innego znaczenia normatywnego treści zastosowanego i konkretnie wskazanego przez kasatora przepisu lub inaczej na mylnym rozumieniu jego znaczenia, natomiast niewłaściwe zastosowanie wyraża się błędem w subsumcji (patrz: wyrok NSA z dnia: 29 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 169/12, z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2267/10, z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 1532/10). Niewłaściwe zastosowanie może wyrażać się w pominięciu obowiązującego przepisu, który powinien być zastosowany lub na użyciu przepisu, który w danej sprawie zastosowany być nie powinien. Niewłaściwe zastosowanie to kwestia prawidłowego przyporządkowania normy prawnej pod ustalony stan faktyczny, przy czym sąd dokonuje oceny prawnej stanu faktycznego w świetle treści tejże normy prawnej.
Składający skargę kasacyjną oparł ją wyłącznie na wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. podstawie, zarzucając naruszenie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Jak stanowi wskazany przepis egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt.
Odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni tego przepisu przez Sąd I instancji należy stwierdzić, iż zarzut jest całkowicie niezasadny, bowiem Sąd wykładni wskazanej normy nie dokonywał, przywołując jedynie na wstępie swoich rozważań treść art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych i koncentrując się następnie wokół kwestii prawidłowego jego zastosowania.
Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych nie może znaleźć uznania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jak wynika z poczynionych wstępnie uwag, zarzut niewłaściwego zastosowania określonej normy prawa wiąże się ściśle z ustalonym i ocenionym przez organ stanem faktycznym. Prawidłowość dokonania tych ustaleń, ze względu na zastosowany przepis, podlega kontroli sądu administracyjnego, który zobowiązany jest uchylić na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. zaskarżone rozstrzygnięcie z powodu naruszenia przepisów postępowania, jeśli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe oznacza, że stawiając zarzut kasacyjny niewłaściwego zastosowania konkretnego przepisu prawa ze względu na błędne ustalenia i ocenę stanu faktycznego, kasator powinien podnieść zarzuty naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego lub/oraz postępowania administracyjnego.
Podkreślić należy, iż podniesiony w skardze kasacyjnej i oparty na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie określonej normy prawnej będzie nieskuteczny, jeśli równocześnie kasator nie zakwestionuje dokonanych przez organ i zaaprobowanych przez sąd pierwszej instancji ustaleń stanu faktycznego (patrz: wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt I FSK 319/11).
Składająca skargę kasacyjną, jak wynika z uzasadnienia tego środka zaskarżenia, kwestionuje głównie dokonaną przez organ, a następnie przez Sąd I instancji ocenę prawidłowości sformułowania pytań o nr 64 91 i 101 testu egzaminacyjnego, ze względu na wymóg art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Przeprowadzając analizę poprawności wytypowanych przez nią odpowiedzi jako prawidłowych, w odróżnieniu od tych odpowiedzi, które były prawidłowe według karty odpowiedzi, skarżąca podważa zaaprobowane przez Sąd ustalenia organu. Równocześnie nie stawia jednak żadnych zarzutów naruszenia prawa procesowego, które mogłyby uzasadnić zarzut naruszenia wskazanego przepisu ustawy o radcach prawnych przez wadliwe zastosowanie. Takie działanie uniemożliwia sądowi kasacyjnemu dokonanie kontroli we wskazanym zakresie i czyni skargę kasacyjną bezskuteczną.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 204 pkt 1) p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2) lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).