Uzasadnienie
Wyrokiem z 23 października 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1084/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę Ł. P. W. i uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] 2009 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.
Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne:
Ł. P. W.(dalej także, jako skarżący) w dniu 20 września 2008 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną nr 3 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W..
Uchwałą Komisji nr 286/2008 z 22 września 2008 r. ustalony został negatywny wynik egzaminu uczestnika. Uzyskał on bowiem z testu wyboru 188 punktów, natomiast zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez Ł. P. W. liczba punktów przesądzała o negatywnym wyniku egzaminu.
Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] 2009 r., nr [...], po rozpoznaniu złożonego przez skarżącego odwołania utrzymał w mocy powyższą uchwałę. Organ nie podzielił zarzutów odwołania dotyczących wadliwości w sformułowaniu pytań o numerach 98, 99, 103 i 193 testu egzaminu konkursowego.
Uwzględniając skargę Ł. P. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zasadne są zarzuty skargi odnośnie wadliwego sformułowania pytań 100 i 193.
Pytanie 100 brzmiało: "Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do tego wniosku samej apelacji: A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu, B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu, C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku". Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", podczas gdy prawidłową jest odpowiedź "C". Wbrew twierdzeniom organu Sąd zauważył, że z podanych w kluczu odpowiedzi przepisów prawnych, tj. art. 169 § 3 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej k.p.c.) w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. nie wynika w sposób oczywisty, że prawidłową powinna być odpowiedź wskazana w kluczu odpowiedzi. O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, budzić może wątpliwości formułowanie w teście na egzaminie konkursowym na aplikację tego rodzaju pytań, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa.
Pytanie nr 193 brzmiało: "Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje: A. w formie postanowienia, B. w formie zawiadomienia, C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w sprawie". Według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "A", zaś skarżący na przedmiotowe pytanie udzielił odpowiedzi "C". W ocenie Sądu pierwszej instancji w tym pytaniu żadna z podanych odpowiedzi nie stanowi zdania prawdziwego, nawet wskazana przez organ odpowiedź "A", bowiem nie zawsze zgodnie z Ordynacją podatkową wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia. Zdaniem Sądu, skoro organowi chodziło o tzw. zasadę, powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści pytania. Z tych względów nieprawidłowe zredagowanie pytania 193 nie powinno obciążać skarżącego.
W pozostałym zakresie, tj. odnośnie pytania 103, Sąd nie podzielił trafności zarzutów skargi, w całości podzielając argumentację przedstawioną przez Ministra Sprawiedliwości.
Z uwagi na okoliczność, że według oceny Sądu dwa pytania zostały sformułowane nieprawidłowo, oraz że skarżący z testu wyboru otrzymał 188 punktów, WSA w W. uchylił zaskarżoną decyzję.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 23 października 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1084/09, wniósł Minister Sprawiedliwości. Organ zaskarżył powyższe orzeczenie w całości, żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- - naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 339 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, polegające na wadliwym przyjęciu, że pytania nr 100 i nr 193 egzaminu konkursowego nie spełniają wymagań, o jakich mowa w treści tego przepisu, podczas gdy pytania te są w pełni zgodne z przepisami przywołanej ustawy;
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż stanowisko Sądu I instancji co do tego, że odpowiedź na pytanie nr 100 nie wynika wprost z przepisów ustawy, jest błędne. W rzeczywistości bowiem odpowiedź na to pytanie wynika wprost z literalnego brzmienia przepisów prawnych wskazanych za podstawę prawną, tj. art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. Zdaniem autora skargi kasacyjnej z treści tych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego wynika w sposób bezpośredni i jednoznaczny, że art. 130 § 1 k.p.c. ustanawia ogólną regułę dotyczącą możliwości uzupełnienia braków formalnych pism procesowych. Reguła ta ma zastosowanie do wszelkich pism procesowych składanych w toku postępowania, które zawierają określone braki, możliwe do uzupełnienia.
Tym samym nie budzi wątpliwości, że art. 130 § 1 k.p.c. ma zastosowanie również do wniosku o przywrócenie terminu, bowiem bezsporne jest, iż wniosek o przywrócenie terminu jest pismem procesowym. Tak samo nie budzi żadnych wątpliwości, iż niedołączenie apelacji do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji jest brakiem formalnym pisma procesowego, jakim jest sam wniosek o przywrócenie terminu. Natomiast zgodnie z art. 169 § 3 k.p.c. równocześnie z wnioskiem powinno się dokonać czynności procesowej, tj. w tym przypadku dołączyć do wniosku apelację.
W ocenie organu wnoszącego skargę kasacyjną nie sposób również zgodzić się ze stanowiskiem WSA w zakresie pytania nr 193. Skarżący podniósł, iż choć w treści pytania nie wskazano wprost, iż chodzi o generalną zasadę wyrażoną w Ordynacji podatkowej, to nie ulega wątpliwości, że jeżeli pytanie zostało sformułowane w sposób ogólny, to odpowiedź również winna być udzielona w taki sposób, aby jak najpełniej oddawała sens pytania. Nadużyciem byłoby twierdzenie, że skoro pytanie zostało sformułowane w sposób ogólny i propozycje odpowiedzi na pytanie zawierały odpowiedź, która odnosiła się do generalnej zasady, to pomimo to należałoby, jako prawidłową zaznaczyć odpowiedź wskazującą na wyjątki od ogólnej reguły, a pominąć tę, która odnosi się do zasady ogólnej. Co więcej, gdyby pytanie miało dotyczyć wyjątków od ogólnej reguły, to wprost w treści pytania zostałoby to sformułowane, czego nie uczyniono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości.
Zarzuty skargi kasacyjnej oparto na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).
W procesie kontroli legalności decyzji Sąd pierwszej instancji stwierdził naruszenie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.
Przepis prawa materialnego, który w ocenie Sądu pierwszej instancji został naruszony, w stanie prawnym wiążącym dla sprawy brzmiał "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź". Do naruszenia tego przepisu doszło przy redakcji pytań nr 100 i nr 193 testu egzaminacyjnego na aplikację radcowską zorganizowaną w 2008 r.
Analizując pytanie nr 193 i propozycje odpowiedzi, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że żadna z przedstawionych propozycji nie zawiera zdania prawdziwego.
W ocenie NSA rzeczywiście żadna z zawartych w kluczu odpowiedzi na to pytanie nie jest w pełni prawidłowa. Od przewidzianej w art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej zasady, że postępowanie podatkowe z urzędu wszczynane jest w formie postanowienia, w § 5 - § 7 przewidziane są wyjątki od tej zasady.
Bez wprowadzenia do pytania założenia dodatkowego, że chodzi o zasadę lub wyjątek od zasady, nie istniały obiektywne kryteria, według których możliwe było dokonanie obiektywnej oceny prawidłowości udzielonej odpowiedzi.
Taka ocena pytania nr 193 przyjęta została w orzeczeniach NSA (por. wyroki: 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt II GSK 27/10; 12 sierpnia 2010 r. sygn. akt II GSK 31/10 i II GSK 29/10).
Wobec tego uznać należy, że treść tego pytania i propozycje odpowiedzi nie spełniały wymogów określonych w art. 339 ustawy o radcach prawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji również, co do nieprawidłowej redakcji pytania nr 100, dotyczącego skutków prawnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji bez równoczesnego jej załączenia.
Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, z przepisów powołanych w kluczu odpowiedzi, tj. art. 130 § 1 k.p.c. i art. 169 § 3 k.p.c. nie wynika w sposób jednoznaczny, aby niedołączenie apelacji do wniosku o przywrócenie terminu było traktowane jak brak formalny, podlegający uzupełnieniu w trybie przewidzianym dla uzupełniania pism procesowych.
Dopiero orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło o tym, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie winien zarządzić przewodniczący w trybie art. 130 § 1 k.p.c.
Zatem nieuzasadniony jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, odnośnie konstrukcji pytań testu nr 100 i nr 193.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela wykładnię przepisów prawa materialnego, odnośnie prawidłowości sformułowania pozostałych pytań testu (por. wyroki NSA: 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 27/10; 12 sierpnia 2010 r. sygn. akt II GSK 31/10).
Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że pytania na egzamin konkursowy na aplikację radcowską powinny być skonstruowane w sposób możliwie precyzyjny i niebudzący żadnych wątpliwości. Sposób formułowania pytań testowych nie może wprowadzać w błąd uczestników konkursu, zaś sposób ich redagowania powinien być tak precyzyjny, jak precyzja, której wymaga się do kandydatów na aplikację (por. wyrok NSA z 19 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 641/08).
Po uwzględnieniu przez Sąd pierwszej instancji dwóch pytań testu egzaminacyjnego skarżący uzyskał 190 punktów, co powoduje odmienną ocenę dotychczasowego negatywnego wyniku egzaminu na aplikację radcowską.
Z tych względów na zasadzie przepisu art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.