Uzasadnienie
Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 332/11, wydanym w sprawie ze skargi A. W. B. i Wspólnicy Sp. jawna z siedzibą w T. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej ze środków unijnych, uchylono rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym piśmie.
Sąd pierwszej instancji ustalił następujący stan sprawy:
A. S.A. z siedzibą w T. złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej w łącznej kwocie 300.000 zł dla modernizacji infrastruktury gospodarstwa rolnego w miejscowości Ł.-N., gmina D., powiat s.-d., województwo l., poprzez zakup maszyny i urządzenia oraz modernizację budynku dla poprawy bezpieczeństwa procesu produkcyjnego oraz założenia plantacji aronii. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznała wnioskowaną pomoc w ramach działania,,Modernizacja gospodarstw rolnych’’ i między stronami doszło do zawarcia umowy z dnia 21 maja 2009 r.
W pismach z dnia 4 grudnia 2009 r. i 15 stycznia 2010 r. A. S.A. poinformowała organ o zamiarze zbycia gospodarstwa rolnego objętego przedmiotowym projektem, będącego zakładem spółki. Jak wskazano, własność gospodarstwa przejdzie na kilku dotychczasowych akcjonariuszy spółki, którzy w formie spółki jawnej (A. W. B. i Wspólnicy Spółka jawna z siedzibą w T.) będą kontynuować działalność rolniczą w dotychczasowym zakresie. Przekażą spółce jawnej w długoletnią dzierżawę przypadającą na nich część gospodarstwa. Natomiast spółka jawna przejmie prawa i obowiązki wynikające z umowy dotacji.
Według stanowiska organu podany sposób zbycia gospodarstwa rolnego nie kwalifikuje się do przyznania pomocy. Mogłaby być ona przyznana, jeżeli A. S.A. sprzeda gospodarstwo rolne spółce jawnej A., albo w przypadku sprzedaży gospodarstwa rolnego wspomnianym akcjonariuszom spółki, jeżeli zawiążą oni spółkę cywilną i wystąpią o przyznanie pomocy, jako nabywcy.
W dniu 15 czerwca 2010 r. Spółka jawna A. złożyła wniosek o przyznanie omawianej pomocy. Poinformowała o oddaniu gospodarstwa rolnego w dzierżawę przez obecnych właścicieli, którzy są wspólnikami spółki jawnej.
Wniosek został załatwiony odmownie pismem L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2010 r., z powołaniem się na § 29 ust. 1 oraz § 30 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania,,Modernizacja gospodarstw rolnych’’ objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 193, poz. 1397 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem wykonawczym".
W myśl § 29 ust. 1 powołanego rozporządzenia, w razie nabycia gospodarstwa albo jego części, objętych realizacją inwestycji w ramach operacji, pomoc może być przyznana nabywcy po uprzednim zgłoszeniu Agencji przez beneficjenta zamiaru zbycia gospodarstwa albo jego części, jeżeli są spełnione warunki określone w art. 25 ust. 2 ustawy. W świetle zaś art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.), w razie śmierci beneficjenta, rozwiązania osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przekształcenia beneficjenta lub innego zdarzenia prawnego, w wyniku których zaistnieje następstwo prawne, albo w razie zbycia całości lub części gospodarstwa rolnego, całości lub części przedsiębiorstwa beneficjenta, po przyznaniu pomocy, następcy prawnemu beneficjenta albo nabywcy gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części pomoc może być przyznana, na jego wniosek, jeżeli: 1) spełnia on warunki przyznania pomocy;
- 2) nie sprzeciwia się to przepisom, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz istocie i celowi działania, w ramach którego przyznano pomoc;
- 3) zostaną przez niego przejęte zobowiązania związane z przyznaną pomocą;
- 4) środki finansowe z tytułu pomocy nie zostały w całości wypłacone. Zgodnie z § 30 ust. 2 powołanego rozporządzenia, do wniosku nabywcy dołącza się dokument potwierdzający nabycie gospodarstwa albo jego części, o których mowa w § 29 ust. 1.
Po wezwaniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do usunięcia naruszenia prawa, spółka A. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., który skargę tę uwzględnił, uchylając rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym piśmie z dnia 26 października 2010 r., o czym była mowa na wstępie.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, powołując § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, pomoc jest przyznawana podmiotowi, który jest posiadaczem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Zatem, warunkiem przyznania pomocy w ramach działania,,Modernizacja gospodarstw rolnych’’ jest posiadanie, a nie własność gospodarstwa. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca stała się posiadaczem gospodarstwa rolnego, gdyż jego współwłaściciele oddali skarżącej gospodarstwo w dzierżawę.
Według Sądu pierwszej instancji z obowiązujących przepisów nie wynika, aby posiadacz zależny był wyłączony z możliwości ubiegania się o pomoc. Wskazano na przepis § 13 ust. 4 rozporządzenia, w myśl którego formularz wniosku o przyznanie pomocy zawiera wykaz dokumentów, które powinny być dołączone do wniosku, z wyraźnym zaznaczeniem tych dokumentów, których niedołączenie skutkuje nieprzyznaniem pomocy, oraz wzory oświadczeń. Ponadto organ powinien wyjaśnić, czy w sprawie ma zastosowanie art. 26 ustawy stanowiący, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio w razie przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części.
Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. naruszeniu:
- • § 2 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia wykonawczego, polegającego na przyjęciu, że skoro pomoc w ramach działania przyznawana jest podmiotowi będącemu posiadaczem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego to organ powinien był umożliwić przejęcie zobowiązań przez skarżącą,
- • § 29 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego polegającego na przyjęciu, że z obowiązujących przepisów prawa nie wynika, aby posiadacz zależny (dzierżawca) był wyłączony z możliwości ubiegania się o wnioskowaną pomoc,
- • § 14 ust. 3-5 rozporządzenia wykonawczego, polegającego na przyjęciu, że organ powinien był wezwać skarżącą spółkę do usunięcia braków, czego nie uczynił ponieważ uznał, że zachodzą niebudzące wątpliwości przesłanki nieprzyznania pomocy,
- • § 13 ust. 4 w związku z § 30 ust. 6 rozporządzenia wykonawczego, polegającego na przyjęciu, że organ powinien był uznać ww. przepis za mający zastosowanie w niniejszym postępowaniu,
- • art. 26 powołanej ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, polegającego na przyjęciu, że organ powinien był uznać w niniejszej sprawie za dopuszczanie istnienie posiadania gospodarstwa rolnego, jako warunku do przyznania pomocy.
W myśl przepisów § 14 ust. 3-5 rozporządzenia wykonawczego, których naruszenie zarzuca skarga kasacyjna, jeżeli wniosek o przyznanie pomocy nie spełnia innych niż określone w ust. 1 i 2 wymagań, Agencja wzywa wnioskodawcę, w formie pisemnej, do usunięcia braków w terminie 21 dni od dnia doręczenia wezwania, chyba że zachodzą niebudzące wątpliwości przesłanki nieprzyznania pomocy (ust. 3). Zgodnie z ust. 4, jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania do usunięcia braków, nie usunął w terminie: 1) żadnego z braków, Agencja nie przyznaje pomocy; przepis art. 22 ust. 3 ustawy, dotyczący odmowy przyznania pomocy, stosuje się odpowiednio;
2) wszystkich braków, Agencja wzywa ponownie wnioskodawcę, w formie pisemnej, do usunięcia braków w terminie 21 dni od dnia doręczenia wezwania, chyba że zachodzą niebudzące wątpliwości przesłanki nieprzyznania pomocy. Stosownie do ust. 5, jeżeli wnioskodawca, pomimo ponownego wezwania do usunięcia braków, nie usunął wszystkich braków w terminie, Agencja nie przyznaje pomocy. Przepis art. 22 ust. 3 ustawy, dotyczący odmowy przyznania pomocy, stosuje się odpowiednio.
Jak wywodzi skarga kasacyjna w przepisie art. 29 ust. 1 pkt 1 lit. e wspomnianej ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich dokonano rozróżnienia pomiędzy nabywcą gospodarstwa rolnego a przejmującym posiadanie gospodarstwa rolnego. Natomiast w świetle rozporządzenia wykonawczego pomoc może być, według organu, przyznana jedynie nabywcy prawnemu beneficjenta, a więc posiadającemu tytuł własności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna oparta jest na usprawiedliwionym zarzucie naruszenia § 29 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Przepis ten należy interpretować łącznie z art. 25 powołanej ustawy, do którego odsyła wskazany w skardze kasacyjnej § 29 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. W świetle tych przepisów, co wymaga podkreślenia, przeniesienie uprawnień do pomocy publicznej dotyczącej gospodarstwa rolnego lub jego części ograniczone jest do sytuacji, gdy o pomoc publiczną domaga się następca prawny beneficjenta takiej pomocy albo nabywca gospodarstwa rolnego objętego wspomnianą pomocą.
W okolicznościach sprawy taka sytuacja nie miała miejsca.
Jak to organ niewadliwie wyjaśnił spółce A., dla uzyskania uprawnień do pomocy publicznej dotyczącej omawianego gospodarstwa rolnego mogłoby dojść w sytuacji, gdyby nabywcą gospodarstwa była spółka jawna, która następnie wystąpiła by o taką pomoc. W myśl art. 8 § 1 k.s.h., spółka osobowa, a taką w myśl art. 22 § 1 k.s.h. jest spółka jawna, może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana.
W zgodności z przepisem § 29 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego dla uzyskania uprawnień do pomocy publicznej dotyczącej omawianego gospodarstwa rolnego mogłoby także dojść w sytuacji, jak to również proponował organ, w sytuacji sprzedaży gospodarstwa rolnego osobom fizycznym (akcjonariuszom spółki A.), jeżeli osoby te zawiążą spółkę cywilną i wystąpią o przyznanie pomocy, jako nabywcy gospodarstwa, a więc we własnym imieniu.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, zaproponowana przez skarżącą procedura zmierzająca do uzyskania przez nią, jako spółkę jawną, pomocy publicznej w zakresie i w granicach, jaki uzyskała spółka A., narusza wskazany w skardze kasacyjnej przepis § 29 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, a także przepis art. 25 powołanej ustawy. Skarżąca spółka jawna nie ma bowiem ani statusu następcy prawnego beneficjenta pomocy, ani statusu nabywcy omawianego gospodarstwa rolnego, gdyż w tym charakterze prawnym występują byli akcjonariusze spółki A., na rzecz których sprzedano wspomniane gospodarstwo rolne, stając się posiadaczami gospodarstwa. Przekazując spółce jawnej gospodarstwo rolne w użytkowanie z tym momentem omawiani nabywcy przestali być posiadaczami gospodarstwa, w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, tracąc tym samym prawo do uzyskania pomocy publicznej, jaka przysługiwała spółce A. Nie oznacza to jednak, bo nie mieści się to w hipotezie przepisu § 29 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, a także przepisu art. 25 powołanej ustawy, aby w wyniku uzyskania przez spółkę jawną statusu posiadacza zależnego spółka ta uzyskała prawo do ubiegania się o pomoc publiczną na warunkach, jakie przysługiwały spółce A. Z powyższych względów stanowisko organu odmawiające przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy, zawarte w powołanym piśmie z dnia 26 października 2010 r., nie naruszało prawa.
Mając na uwadze, iż w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lecz do naruszenia prawa materialnego, a w szczególności wskazanego w skardze kasacyjnej przepisu § 29 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.