Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 lipca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 611/18, oddalił skargę K. B. ("strona", "skarżący") na decyzję Ministra Infrastruktury z [...] stycznia 2018 r. w przedmiocie nakazu rejestracji niezarejestrowanych odbiorników radiowych oraz ustalenia opłaty za ich używanie.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Minister Infrastruktury na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 5 ust. 1 i 3, art. 7 ust. 7 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania K. B., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą P. w A.., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. z [...] grudnia 2017 r., którą organ pierwszej instancji nakazał rejestrację dziesięciu odbiorników radiofonicznych i ustalił opłatę za ich używanie w wysokości 2 100,00 zł.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że dniu [...] kwietnia 2017 r., zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, przeprowadzona została kontrola wykonania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych w lokalu w A. zajmowanym przez K. B. na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Kontrola została przeprowadzona w obecności strony postępowania.
W czasie kontroli stwierdzono, że skarżący użytkuje dziesięć samochodów służbowych wyposażonych w odbiorniki radiofoniczne. Okres używania odbiorników wynosi cztery lata i został ustalony na podstawie ustnego oświadczenia strony. Protokół z kontroli został podpisany przez skarżącego bez zastrzeżeń.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że według art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach abonamentowych zdolność do natychmiastowego odbioru programu przez odbiornik jest równoznaczna ze stwierdzeniem jego używania, a w konsekwencji stwarza obowiązek uiszczania przez posiadacza odbiornika opłaty abonamentowej za jego używanie. Minister stwierdził, że zarówno z protokołu z kontroli, oświadczenia do niego załączonego jak i bezpośredniego sprawdzenia przez kontrolerów, wynika, że strona użytkuje dziesięć samochodów służbowych wyposażonych w odbiorniki radiofoniczne. Do odbiorników radiofonicznych w samochodach są anteny wmontowane fabrycznie. Analiza treści protokołu kontroli nie wskazuje na okoliczność jakoby K. B. nie rozumiał znaczenia składanych oświadczeń w zakresie zdolności odbiorników do natychmiastowego odbioru programu oraz okresu ich używania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę na decyzję Ministra Infrastruktury stwierdził, że w działaniu organów obydwu instancji nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Posiadanie w rozumieniu ustawy o opłatach abonamentowych zostało określone, jako stan faktyczny rozpatrywany w oderwaniu od prawa własności. Co do zasady opłatę abonamentową uiszcza się za każdy odbiornik radiofoniczny i telewizyjny. Z językowej wykładni przepisów wynika, że ich adresatem jest posiadacz odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego, który w sytuacji jego używania, zobowiązany jest do uiszczania opłaty abonamentowej.
Przy czym posiadanie zostało określone, jako stan faktyczny rozpatrywany w oderwaniu od prawa własności, natomiast "używanie" objęte jest domniemaniem zakładającym, że w sytuacji, gdy odbiornik znajduje się w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, to jest on używany przez jego posiadacza.
W myśl art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach abonamentowych kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej prowadzi operator publiczny, o którym mowa w art. 5 ust. 1, a nadzór nad wykonywaniem kontroli obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku pobierania opłaty abonamentowej sprawuje minister właściwy do spraw łączności.
W przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego kierownik jednostki operatora publicznego, o którym mowa w art. 5 ust. 1, przeprowadzający kontrolę, wydaje decyzję, w której nakazuje rejestrację odbiornika oraz ustala opłatę za używanie niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego, o której mowa w art. 5 ust.
3. Od decyzji służy odwołanie do ministra właściwego do spraw łączności. (ust. 6 i 7 art. 7). Przy czym stosownie do treści art. 5 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych w przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego pobiera się opłatę w wysokości stanowiącej trzydziestokrotność miesięcznej opłaty abonamentowej obowiązującej w dniu stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika. Wysokość opłaty abonamentowej za używanie odbiornika radiofonicznego określona została w § 1 pkt 2 rozporządzeniu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 18 maja 2016 r. w sprawie wysokości opłat abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz zniżek za ich uiszczanie z góry za okres dłuższy niż jeden miesiąc w 2017 r. (Dz. U. poz. 737) i wynosi 7,00 zł za jeden miesiąc.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w toku kontroli ustaleniu podlegają trzy okoliczności: posiadanie odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych przez kontrolowany podmiot, niedopełnienie obowiązku ich rejestracji oraz uiszczania opłat, a także okres używania odbiorników, od którego zależy wysokość uiszczenia bieżącej opłaty abonamentowej, zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych. Brak rejestracji i opłat organ może ustalić samodzielnie, natomiast posiadanie odbiorników i okres ich używania może być stwierdzone w toku kontroli – obecność odbiorników można stwierdzić na podstawie pisemnego oświadczenia osoby obecnej w trakcie kontroli oraz potwierdzenia przez nią w protokole kontroli ilości odbiorników i czasu ich użytkowania. Obydwa dokumenty są środkami dowodowymi dopuszczalnymi przez k.p.a., pozwalającymi uzyskać wiedzę, której poszukują kontrolerzy i brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla poglądu, że nie są one wiarygodne. Kontrolowany podmiot może oczywiście przeciwstawić tym dokumentom inne dowody. W rozpoznawanej sprawie twierdzenia skarżącego nie zostały poparte żadnymi dowodami.
Jak wynika z akt sprawy przeprowadzona zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych kontrola wykazała, że skarżący nie zarejestrował 10 odbiorników radiofonicznych zainstalowanych w samochodach swojego przedsiębiorstwa. Odbiorniki te były w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Tym samym wypełniła się dyspozycja art. 2 ustawy a organ posiadając wiarygodne dowody z dokumentów nie miał obowiązku dalszego prowadzenia postępowania dowodowego, bowiem jego celem było jedynie ustalenie, czy w samochodach służbowych znajdują się niezarejestrowane odbiorniki i dowody potwierdzające tę okoliczność organ zgromadził. Okoliczność, że kontrolerzy w miejscu kontroli nie zastali żadnego samochodu nie ma znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia.
Według Sądu pierwszej instancji organ, poprzestając na zgromadzonych przez siebie dowodach, to jest protokole kontroli i oświadczeniu skarżącego, mógł bez naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. ustalić, że w samochodach znajdowały się niezarejestrowane odbiorniki i wydać decyzję o nakazaniu ich rejestracji i opłacie.
Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu, Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).
Skargą kasacyjną K. B. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, to jest:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 50 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca, wydane wstały z naruszeniem wskazanych przepisów k.p.a. poprzez niepodjęcie niezbędnych kroków w celu przeprowadzenia postępowania dowodowego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w związku z tym decyzja wydana została na podstawie błędnie ustalonego stanu faktycznego przejawiającego się w tym, że uznano, że skarżący w dniu kontroli, to jest 3 kwietnia 2017 r. posiadał zarejestrowanych na siebie 10 samochodów oraz niewyjaśnienie okoliczności wskazanych w odwołaniu i uznanie, że w rozpoznawanej sprawie twierdzenia skarżącego nie zostały poparte żadnymi dowodami, podczas gdy to na organie spoczywa ciężar dowodu i to on winien zwrócić się choćby do Centralnej Ewidencji Pojazdów o udzielenie informacji, czy skarżący w dniu kontroli, to jest 3 kwietnia 2017 r. albo wcześniej, miał zarejestrowane na swoje przedsiębiorstwo samochody, a jeżeli tak to ile i jakie, tak aby jednoznacznie wskazać ile samochodów w dniu kontroli miał skarżący lub wezwać skarżącego do wyjaśnień w celu wyjaśnienia stanowiska wskazanego w odwołaniu, co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi, w sytuacji gdy winna ona zostać uwzględniona w całości, co w konsekwencji spowodowało naruszenie przez Sąd również art. 5 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych poprzez niewłaściwe - przedwczesne zastosowanie, w sytuacji nieustalonego w sposób zgody z rzeczywistością stanu faktycznego.
- b) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak należytego uzasadnienia (faktycznego i prawnego), mogącego być przedmiotem kontroli kasacyjnej, w szczególności poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku nieodpowiadającego wymogom formalnym, które określone są w tym przepisie, to jest braku jakiegokolwiek odniesienia się do postawionego w skardze zarzutu naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 78 § 1 k.p.a. przez organ drugiej instancji, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w takim przypadku uzasadnienie wyroku nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, co przejawia się w tym, że uzasadnienie, wobec niezawierania wszystkich koniecznych elementów nie pozwala na rekonstrukcję podstawy rozstrzygnięcia.
Argumentację na poparcie zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Według art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Żadna z przyczyn nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła.
Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej skonstruowane zostały w oparciu tylko o podstawę przewidzianą w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Zarzuty te nie są usprawiedliwione.
Według art. 2 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych opłaty abonamentowe pobiera się za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych. W art. 2 ust. 2 ustawy zostało sformułowane domniemanie, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Z przepisów tych wynika, że wystarczające dla ustalenia istnienia obowiązku zapłaty opłat abonamentowych jest ustalenie, że osoba posiada odbiornik w stanie zdatnym do natychmiastowego odbioru programu. Nie jest więc konieczne ustalanie stanu własności odbiornika.
Nie można obalić domniemania wynikającego z art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych, że używa się odbiornika, przez wykazanie, że kto inny jest właścicielem odbiornika, jeżeli samemu jest się posiadaczem tego odbiornika. Dotyczy to również odbiorników zamontowanych w samochodach. Nie można obalić domniemania wynikającego z art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych, że używa się odbiornika umieszczonego w pojeździe, przez wykazanie, że nie jest się właścicielem określonego pojazdu lub nie jest się właścicielem jakiegokolwiek pojazdu, jeżeli takie pojazdy ma się w swoim posiadaniu.
W związku z tym dla obalenia domniemania dotyczącego używania odbiornika w pojazdach bezużyteczny jest dowód z informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów o tym na kogo zarejestrowany jest pojazd, bądź czy na daną osobę zarejestrowane są jakiekolwiek pojazdy, w sytuacji kiedy osoba taka pojazdy w rzeczywistości z odbiornikami radiofonicznymi posiada. W Centralnej Ewidencji Pojazdów, według stanu prawnego istotnego w sprawie, gromadzi się bowiem dane o właścicielach zarejestrowanych pojazdów lub jedynie niektórych posiadaczach (art. 80a ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 Prawo o ruchu drogowym – Dz. U. z 2017 r., poz. 128 ze zm.).
W związku z tym brak rejestracji pojazdów na określoną osobę wskazujący jedynie, że nie jest ona właścicielem jakiegokolwiek zarejestrowanego pojazdu lub posiadaczem pojazdu w określonej w ustawie sytuacji, nie daje podstawy do ustalenia, że dana osoba nie jest posiadaczem pojazdów oraz, co za tym idzie, do obalenia domniemania, że dana osoba używa odbiorników radiofonicznych zamontowanych w posiadanych pojazdach. Tytuł posiadania pojazdów lub brak tego tytułu jest bez znaczenia.
W związku powyższym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 50 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), jest bezzasadny, skoro naruszenie to miało polegać na zaakceptowaniu przez Sąd zaniechania przez organ ustalenia, czy skarżący miał zarejestrowane na siebie pojazdy – przez odebranie od niego przez organ wyjaśnień oraz uzyskanie odpowiedniej informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów. Organ ustalił na podstawie protokołu kontroli wykonanej w obecności skarżącego i jego oświadczeń, że jako przedsiębiorca posiadał 10 pojazdów z odbiornikami zdatnymi do natychmiastowego odbioru programu – i to ustalenie posiadania pojazdów przez przedsiębiorcę, niezależnie od tytułu posiadania, było wystarczające do przyjęcia domniemania z art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych. Czynności, których zaniechanie zarzuca skarżący mogły wprawdzie prowadzić do ustaleń faktycznych wskazywanych przez skarżącego (brak zarejestrowania pojazdów), ale nie byłyby do okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, biorąc pod uwagę wyniki kontroli przeprowadzonej z uwzględnieniem oświadczeń strony.
W związku z tym nie może być skuteczny także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do postawionego w skardze do tego Sądu zarzutu naruszenia przez organ drugiej instancji art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 78 § 1 k.p.a. Uchybienie organu drugiej instancji miało polegać na zaniechaniu zwrócenia się do Centralnej Ewidencji Pojazdów o udzielenie informacji, czy skarżący w dniu kontroli albo wcześniej miał zarejestrowane na swoje przedsiębiorstwo samochody, a jeżeli tak to ile i jakie.
W świetle tego co wyżej wyjaśniono, zaniechanie organu drugiej instancji nie miało wpływu na wynik sprawy. Z tej przyczyny także brak odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do zarzutu skargi nie mógł mieć istotnego wpływy na wynik sprawy sądowoadministracyjnej – a tylko takie naruszenie przepisu postępowania może być podstawą do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a, § 2 pkt 3 oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Zasądzona kwota 450 zł stanowi zwrot wynagrodzenia radcy prawnego – pełnomocnika organu, który sporządził i wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną.