Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 2017/15

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 2 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3549/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi G. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej:1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2011 r. w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej w wysokości 3000 (trzy tysiące) złotych z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu [...] września 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC po drodze ekspresowej S3, na odcinku węzeł [...] (węzeł [...]);

1. 2. stwierdził, że decyzje, o których mowa w pkt 1 nie podlegają wykonaniu; oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów zastępstwa prawnego.

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia.

W dniu [...] października 2011 r., na autostradzie A4, na odcinku węzeł [...] inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów: samochód ciężarowy marki [...] o nr rej. [...] wraz z przyczepą ciężarową marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował skarżący. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t. Obecność urządzenia viaBox nie została zarejestrowana przez skaner urządzenia kontrolnego, znajdującego się na wyposażeniu mobilnej jednostki kontrolnej Inspekcji Transportu Drogowego.

W trakcie kontroli pojazdu stwierdzono, że urządzenie służące do pobierania opłat elektronicznych znajduje się w pojeździe, lecz nie było ono zamontowane we właściwy sposób, przewidziany w instrukcji obsługi urządzenia viaBox - pozwalający na prawidłowe automatyczne naliczanie opłaty elektronicznej za przejazd odcinkami płatnymi dróg krajowych.

Podczas kontroli drogowej w celu ustalenia, czy okazane urządzenie viaBox jest przypisane do kontrolowanego pojazdu ciężarowego dokonano jego skanowania. W wyniku powyższego ustalono, że urządzenie o nr [...] działa i jest przypisane do kontrolowanego pojazdu ciężarowego. Kontrolowany zespół pojazdów mieści się w klasie pojazdów pomiędzy powyżej 3,5 t do 12 t z możliwością przejścia na pojazd poniżej 3,5 t (sam pojazd samochodowy). W toku dalszych czynności kontrolnych dokonano sprawdzenia statusu urządzenia viaBox poprzez naciśnięcie przycisku, kontrolnego przez mniej niż 2 sekundy. Stwierdzono, iż status urządzenia viaBox jest ustawiony na pojazd lub zespół pojazdów do 3,5 t - po naciśnięciu przycisku kontrolnego jednokrotnie zapalał się wskaźnik w kolorze zielonym, co oznaczało, że urządzenie viaBox działa prawidłowo. Nie stwierdzono sygnalizacji drugiego wskaźnika (zapalającego się w przypadku zadeklarowania przyczepy).

Na podstawie informacji uzyskanych z systemu centralnego oraz rozmowy telefonicznej z przedstawicielem spółki Kapsch Telematic Services Sp. z o. o. ustalono, że na kontrolowany pojazd o nr rej.[...] zawarta jest umowa na pojazd lub zespół pojazdów poniżej 3,5 t z możliwością zmiany klasy pojazdu na pojazd powyżej 3,5 t do 12 t.

Z systemu centralnego uzyskano informację, iż z kontrolowanym zespołem pojazdów powiązany jest incydent zanotowany w dniu [...] września 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, przez bramownicę kontrolną nr [...], służącą do naliczania opłaty elektronicznej znajdującą się na drodze ekspresowej S3, na odcinku węzeł [...] (węzeł [...]). Treść incydentu: "brak komunikacji z OBU, posiada kontrakt".

Podczas kontroli przesłuchano skarżącego, który wskazał, że w dniach [...] sierpnia 2011 r., [...] sierpnia 2011 r., [...] sierpnia 2011 r., [...] sierpnia 2011 r., [...] września 2011 r., [...] września 2011 r., [...] września 2011 r., [...] września 2011 r., [...] września 2011 r., [...] września 2011 r., [...] września 2011 r., [...] września 2011 r., [...] września 2011 r. oraz [...] października 2011 r. tj. w dniach, w których zarejestrowano incydenty wszystkie przejazdy były realizowane przez niego. Wskazał, że nie wiedział o źle ustawionym urządzeniu viaBox tj. ustawionym na sam pojazd do 3,5 t ponieważ w instrukcji, którą otrzymał wraz z urządzeniem nie było nic napisane o konieczności przełączenia urządzenia na tryb pojazd plus przyczepa, czyli zespół pojazdów powyżej 3,5 t. Kierowca oświadczył, że zgodnie z załączoną do urządzenia ulotką przed każdym wjazdem sprawdzał, czy urządzenie funkcjonuje prawidłowo i znajdują się na jego koncie pieniądze.

Decyzją z [...] października 2011 r., działając w oparciu o art. 13k ust. 4 oraz art. 13l ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 ze zm.; dalej udp) oraz art. 104 w zw. z art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.), Główny Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 81 000 złotych, w tym 3 000 złotych za przejazd ww. pojazdem w dniu [...] września 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, po drodze ekspresowej S3, na odcinku [...] (węzeł [...]) (bramownica kontrolna nr [...]).

Pełnomocnik strony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W treści wniosku podniósł, iż naruszone zostały art. 8 i 9 k.p.a poprzez uniemożliwienie stronie dokonania zapłaty za przejazd, wskutek błędnego pouczenia o działaniu urządzenia viaBox, a następnie nałożenie na stronę sankcji za niedokonanie tych czynności.

Postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. organ, działając na podstawie art. 123 k.p.a., wyłączył do odrębnego postępowania sprawę w zakresie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 3 000 złotych za przejazd w dniu [...] września 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, po drodze ekspresowej S3, na odcinku na odcinku [...] ([...]).

Decyzją z [...] stycznia 2013 r. GITD, działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 80, poz. 433 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b, art. 51 ust. 7 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1265 - zwanej dalej u.t.d.), utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2011 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3 000 z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu [...] września 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, po drodze ekspresowej S3, na odcinku na odcinku [...] (węzeł [...]).

Organ ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, iż okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ustawodawca nie przewidział bowiem okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 u.d.p. w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej.

Odnosząc się do zeznań świadka, wskazał, że strona przed wystąpieniem pierwszego naruszenia poruszała się z urządzeniem viaBox ustawionym na tryb z przyczepą, a więc operowała urządzeniem w sposób prawidłowy. Późniejsze wystąpienie naruszeń było zatem wynikiem nieprawidłowego operowania przełącznikiem przez kierowcę. Odnosząc się do kwestii braku komunikacji z urządzeniem viaBox organ wyjaśnił, że odnotowanie takiego komunikatu prawdopodobnie było spowodowane nieprawidłowym zamontowaniem urządzenia viaBox. Położenie luzem urządzenia viaBox na desce rozdzielczej, stwierdzone podczas kontroli spowodowało, że skaner urządzenia kontrolnego nie wykrył obecności urządzenia viaBox w pojeździe.

Zdaniem organu, złożone przez pełnomocnika strony wnioski dowodowe nie mają znaczenia dla rozpoznania sprawy, gdyż nie dotyczą udowodnienia okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy.

WSA podkreślił, iż z zeznań R. S. wynika, iż wydano instrukcję obsługi urządzenia viaBox, natomiast okoliczności sprawy potwierdzają, że to kierowca niewłaściwie operował przełącznikiem.

Skarżący nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż w sprawie organy administracji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązane są na podstawie art. 7 i 77 k.p.a., nie wykazując należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zebrane natomiast w sprawie dowody oceniły z naruszeniem zasady zawartej w art. 80 k.p.a. tj. swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji uzasadnienia wydanych decyzji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

WSA podniósł, iż z dniem 1 lipca 2011 r. elektroniczny system poboru opłat zastąpił system "winietowy". Zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji obowiązek ponoszenia powyższej opłaty spoczywa na korzystającym z dróg krajowych lub ich odcinków, natomiast sankcja za naruszenie tego obowiązku nakładana jest na kierującego pojazdem, na co wskazuje wykładnia normy prawnej - art. 13k udp. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 137 ze zm.; dalej prd), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

Stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 udp za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3 000 zł.

WSA wskazał, iż podstawę wydania decyzji stanowiły ustalenia kontroli z [...] października 2011 r. przeprowadzonej na autostradzie A4, na odcinku węzeł [...]. Inspektorzy GITD zatrzymali do kontroli mobilnej zespół pojazdów: samochód ciężarowy marki [...] o nr rej. [...] wraz z przyczepą ciężarową marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował skarżący. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t. Obecność urządzenia viaBox nie została zarejestrowana przez skaner urządzenia kontrolnego znajdującego się na wyposażeniu mobilnej jednostki kontrolnej Inspekcji Transportu Drogowego.

W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem, że odpowiedzialność administracyjna, przewidziana w ustawie o drogach publicznych nie jest oparta na zasadzie winy, lecz powstaje w wyniku obiektywnego stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego. Jednocześnie nie można jednak podzielić poglądu, że przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej, zwłaszcza jeżeli przyczyny te mogą leżeć po stronie operatora systemu. Zdaniem WSA, strona skarżąca konsekwentnie w toku postępowania administracyjnego podnosiła, że nie mogła dokonać zapłaty za przejazd, wskutek błędnego pouczenia o działaniu urządzenia viaBox. Pełnomocnik skarżącego podkreślał, że w instrukcji nie została zawarta informacja o konieczności zadeklarowania - przyczepy poprzez naciśnięcie dłużej niż dwie sekundy przycisku na urządzeniu, gdyż dopiero wtedy będzie pobierana opłata.

Natomiast instrukcja uzupełniająca do instrukcji obsługi urządzenia viaBox nie została właścicielce pojazdu nigdy doręczona. Strona stosowała się do instrukcji obsługi przekazanej mu wraz z urządzeniem i uruchomiła urządzenie w sposób w niej opisany w celu wykonania obowiązków wynikających z ustawy. Zdaniem pełnomocnika strona umożliwiła pobór opłaty elektronicznej.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż bezsporne jest, że w dniu, w którym stwierdzono nieuiszczenie przez skarżącego opłaty za przejazd po drodze krajowej, na koncie były wystarczające środki pieniężne do jej uiszczenia.

Dlatego w ocenie Sądu, zgodzić należy się ze stroną skarżącą, że dla ustalenia odpowiedzialności administracyjnej skarżącego decydujące znaczenie ma okoliczność o jakiej treści pouczenie w zakresie uiszczania opłat za przejazd drogą krajową bądź autostradą otrzymał oraz dlaczego urządzenie viaBox nie nawiązywało komunikacji z bramownicą. Przesłuchiwany w trakcie postępowania świadek stwierdził, że strona przed wystąpieniem pierwszego naruszenia poruszała się z urządzeniem viaBox ustawionym na tryb z przyczepą, a więc operowała urządzeniem w sposób prawidłowy. Późniejsze wystąpienie naruszeń było więc wynikiem nieprawidłowego operowania przełącznikiem przez kierowcę. Przyczyną nieuiszczenia był brak zmiany trybu pracy urządzenia viaBox z pojazdu lekkiego (poniżej 3,5 t) na pojazd ciężki (powyżej 3,5 t).

Jednocześnie świadek wskazał, że powodem braku komunikacji mogło być niewłaściwe zamontowanie urządzenia viaBox. Natomiast ustawienie urządzenia viaBox na tryb bez zadeklarowanej przyczepy nie wpływa na brak komunikacji. Jako przyczynę udzielenia rozbieżnych odpowiedzi świadek wskazał skomplikowany charakter sprawy i dużą ilość naruszeń do sprawdzenia. Ponadto świadek zeznał, że od początku działania systemu do urządzenia viaBox dołączana była instrukcja obsługi wraz z informacją uzupełniającą odnoszącą się do sposobu przechodzenia na tryb pojazdu z przyczepą. Wedle umowy taka informacja zawarta jest również na stronie internetowej operatora systemu oraz udzielana przez konsultantów telefonicznego centrum obsługi klienta.

W oficjalnym stanowisku Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. wskazała, że powodem niepobrania opłaty elektronicznej za wskazany przejazd był brak zmiany trybu pracy (z poniżej 3,5 t na powyżej/równa się 3,5 t) przez użytkownika na urządzeniu viaBox lub brak urządzenia w pojeździe. Instrukcja obsługi wraz z instrukcja uzupełniającą dołączana była do każdego urządzenia viaBox, wydawanego w punktach obsługi klienta przy rejestracji urządzenia, od początku działania systemu. Z początkiem września do urządzenia dołączana była nowa instrukcja zawierająca informacje z pierwszej instrukcji oraz instrukcji uzupełniającej.

W ocenie organu natomiast brak komunikacji z urządzeniem viaBox spowodowany był nieprawidłowym zamontowaniem urządzenia viaBox. Położenie luzem urządzenia viaBox na desce rozdzielczej, stwierdzone podczas kontroli spowodowało, że skaner urządzenia kontrolnego nie wykrył obecności urządzenia viaBox w pojeździe. Pomimo tych rozbieżności co do przyczyn braku komunikacji z urządzeniem viaBox, organ nie podjął działań mających na celu ich wyjaśnienie uznając stanowisko Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. za wystarczające.

Powyższe działanie organu uznać należy za niedopuszczalne z punktu widzenia zasad prowadzenia postępowania administracyjnego.

Zdaniem Sądu, w sprawie GITD dopuścił się naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania - poprzez niewyjaśnianie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy.

WSA podkreślił, iż rolą organu nie było ustalenie okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 udp., albowiem jak słusznie zauważył organ takich ustawodawca nie przewidział, lecz ustalenie czy skarżący w ogóle podlegał karze.

W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę bardzo dotkliwe skutki finansowe takiej decyzji, powyższe okoliczności powinny być udowodnione w sposób nie budzący wątpliwości.

Niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu, nieuprawniony jest także przyjęty przez organ sposób rozumienia ww. przepisów pozwalający na kumulację kar pieniężnych za jeden czyn polegający na przejeździe danym odcinkiem drogi krajowej bez wniesienia opłaty elektronicznej w pełnej wysokości, w zależności od liczby tzw. bramownic znajdujących się na tym odcinku, które zarejestrowały brak pełnej wysokości opłaty.

Sąd pierwszej instancji podniósł, iż wykładnia językowa przepisu art. 13h ust. 1 udp prowadzi do wniosku, że karze podlega "przejazd po drodze krajowej". Przepis ten nie przewiduje możliwości wielokrotnego wymierzenia kary za jeden przejazd danym odcinkiem drogi. Zastosowanie tego rodzaju kary musiałoby mieć swoje wyraźne umocowanie w prawie. Z uwagi zaś na sankcyjny charakter przepisu art. 13h ust. 1 udp nie jest, zdaniem Sądu, dopuszczalne stosowanie dowolnej wykładni tego rodzaju przepisu. Wobec powyższego, zdaniem Sądu pierwszej instancji - GITD dopuścił się naruszenia prawa materialnego tj. art. 13h ust. 1 utd, nakładając na skarżącego kilkakrotnie karę pieniężną za przejazd po tej samej drodze krajowej.

Główny Inspektor Transportu Drogowego złożył skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie Sądu pierwszej instancji. Domagając się uchylenia w całości zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi strony, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skargą kasacyjną zarzucono wyrokowi:

1. 1. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 133 § 1, art 134 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej także k.p.a.) które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, przejawiające się w niczym nieuzasadnionym przyjęciu przez Sąd I instancji, że w rozpatrywanej sprawie skarżący został kilkakrotnie ukarany za jeden czyn polegający na przejeździe płatnym odcinkiem ekspresowej S3 węzeł [...] (węzeł [...]), w dniu [...] września 2011 r. bez wniesienia opłaty elektronicznej, z uwagi na liczbę tzw. bramownic znajdujących się na tym odcinku drogi, podczas gdy na skarżącego nałożona została wyłącznie jedna kara za wskazane naruszenie, tj. za przejazd tym konkretnym płatnym odcinkiem drogi ekspresowej S3 węzeł [...] (węzeł [...]), w dniu [...] września 2011 r. bez uiszczenia opłaty elektronicznej, które to naruszenie zostało zarejestrowane w systemie elektronicznego poboru opłat o godzinie [...] czasu UTC przez jedną tylko bramownicę kontrolną;
2. 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. - Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej także k.p.a.), przejawiające się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że organ nie zebrał i nie ocenił należycie całego materiału dowodowego w sprawie, albowiem nie wyjaśnił okoliczności o jakiej treści pouczenie w zakresie uiszczania opłat elektronicznych za przejazd drogą krajową otrzymał skarżący oraz dlaczego urządzenie viaBox nie nawiązywało komunikacji z bramownicą, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób niewątpliwy wynikało, że fakt braku komunikacji urządzenia z bramownicami do poboru opłat mógł być spowodowany wyłącznie okolicznością nieobecności urządzenia w pojeździe podczas przejazdu lub jego niewłaściwym umiejscowieniem (co potwierdziły ustalenia kontroli drogowej), uniemożliwiającym nawiązanie komunikacji, skoro takowej nie było, albowiem sam brak zmiany trybu pracy (z poniżej 3,5 tony na powyżej/równa się 3,5 tony) przez użytkownika nie skutkowałby w żadnym razie całkowitym brakiem komunikacji pomiędzy urządzeniem viaBox a bramownicą, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, a jedynie samym tylko niepobraniem opłaty, na co wbrew wątpliwościom Sądu wskazywały jednoznacznie wyjaśnienia spółki Kapsch Telematic Services i zeznania jej pracownika, wobec czego organ słusznie przyjął, że skarżący podlegał karze za stwierdzone naruszenie;
3. 3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a. oraz art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13ha ust. 1, art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007r., Nr 19, poz. 115 ze zm., zwana dalej także u.d.p.), poprzez stwierdzenie, że organ nie wyjaśnił należycie okoliczności faktycznych sprawy, gdyż rolą organu nie było ustalenie okoliczności pozwalających na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za stwierdzone naruszenie, gdyż ustawodawca takowych nie przewidział, lecz ustalenie czy skarżący w ogóle podlegał karze, czego organ nie uczynił, podczas gdy z materiału dowodowego i okoliczności sprawy wynikało, że do naruszenia doszło wskutek braku komunikacji urządzenia viaBox z bramownicą do poboru opłat zainstalowaną na odcinku drogi ekspresowej S3 węzeł [...] (węzeł [...]), w dniu [...] września 2011 r., które mogło być spowodowane wyłącznie zaniedbaniem skarżącego polegającym na braku urządzenia w pojeździe lub jego niewłaściwym umiejscowieniem, a nie samą tylko jego nieprawidłową obsługą, wobec czego skarżący podlegał odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie;
4. 4. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. l.pkt 3, art. 13ha ust. 1, art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p., w związku z § 3 ust. 2 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (Dz. U. Nr 133, poz. 773), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, przejawiające się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że organ dokonał błędnej wykładni ww. przepisów i w sposób nieuprawniony dopuścił się kumulacji kar pieniężnych za jeden czyn polegający na przejeździe odcinkiem drogi ekspresowej S3 węzeł [...] (węzeł [...]),w dniu [...] września 2011 r. w zależności od liczby tzw. bramownic znajdujących się na tym odcinku, podczas gdy skarżącemu wymierzona została tylko jedna kara pieniężna za wskazane naruszenie, tj. jeden przejazd danym odcinkiem drogi ekspresowej S3 węzeł [...] (węzeł [...]), określonym w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. Nr 80, poz. 433 ze zm.), który miał miejsce w dniu [...] września 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, i co odpowiadało dyspozycji normy prawnej zamieszczonej w art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych;
5. 5. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13ha ust. 1, arl. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, przejawiające się w przyjęciu przez Sąd I instancji, z jednej strony, że ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej na podstawie ww. przepisów, z drugiej zaś stwierdzenie, że karze w trybie tych przepisów w ogóle nie podlega takie zaniedbanie kierującego pojazdem, który poprzez niewłaściwe zamontowanie bądź brak urządzenia viaBox w pojeździć doprowadza do braku komunikacji tego urządzenia z systemem poboru opłat, przez co nie dochodzi do jej uiszczenia za przejazd danym odcinkiem drogi krajowej;

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Skarga ta została oparta zarówno na zarzutach naruszenia prawa materialnego, przez niewłaściwe zastosowanie, jak i mających wpływ na wynik sprawy zarzutach naruszenia przepisów postępowania.

Istota wskazanych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów sprowadza się w istocie do dwóch kwestii wymagających rozstrzygnięcia. Pierwsza dotyczy stanowiska Sądu I instancji, iż Główny Inspektor Transportu Drogowego dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 13k ust. 1 ustawy o drogach publicznych, nakładając na skarżącego kilkakrotnie karę pieniężną za przejazd po tej samej drodze krajowej. Przepis ten nie przewiduje bowiem możliwości wielokrotnego wymierzenia kary za jeden przejazd danym odcinkiem drogi. Sąd I instancji uznał, że z uwagi na sankcyjny charakter tego przepisu nie jest możliwa jego dowolna wykładnia.

Rzecz jednak w tym, iż Sąd I instancji nie podjął nawet próby wykazania, iż taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. W sprawie tej na skarżącego została nałożona kara z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu [...] września 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, po drodze ekspresowej S3, na odcinku węzeł [...] (węzeł [...]) (bramownica kontrolna: [...]). Z zebranego zaś w sprawie materiału dowodowego, w tym z treści zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie wynika, aby na skarżącego została nałożona jakaś inna kara pieniężna za przejazd w dniu [...] września 2011 r., na tym samym płatnym odcinku drogi ekspresowej. Zresztą rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest dokonywanie samodzielnych ustaleń czy określony stan faktyczny (przejazd autostradą czy drogą ekspresową bez uiszczenia opłaty elektronicznej) miał miejsce, lecz kontrola w ramach złożonej skargi kasacyjnej prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji.

Podkreślić przy tym należy, iż w sytuacji gdyby się okazało, iż organ nałożył na skarżącego "kilkakrotnie karę pieniężną za jeden przejazd danym odcinkiem drogi", to zbędne byłyby rozważania Sądu I instancji dotyczące niewyjaśnienia przez organ innych "okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy". Ponadto Sąd I instancji stwierdził "(...) iż rolą organu nie było ustalenie okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p., albowiem jak słusznie zauważył organ takich ustawodawca nie przewidział, lecz ustalenie czy skarżący w ogóle podlegał karze".

Zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy, za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną: bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł.

Sąd I instancji nie wskazał jednak na żadne uchybienia organu w zakresie ustaleń niezbędnych do zastosowania art. 13k ust. 1 omawianej ustawy.

Zamiast tego Sąd I instancji uznał działanie organu "za niedopuszczalne z punktu widzenia zasad prowadzenia postępowania administracyjnego", gdyż pomimo rozbieżności co do przyczyn braku komunikacji z urządzeniem viaBox, organ nie podjął działań mających na celu ich wyjaśnienie, uznając stanowisko Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. za wystarczające.

Według tego ostatniego stanowiska powodem niepobrania opłaty elektronicznej za wskazany przejazd był brak zmiany trybu pracy (z poniżej 3,5 t na powyżej/równa się 3,5 t) przez użytkownika na urządzeniu viaBox lub brak urządzenia w pojeździe.

Natomiast w ocenie organu brak komunikacji z urządzeniem viaBox spowodowany był nieprawidłowym zamontowaniem urządzenia viaBox. Położenie luzem urządzenia viaBox na desce rozdzielczej, stwierdzone podczas kontroli spowodowało, że skaner urządzenia kontrolnego nie wykrył obecności urządzenia viaBox w pojeździe.

Jak z powyższego wynika wyłączną przyczynę nieuiszczenia przez skarżącego wymaganej opłaty elektronicznej za przejazd płatnym odcinkiem drogi ekspresowej stanowił brak komunikacji urządzenia viaBox z bramownicą systemu poboru opłat.

Dla Sądu I instancji sam fakt braku tej komunikacji nie mógł stanowić wystarczającej przesłanki do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej, w sytuacji gdy organ nie wyjaśnił należycie, czy ten brak komunikacji był spowodowany "brakiem zmiany trybu pracy urządzenia", o jakim mowa w stanowisku Spółki Kapsch Telematic, czy też nieprawidłowym zamontowaniem urządzenia viaBox.

Rozważając powyższe rozbieżności Sąd I instancji nie odniósł się w żaden sposób do konsekwencji jakie może spowodować ustalenie przez organ przyczyn braku komunikacji urządzenia znajdującego się w pojeździe z bramownicą rejestrującą przejazd.

Innymi słowy, Sąd I instancji zarzucając organowi brak wyczerpującego zebrania i oceny całego materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) nie podał, czy uzupełnienie tego materiału dowodowego we wskazanych przez Sąd kierunkach będzie miało znaczenie dla ustalenia, czy skarżący podlegał karze.

Sąd I instancji sam przecież już wcześniej przyznał, iż "rolą organu nie było ustalenie okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p., albowiem takich ustawodawca nie przewidział".

Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. O odstąpieniu w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zadecydowało to, że na sesji w tym dniu zostało rozpoznanych kilka tożsamych spraw tej samej strony, co wiąże się z mniejszym nakładem pracy pełnomocnika organu.