Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 12 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2036/12

Uzasadnienie

I. Wyrokiem z 4 lipca 2012r. sygn. akt: III SA/Wr 88/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalił skargę L. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd I instancji podał, że 29 czerwca 2011r. L. T. złożyła wniosek o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych, powołując się na trudną sytuację materialną i życiową. Decyzją Nr [...] z [...] sierpnia 2011r. (znak [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 11/2008r. - 5/2011r., w łącznej kwocie 7.996,36 zł.

Skarżąca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie zaległych składek i wskazała na trudną sytuację życiową i materialną a także na uciążliwości w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. Podniosła, że pomimo wcześniejszego umorzenia należnych składek, zostały one niezasadnie potracone z emerytury.

Rozpatrując ponownie sprawę, zaskarżoną Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2011r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że zgodnie z przedłożoną dokumentacją, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej na bazarach i targowiskach (w okresie od 31 grudnia 1998r., z licznymi przerwami). Jednocześnie obiera świadczenie emerytalne w wysokości 552,47 zł netto (kwota po potrąceniu dokonywanym w związku z prowadzoną egzekucją z tytułu nieuregulowanych składek w wysokości 227,06 zł). Syn pobiera świadczenie rentowe z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, przyznane okresowo - do 31 maja 2013r. w wysokości 616,72 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. Dochód miesięczny w gospodarstwie domowym, na który składają się powyższe świadczenia wynosi 1.322,19 zł. Z zeznania podatkowego P1T- 36 za 2010r., wynika, że z tytułu prowadzonej działalności skarżąca zanotowała stratę w wysokości 1267,87 zł. Zarówno skarżąca jak i jej syn posiadają szereg zobowiązań finansowych wobec innych instytucji. Z przedstawionych dokumentów wynika iż, są to należności:

1. - z tytułu opłat za: gaz (366,67 zł - wg stanu na dzień 16 czerwca 2011r.), energię elektryczną (84,01 zł - wg stanu na dzień 29 czerwca 2011r.), usługi telekomunikacyjne (486,06 zł - wg stanu na dzień 16 sierpnia 2011r.), dostawę wody, odprowadzenie ścieków i wywóz nieczystości (materiały dowodowe w tym zakresie to: rozliczenie za dostawę wody odprowadzenie ścieków do lokalu w którym zamieszkuje skarżąca w okresie od 01-06/2011) - kwota zadłużenia 777,27 zł
2. - wobec: wspólnoty mieszkaniowej (833,00 zł - zgodnie z rozliczeniem za 2010 r.), P.(pismo z 5 stycznia 2011r. wzywające syna do niezwłocznego uregulowania należności w kwocie 528,00 zł z tytułu zaciągniętej przez w/w pożyczki), T. Sp. z o.o. (pismo z 12 sierpnia 2010r. wzywające syna do niezwłocznego uregulowania należności w kwocie 1266,00 zł z tytułu umowy pożyczki), F.S.A (pismo z 22 lutego 2011r. wzywające syna do niezwłocznego uregulowania należności w kwocie 755,79 zł tytułu umowy wierzytelności S. S.A.), Gminy M. (nakaz zapłaty z 13 kwietnia 2011r. na kwotę 707,01 i 398,13 zł). Niemniej na podstawie przedłożonych dokumentów nie można jednoznacznie wskazać, które z wymienionych zaległości są obecnie regulowane. Jako dokumenty obrazujące wysokość kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, przedstawiła faktury VAT za: energię elektryczna - 135,38 zł, (67,69 zł miesięcznie), gaz - 162,42 zł (81,21 zł miesięcznie), telefon - 72,22 zł. Skarżąca jest właścicielką nieruchomości w postaci mieszkania, położonego w M. o pow. około 56,- m2 w którym zamieszkuje z synem. Zaległości z tytułu nieopłaconych przez skarżącą składek są przedmiotem prowadzonego przez Dyrektora ZUS Oddział w W. postępowania egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego. Egzekucja ta jest obecnie jedyną skuteczną formą dochodzenia należności (na poczet zaległości miesięcznie ze świadczenia skarżącej potrącaną jest kwota 227,06 zł).

Organ wskazał, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.dalej-u.s.u.s.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawodawcy zachodzi m.in., gdy (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.):

1. - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności,
2. - wysokość nie opłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (aktualnie kwota ta wynosi 8,80 zł),
3. - naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
4. - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zadłużenie skarżącej jest przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Nie wyczerpano zatem możliwości skutecznego dochodzenia należności, tym samym nie zachodzą przesłanki prawne, określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżąca nie reguluje bieżących należności, do opłacania których zobowiązana jest z tytułu nadal prowadzonej działalności gospodarczej. W tej sytuacji, jak wskazano w uzasadnieniu, ewentualne umorzenie zaległości nie uwolniłoby skarżącej od potrąceń z pobieranego świadczenia, z uwagi na fakt, że nieopłacanie składek bieżących spowoduje powstanie kolejnych zaległości, które w konsekwencji również skierowane zostaną do dochodzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania.

Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek określone zostały rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z rozporządzeniem, Zakład ma prawo umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie opłacić tych należności, w szczególności w przypadku:

1. 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Za umorzeniem, zdaniem Zakładu, mogą wiec przemawiać wypadki niezależne od sposobu postępowania płatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które nie może on mieć wpływu. Jednym z argumentów przemawiającym za odmową umorzenia należności był fakt, że skarżąca po otrzymaniu pomocy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postaci umorzenia zaległych składek w łącznej kwocie 5.674,34 zł nie zmieniła sposobu postępowania - nadal prowadząc działalność, nie przystąpiła do opłacania należności w postaci bieżących składek. W konsekwencji doprowadziło to do powstania kolejnych zaległości, które skierowane zostały do egzekucji, a skarżąca ponownie zaczęła wnosić o umorzenie powstałego zadłużenia. W tej sytuacji, ponowne umorzenie zaległości byłoby nieracjonalne i stawiłoby stronę w uprzywilejowanej pozycji.

Ponadto, umarzanie należności z tytułu składek jest instytucją wyjątkową w związku z tym nie może mieć charakteru cyklicznie powtarzającego się w każdym przypadku, gdy narosną kolejne zaległości. Aktualna sytuacja materialna rodziny jest trudna. Posiadanie wiele zobowiązań wobec różnych instytucji, nie stanowi jednak okoliczności przemawiającej za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Ponadto zadłużenie nie powstało wskutek nadzwyczajnych okoliczności (takich jak klęska żywiołowa, zdarzenia losowe), ewentualne umorzenie należności ze strony ZUS byłoby więc nieracjonalne i niezgodne z zasadą, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża przedsiębiorcę. Gromadzenie środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej jest immanentną cechą planowania tej działalności.

Problemy zdrowotne skarżącej i jej syna utrudniają codzienne funkcjonowanie. Jednak uzyskują oni stałe świadczenia. Stan zdrowia stał się podstawą posiadania przez syna stałego dochodu. Nie zachodzi więc, zdaniem Zakładu, przesłanka zawarta w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek.

II. Skarżąca zaskarżyła przedmiotową decyzję w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o umorzenie zaległych składek oraz zwrot potrąconych składek z jej emerytury do maja 2006r., podnosząc że decyzją z [...] marca 2006r. zostało jej umorzone zadłużenie w kwocie 5.674,34 zł.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

W piśmie procesowym z 12 kwietnia 2012r. skarżąca potrzymała swoje stanowisko. W odpowiedzi na powyższe pismo, Zakład podtrzymał stanowisko o braku podstaw prawnych do umorzenia zadłużenia skarżącej.

1. III. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uznał, że skarga była niezasadna.

W pisemnych motywach wyroku, Sąd I instancji stwierdził, że przedmiotem skargi w sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2011r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne z okresu od 11/2008r. do 3/2011r. i w tej sytuacji nie mogły być przedmiotem rozpatrywania podnoszone przez skarżącą okoliczności co do zwrotu pobrany składek do maja 2006r.

Sąd I instancji wskazał, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zalęgłości z tytułu składek ubezpieczeniowych pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2-4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.

Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, sąd był zobowiązany ocenić czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne, w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składek na ubezpieczenie zdrowotne), pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy;

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa;
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym;
5. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Oceniając zaskarżoną decyzję WSA we W. stwierdził, że organ dokonał właściwej oceny stanu faktycznego w kontekście określonych w art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, przeprowadził ich analizę i trafnie przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje niezależny dochód z emerytury, syn z nią gospodarujący pobiera własne świadczenie rentowe i pielęgnacyjne. Prowadzona z emerytury egzekucja jest nadal skuteczna. Skarżąca nie kwestionowała tych okoliczności, wskazuje na trudną sytuację materialną i życiową.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w §3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r., w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia w sprawie, niewątpliwie nie została spełniona przesłanka określona w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (sama wnioskodawczyni w ogóle nie powoływała tej okoliczności). Oceniając natomiast możliwości finansowych skarżącej w zakresie opłacania należności bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (przesłankę określoną §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), Zakład również zasadnie uznał, że nie zachodzi ona w sprawie. Jak wynika z ustaleń ZUS, oświadczeń majątkowy skarżącej i przedłożonych dokumentów, skarżąca pobiera emeryturę w wysokości 552,47 zł netto (jest to kwota po potrąceniu dokonywanym w związku z prowadzoną egzekucją składek w wysokości 227,06 zł). Jej syn pobiera własne świadczenie rentowe z tytułu całkowitej niezdolności do pracy przyznanej okresowo do 31 maja 2013r. w wysokości 616,72 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00zł.

Łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącej i jej syna wynosi 1322,19 zł. Udokumentowane wydatki (energia elektryczna, gaz, telefon, egzekucja z emerytury) łącznie wynoszą 515,85 zł. Skarżąca jest właścicielką mieszkania własnościowego o pow. ok. 56 m2, w którym zamieszkuje z synem.

Skarżąca-pomijając nadal prowadzoną działalność gospodarczą - uzyskuje więc stały dochód z emerytury, dochód uzyskuje także jej syn, posiada nieruchomość. Wskazuje to niewątpliwie na istnienie możliwość regulowania należności z tytułu składek ubezpieczenia zdrowotnego. Na tle tych okoliczności, trafnie ZUS uznał za nieuzasadnione umorzenie należności, zwłaszcza w sytuacja kiedy prowadzona jest skuteczna ich egzekucja z emerytury skarżącej. Egzekucja ta jest obecnie jedyną skuteczną formą dochodzenia należności, ponieważ jako wynika z akt sprawy, skarżąca nie reguluje bieżących należności do opłacenia, do których jest zobowiązana z tytułu nadal prowadzonej działalności gospodarczej.

Skarżąca argumentowała wprawdzie, wskazując na warunki prowadzenia działalności gospodarcze, koszt jej prowadzenia, że uzyskuje z tego tytułu niskie dochody, albo ich wcale nie uzyskuje. Umorzenie należnych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego nie można jednak traktować jako formy dofinansowywania nierentownej działalności gospodarczej. Ewentualne umorzenie zaległości nie uwolniłoby skarżącej od potrąceń z pobieranego świadczenia emerytalnego z uwagi na fakt, że nieopłacenie składek bieżących spowoduje powstanie kolejnych zaległości, które w konsekwencji również skierowane zostaną do ich dochodzenia. W tej sytuacji, trafnie ZUS wskazał, że sytuacja materialna skarżącej nie może być wystarczającym argumentem wyższość interesu indywidualnego płatnik nad interesem publicznym - ZUS reprezentującego wszystkich ubezpieczonych społecznie, mając na względzie funkcję publiczną systemu ubezpieczeń społecznych.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia określonej w §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, zauważono, że skarżąca co prawda wskazuje na stan swojego zdrowa, niemniej nadal prowadzi aktywność gospodarczą, uzyskuje dochód z emerytury-niezależny od stanu zdrowia. Skarżąca nie wykazała również, że zachodzi konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiającym uzyskiwanie tych dochodów. Syn ma orzeczoną całkowitą niezdolności do pracy przyznanej okresowo do 31 maja 2013r., pobiera z tego tytułu własne świadczenie oraz zasiłek pielęgnacyjny a ponadto brak wskazania konieczności nad nim opieki osoby trzeciej.

Zdaniem Sądu I instancji, ZUS prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy, wyjaśnił także – w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie – stan faktyczny, wypełniając normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77§1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległych składek. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącą okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Sytuacja skarżącej została rzetelnie zbadana i oceniona. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające.

Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Podkreślić bowiem w tym miejscu trzeba, że instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżąca podejmując działalność gospodarczą powinna bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakład. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

1. IV. Skarżąca działając przez pełnomocnika z urzędu-radcę prawnego zaskarżyła powyższy wyrok w całości. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. w trybie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej-p.p.s.a.) zarzuciła:

1. I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:
2. a) naruszenie art. 3§1 i §2 p.p.s.a. w zw z art. 151 p.p.s.a. polegającego na wadliwej kontroli ustawowego obowiązku pod względem zgodności z prawem wydanej decyzji co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi przez Sąd I instancji, podczas gdy skarga bezsprzecznie zasługiwała na uwzględnienie,
3. b) naruszenie art. 3§1 i art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw z art. 7, 75§1, 77§1 oraz 80 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie mimo, że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być w dalszym ciągu niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego mogły zdecydować o rozstrzygnięciu na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącej. Sąd nie dostrzegł, że organ pomimo obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego nie wyjaśnił do końca kwestii dotyczącej stanu majątkowego skarżącej, zadłużenia, bieżących wydatków na utrzymanie dwóch osób a także perspektywy na uregulowanie zobowiązania (wiek, choroby, liczne zadłużenia etc),
4. II. prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię:
5. - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zgodnie z którym-przy tak ustalonym stanie faktycznym i wypełnieniu przesłanek-należności z tytułu zaległych składek należało umorzyć.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we W. i o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wg norm przepisanych.

Odpowiadając na skargę kasacyjną, Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

1. V. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 183§1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 p.p.s.a. w tej sprawie nie występują.

Autor skargi kasacyjnej oparł ją na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. zarzucając zarówno naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię jak i naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty procesowe, gdyż dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego.

W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zrzucono naruszenie art. 3§1 i §2 w zw z art. 151 p.p.s.a. które polegało na dokonaniu wadliwej kontroli wydanej decyzji.

Art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na wnoszącego skargę kasacyjną obowiązek wykazania nie tylko tego, że zaskarżony wyrok narusza przepisy postępowania, lecz również tego, że naruszenie to mogło mieć wpływ, i to istotny, na wynik sprawy. W orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie przyjmuje się, że skuteczne podniesienie takiego zarzutu wymaga wykazania istnienia związku przyczynowego między wspomnianym naruszeniem a treścią rozstrzygnięcia polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia byłaby inna. W rezultacie użyte w treści tego przepisu pojęcie "mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać tylko z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania, co oznacza, że skarżący powinien uzasadnić, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2006, s.368; wyrok SN z 21 marca 2007r. sygn. akt: I CSK 459/06, niepubl.; wyrok NSA z 30 listopada 2004r. sygn. akt: FSK 440/04, opubl. w CBOSA). Ani w petitum skargi kasacyjnej ani w jej uzasadnieniu, kasator nie umotywował tego zarzutu. Ponadto nie wskazano jaki wpływ na wynik sprawy miały wytknięte Sądowi uchybienia.

Także zarzut zamieszczony w pkt I. b) skargi kasacyjnej był niezasadny. Naruszenie art. 3§1 i art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw z art. 7, 75§1, 77§1 oraz 80 k.p.a. kasator upatruje w tym, że materiał dowodowy zebrany w sprawie okazał się niewystarczający a po jego uzupełnieniu przez organ mógłby zadecydować o korzystnym dla skarżącej rozstrzygnięciu. Organ bowiem nie wyjaśnił kwestii majątkowych skarżącej chociażby przez wezwanie skarżącej do przedstawienia dowodów obrazujących wydatki na bieżące utrzymanie.

Konfrontując powyższy zarzut z treścią akt administracyjnych-które jako element składowy akt sądowych stanowiły podstawę orzekania w sprawie (art. 133 p.p.s.a.)-nie sposób zaaprobować powyższego zarzutu. Pismem z 13 lipca 2011r. (k. 15 akt administracyjnych) organ wzywał skarżącą do przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, finansową, rodzinną i zdrowotną. Skarżąca wprawdzie przedkładała dokumenty obrazujące jej sytuację (w tym zaświadczenia wystawione przez aptekę, z których wynikało, że zalega z zapłatą za leki- k. 27 akt administracyjnych, wydatki na telefon, dokumenty z instytucji udzielających pożyczki), jednakże nigdy nie wskazała żadnych rachunków lub faktur obrazujących wysokość wydatków ponoszonych na wyżywienie czy też środki czystości.

W rozpatrywanej sprawie, na podstawie całokształtu materiału dowodowego przedstawionego przez skarżącą organy ustaliły, że skarżąca wraz z synem otrzymują świadczenia emerytalne i świadczenia rentowe (syn) w łącznej wysokości ponad 1.322,19 zł brutto, a ponadto skarżąca posiadają nieruchomość-mieszkanie własnościowe o pow. ok. 56 m². Okoliczności te nie są kwestionowane. W tym stanie rzeczy nie można Sądowi I instancji skutecznie postawić zarzutu, że naruszając art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie dostrzegł uchybienia przez organ art. 7 i art. 77§1 k.p.a. W toku postępowania administracyjnego organy nie pominęły żadnego dowodu przedstawionego przez stronę, a ponieważ skarżąca nie składała dalej idących wniosków dowodowych, to zgromadzony materiał trafnie uznano za kompletny. Tym samym zachodziły podstawy do oceny tego materiału dowodowego w granicach swobody, przewidzianej art. 80 k.p.a.

Ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy. (wyrok NSA z 8 marca 2013r. sygn. akt: II GSK 2410/11).

Zdaniem składu orzekającego ocena, że w przedstawionej sytuacji majątkowej skarżącej opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie jest oceną dowolną. Należy mieć na względzie, że autor skargi kasacyjnej nie podważa dokonanej przez Sąd I instancji interpretacji pojęcia "niezbędnych potrzeb życiowych" jako niezbędnego minimum. Skoro tak, nie przekracza granic swobody uznanie, że przy miesięcznych dochodach rzędu 1.322,00 zł skarżąca wraz z synem nie zostaną pozbawieni możliwości zaspokojenia życiowych potrzeb na poziomie niezbędnego minimum. Istotnie skarżąca wykazywała wysokie koszty miesięcznych opłat i spłaty kredytu.

Oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a nie jest więc usprawiedliwione. Należy w tym miejscu wskazać, że granice uznania administracyjnego należy odróżnić od granic swobodnej oceny dowodów.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w skardze kasacyjnej nie zdołano wykazać, że powyższe zasady stosowania tych przepisów nie zostały w toku postępowania administracyjnego zachowane, tym samym należy uznać, że prawidłowo został ustalony stan faktyczny.

W tak ustalonym, a nie zakwestionowanym skutecznie stanie faktycznym nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia prawa materialnego.

Autor skargi kasacyjnej sformułował zarzut błędnej wykładni art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jej autor podniósł, że zaakceptowanie przez Sąd I instancji wadliwych ustaleń co do stanu faktycznego spowodowało w konsekwencji aprobatę dla niezastosowania art.28 ust. 3a u.s.u.s.

Jak z powyższego wynika, kasator w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, w gruncie rzeczy kwestionuje prawidłowość przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego w tej sprawie. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczenia poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego.

Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa a autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia czego jednak kasator nie uczynił w przedmiotowym środku zaskarżenia.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, iż przedmiotowa skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu rozstrzyga Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.