Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. K. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich oddala skargę
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Uchwałą z dnia [...] października 2011 r., Komisja Egzaminacyjna nr [...] do spraw aplikacji przy Ministrze Sprawiedliwości stwierdziła, uzyskanie przez P. K. pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.
Wnioskiem z dnia 29 października 2011 r., strona zwróciła się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. o wpis na listę aplikantów radcowskich. Do wniosku załączyła oświadczenie, z którego wynikało, że w latach 1999 - 2002, jak również w roku 2004 lub 2005, przeciwko wnioskującemu toczyły się postępowania karne, odpowiednio przed Sądem Rejonowym w L. oraz przed Sądem Rejonowym w G., które to postępowania zostały prawomocnie umorzone. Na dzień składania wniosku przeciwko P. K. w toku było postępowania karne o czyn z art. 233 § 1 kodeksu karnego, toczące się przed Sądem Rejonowym [...] w W. Uchwałą z dnia [...] listopada 2011 r., Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., zawiesiła postępowanie w sprawie wpisu P. K. na listę aplikantów radcowskich do czasu zakończenia sprawy karnej o czyn z art. 233 § 1 k.k. z uwagi na niemożliwość ustalenia, czy wnioskodawca spełniał wszystkie przesłanki wpisu na listę aplikantów radcowskich.
Pismem z dnia 5 grudnia 2011 r., strona wniosła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie, podnosząc brak podstawy prawnej zawieszenia postępowania przez ograniczenie dostępu do odbywania aplikacji radcowskiej osobie, wobec której prowadzone jest postępowanie karne.
Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] lutego 2012 r. uchyliło uchwałę zawieszającą postępowanie w sprawie wpisu na listę aplikantów radcowskich P. K. i przekazało sprawę Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. w celu rozpatrzenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich, z uwagi na naruszenie przez organ I instancji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Pismem z dnia 21 marca 2012 r., Okręgowa Izba Radców Prawnych wezwała P. K. do złożenia wyjaśnień w sprawie wszystkich postępowań karnych wskazanych w oświadczeniu strony z dnia 29 października 2011 r., wraz z przesłaniem odpowiednich dokumentów potwierdzających okoliczności poszczególnych spraw. P. K. nie odpowiedział na wezwanie.
Uchwałą z dnia 11 kwietnia 2012 r., Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych odmówiła P. K. wpisu na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu organ powołując się na treść przepisu art. 33 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, uznał że wnioskujący nie spełniał wymogu posiadania nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie dawał rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Odnosząc się do twierdzeń wnioskującego, organ podkreślił, iż nie uznano P. K. za osobę karaną, jednak fakt niekaralności nie przekonał organu w zakresie spełnienia przez stronę przesłanki rękojmiowej.
Uchwałą z dnia [...] lipca 2012 r., po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, podzielając stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym P. K. spełniał wymogi art. 24 ust. 1 pkt 1 i 3-4 ustawy, jednakże brak było podstaw dla przyjęcia, że strona daje rękojmię prawidłowego wykonywania w przyszłości zawodu radcy prawnego (art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych), gdyż zgodnie z art. 33 ust. 2 i ust. 5 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, na listę aplikantów radcowskich może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu.
Organ II instancji stwierdził, że dotychczasowa postawa P. K. nie pozwalała na uznanie, że spełniał on przesłankę rękojmi, o której mówi ustawa o radcach prawnych. Świadczył o tym całokształt okoliczności sprawy, w szczególności postępowania karne toczące się wobec jego osoby, jak i postawa w toku toczącego się postępowania administracyjnego, w tym brak odpowiedzi na wezwanie Dziekana Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. do złożenia stosownych wyjaśnień i poparcia ich dokumentami. Dodatkowo organ podkreślił istotne znaczenie charakteru postawionych stronie zarzutów w aktualnie toczącym się postępowaniu przed Sądem Rejonowym [...]. Uznał bowiem, że zarzut z art. 233 § 1 k.k., tj. składania fałszywych zeznań, wymierzony jest przeciwko wymiarowi sprawiedliwości i cechuje się wysokim ciężarem gatunkowym. W związku z tym takie zachowanie wskazuje na brak rękojmi wykonywania zawodu radcy prawnego, zgodnie z zasadami odnoszącymi się do zawodu zaufania publicznego.
Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto m. in. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jednakże zdaniem skarżącego przesłanki wskazane w przepisie art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. dotyczą wyłącznie osób starających się o wpis na listę radców prawnych, a nie starających o wpis na listę aplikantów tego samorządu zawodowego. Należy zatem, wskazując na przepis art. 33 ust. 2 ustawy stwierdzić błędność tej tezy. Zgodnie bowiem z art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych aplikantem radcowskim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 24 ust. 1 pkt 1 i 3-5 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. P. K. uzyskał pozytywny wynik z egzaminu wstępnego, jednakże, według oceny samorządu zawodowego radców prawnych, warunków z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy nie spełnił, a w myśl powołanego przepisu art. 33 ust. 2 ustawy, organy samorządu zawodowego radców prawnych miały prawo zastosować wymagania określone w art. 24 ust 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.
Sąd I instancji wskazał, że przeciwko P. K., na skutek wniesionego przez Prokuraturę Rejonową [...] w W. aktu oskarżenia, toczy się w Sądzie Rejonowym [...] postępowanie karne o czyn z art. 233 § 1 k.k. - Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
W ocenie Sądu następstwem zachowania skarżącego, składającego nieprawdziwe zeznania, było popełnienie przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości i to popełnienie tego rodzaju przestępstwa przez osobę predestynującą do zawodu zauważania publicznego, jakim jest zawód radcy prawnego. Przedmiotem ochrony z przepisu art. 233 § 1 k.k. jest prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, a więc świadome składanie przez świadka, jako dowodu w sprawie zeznań nieprawdziwych, jest przestępstwem dezorganizującym proces sądowy i godzącym bezpośrednio w dobro jakim jest orzeczenie mające zapaść w tym postępowaniu sądowym. Już zatem w świetle zarzutów stawianych skarżącemu w postępowaniu karnym należało stwierdzić, że swoim zachowaniem nie spełniał warunków z przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych – nieskazitelności charakteru i dawanie swym dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.
Sąd nie podzielił zarzutów skarżącego o naruszeniu przez organy samorządu zawodowego radców prawnych przepisów postępowania, w szczególności naruszenia art. 50 § 1 k.p.a. przez określenie zbyt krótkiego terminu do przedłożenia wyjaśnień wskazanych w piśmie Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 21 marca 2012 r. Jak bowiem zasadnie podkreślano w zaskarżonej uchwale, skarżący nie wykonał tego wezwania organu korporacji radców prawnych, do przedłożenia wyjaśnień dotyczących zarzucanego mu czynu z art. 233 § 1 k.k., a nie do przedłożenia odpisów akt sądowych, nie tylko w zakreślonym terminie, lecz także do czasu podjęcia uchwały przez organ odwoławczy.
Skargę kasacyjna od powyższego wyroku wniósł P. K. wnosząc o:
- 1. uchylenie postanowienia Sądu z dnia 20 czerwca 2013 r. jako niezgodnego z prawem.
- 2. uchylenie uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych jako niezgodnej z prawem i przepisami postępowania administracyjnego.
- 3. Uchylenie uchwały Okręgowej Izby Radców Prawnych jako niezgodnej z przepisami prawa, zasadami współżycia społecznego oraz naruszającymi przepisy k.p.a.
Dodatkowo wniósł także o wydanie postanowienia nakazującego Okręgowej Izbie Radców Prawnych wydanie uchwały zgodnej z prawem względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przede wszystkim należy podkreślić, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej – ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy, zatem rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogły uwzględniać jedynie ewentualne naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego i procesowego.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć wyłącznie na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wskazanie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych należy przy tym do koniecznych cech skargi kasacyjnej (art. 176 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy przede wszystkim dokładne wskazanie podstawy kasacyjnej oraz określenie tych przepisów prawa, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie kasacji ma zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, lub uzasadnienie zarzutu "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym - wykazanie, że zarzucane uchybienie rzeczywiście mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2000 roku, sygn. akt IV CKN 1518/2000, OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2004 roku, sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36).
Sąd nie może bowiem zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne. Należy przy tym podkreślić, iż przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a w sprawach obowiązków podatkowych - doradców podatkowych (art. 175 § 1 i § 3 ppsa), aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej.
Przechodząc na grunt rozpatrywanej sprawy, zaakcentować wypada, że strona, co prawda wskazała zakres zaskarżenia (częściowo błędnie), jednakże nie przytoczyła podstaw kasacyjnych, ani nie wskazała przepisów prawa, które jej zdaniem zostały naruszone
Analiza treść skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że autor skargi kasacyjnej, co prawda wskazuje pojedyncze przepisy, które jego zdaniem naruszył Sąd I instancji, jednakże w żaden sposób ich nie uzasadnia.
Konkludując, wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów wskazanych w przytoczonych podstawach kasacyjnych. Nie zmienia to jednak faktu, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. nie może on wyjść poza granice skargi kasacyjnej (por. uchwała Pełnego Składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, publik. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli więc zarzuty będą źle postawione, w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., lub wbrew wymogowi z art. 176 p.p.s.a. nie będą zawierały uzasadnienia, to Naczelny Sąd Administracyjny będzie zobligowany skargę kasacyjną oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., II FSK 967/11 - wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nie jest też możliwe modyfikowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wniosków skargi kasacyjnej, zatem ich nieprawidłowe sformułowanie skutkować musi oddaleniem skargi kasacyjnej. Jak wyjaśniono w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r. FSK 207/04 - OSP 2005 z. 2 poz. 18 z glosą Z. Kmieciaka), oddalając skargę sąd kasacyjny może wyrazić w uzasadnieniu wyroku odmienną ocenę prawną, która będzie wiążąca dla organu oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jeżeli zatem strona, kwestionuje wyrażaną w orzeczeniu ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania (art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) może w skardze kasacyjnej domagać się zmiany orzeczenia w tym zakresie (art. 176 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - in fine). W sytuacji objętej dyspozycją z art. 184 - część druga - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd kasacyjny oddalając skargę, wyrazi w uzasadnieniu orzeczenia właściwą ocenę prawną i wskazania, które będą wiążące (art. 153 w zw. z art. 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Mając zatem na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.