Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2135/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi L. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2013 r., stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że w dniu [...] lipca 2013 r. w W. na ul. [...] (droga krajowa nr [...]) zatrzymano do kontroli dwuosiowy samochód ciężarowy marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem kierował P. J., który wykonywał przejazd z ładunkiem folii do sianokiszonki w imieniu przedsiębiorcy K. J. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą A. Załadowcą przewożonego towaru był L. P. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą B. Na podstawie wyników ważenia stwierdzono, że doszło do przekroczenia dmc pojazdu o 2,75 tony oraz nacisku na pojedynczej osi napędowej pojazdu o 2,6 tony zaś podmiot wykonujący przejazd nie miał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Na tej podstawie przeciwko L. P. zostało wszczęte postępowanie administracyjne, które zakończyło się wydaniem przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego, w oparciu o art. 64 oraz art. 140aa ust. 1-3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 128 ze zm.) – dalej jako "p.r.d.", decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. nakładającej na skarżącego, jako załadowcę towaru na samochód, karę pieniężną w wysokości 15.000 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji L. P. wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 140aa ust. 1-3 p.r.d. w zw. z art. 43 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 915 ze zm.) oraz przepisów prawa proceduralnego tj.: art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) - dalej w skrócie jako "k.p.a." poprzez prowadzenie postępowania w sposób przewlekły, art. 36 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie strony o niezałatwieniu sprawy w ustawowym terminie i przyczynie takiego stanu rzeczy oraz zasad postępowania administracyjnego, wynikających z przepisów art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 8, art. 10 § 1, art. 79 § 1 i 2 a także z art. 12 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu odwołania skarżący wyjaśnił, że zeznania przesłuchanego w trakcie kontroli kierowcy zawierają nieścisłości oraz podkreślił, że dowód ten został przeprowadzony bez jego udziału. Dodał, że strony ustaliły warunki dostawy towarów według klauzuli handlowej "EXW", a jego pracownik tylko grzecznościowo za pomocą wózka paletowego podał ładunek na krawędź skrzyni ładunkowej pojazdu, zaś kierowca samodzielnie dokonał rozmieszczenia towaru na pojeździe.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Główny Inspektor Transportu Drogowego uznał, że organ pierwszej instancji prawidłowo zakwalifikował stwierdzone naruszenie, jako wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII w pozostałych przypadkach.
Według organu odwoławczego skarżący, jako załadowca towaru miał wpływ oraz godził się na powstanie naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Przekroczenie dmc o 20,75 tony miało przełożenie na przekroczenie dopuszczalnych nacisków poszczególnych osi. Mimo tego załadowca umożliwił wyjazd takiego pojazdu na drogę publiczną. Zdawał sobie on sprawę z tego, że każda z ośmiu palet przewożonego ładunku ważyła 1380 kg. Mając zatem na uwadze masę własną pojazdu (9960 kg) i wagę przewożonego towaru (8 x 1380 kg = 11040 kg), załadowca zdawał sobie sprawę, że rzeczywista masa pojazdu (9960 kg + 11040 = 21000 kg) przekraczała dopuszczalne 18 ton. W tym stanie rzeczy załadowca był świadomy, wypuszczając z miejsca załadunku pojazd o takich parametrach, że zostaną przekroczone dopuszczalne normy w zakresie masy całkowitej pojazdu i dopuszczalnych nacisków osi pojazdu.
Zdaniem organu odwoławczego z zeznań świadka P. J. wynika, że to pracownicy skarżącego załadowali kontrolowany pojazd. Kierowca także podał, że żaden z pracowników załadowcy nie poprosił go o okazanie dowodu rejestracyjnego pojazdu oraz wyjaśnił, że przewożony przez niego ładunek w całości został załadowany na terenie przedsiębiorstwa skarżącego.
Ustosunkowując się do argumentacji skarżącego, że dostawa towarów miała nastąpić zgodnie z zasadą EXW, organ odwoławczy podniósł, że klauzula ta nie zwalnia skarżącego z odpowiedzialności administracyjnej oraz nie świadczy bynajmniej, że strona nie może mieć statutu załadowcy. Klauzula ta oznacza bowiem, że sprzedający wydaje towar przewoźnikowi w wyznaczonym miejscu. Nie wyklucza jednak, że sprzedający pełni rolę jednocześnie załadowcy wydawanego przez siebie towaru. Jako niezasadne organ odwoławczy ocenił także zarzuty naruszenia przez organ pierwszej instancji szeregu art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.
W skardze na powyższą decyzję L. P. zarzucił jej: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 140aa ust. 1 – 3 p.r.d. w zw. z art. 43 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo przewozowe, 2) naruszenie przepisów prawa proceduralnego tj. art. 35 § 3 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób przewlekły, 3) wadliwość formalnoprawną wynikającą z naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 8, art. 10 § 1, art. 79 § 1 i 2 oraz art. 12 § 1 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lutego 2015 r., wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a.", uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji uznał że organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nie poczyniły bowiem dokładnych ustaleń, kto zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa pełnił w niniejszej sprawie rolę załadowcy oraz czy taką funkcję można faktycznie, jak to czynią organy przypisać skarżącemu. W tej mierze organ oparł się wyłącznie na zeznaniach kierowcy, natomiast nie rozważył należycie wyjaśnień strony na temat warunków sprzedaży i dostawy folii do sianokiszonki do kontrahenta R. G., które to wyjaśnienie wraz z dowodami z dokumentów przedstawiła strona w odpowiedzi na pismo organu z dnia [...] lipca 2013 r., stanowiące zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego. Strona w toku całego postępowania administracyjnego konsekwentnie twierdziła, że w dniu [...] lipca 2013 r. dokonała sprzedaży 480 sztuk folii do sianokiszonki na rzecz R. G. na warunkach EXW, gdyż nie była w stanie zaoferować klientowi zadowalającej go ceny transportu zakupionego towaru.
W dniu [...] lipca 2013 r. został zorganizowany przez R. G. odbiór towaru z magazynu skarżącego w T. Wobec tego, że po towar został przysłany samochód bez tzw. windy, pracownik skarżącego grzecznościowo z uwagi na dalszą współpracę przy pomocy elektrycznego wózka paletowego podał na krawędzi skrzyni ładunkowej samochodu udostępnione do odbioru palety. W skrzyni ładunkowej towar został rozmieszczony przez kierowcę przy pomocy ręcznego wózka paletowego, który znajdował się w pojeździe. Powyższe wyjaśnienie skarżącego, różniące się od zeznań kierowcy, nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez organy orzekające w sprawie, co przesądza o wadliwości zaskarżonej decyzji, w której organ odwoławczy oparł się jedynie na zeznaniach kierowcy i wyłącznie na tej podstawie przyjął, że skarżący był załadowcą zakupionego towaru oraz, że miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia tj. przejazd po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego, co skutkowało ostatecznie nałożeniem na niego kary pieniężnej.
Główny Inspektor Transportu Drogowego zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2135/14, w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 133 § 1 p.p.s.a w związku z art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na mylnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, gdyż nie zweryfikowały wyjaśnień skarżącego z zeznaniami prowadzącego pojazd kierowcy, co przesądza o wadliwości zaskarżonej decyzji, w której organ oparł się na zeznaniach kierowcy i wyłącznie na tej podstawie przyjął, że skarżący był załadowcą zakupionego towaru oraz, że miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia, podczas gdy stan faktyczny sprawy został ustalony należycie, zaskarżona decyzja odpowiadała prawu, zawierając przy tym uzasadnienie faktyczne i prawne, rzetelnie wyjaśniające motywy zapadłego rozstrzygnięcia, zaś okoliczności iż skarżący był załadowcą towaru przewożonego przez kontrolowanego kierowcę zostały wyjaśnione przez organy w sposób nie budzący wątpliwości i znajdują swe potwierdzenie tak w zeznaniach przesłuchanego w charakterze świadka pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań kierowcy (vide: karta 9 akt sprawy), piśmie samej strony z dnia [...] lipca 2013 r., gdzie skarżący wskazuje, iż: "(...) Po towar przyjechał samochód marki [...] nr rej. [...] i ten też pojazd został zapakowany przez pracownika i odjechał z naszego placu. (vide; karta 23 akt sprawy), co swe oparcie odnajduje także w okazanym w toku kontroli dokumencie WZ z dnia [...].07.2013 r. wystawionym przez stronę, gdzie ta nie wskazała masy załadowanego na pojazd ładunku.
Organ zarzucił nadto zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13g ust. 1b pkt 2 oraz art. 13g ust. 1 i art. 40c ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1440 ze zm.) – dalej jako "u.d.p." a także przepisów załącznika do u.d.p. oraz art 140 aa ust 3 pkt 2 i art. 140 ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d. poprzez odmowę ich zastosowania w sprawie, podczas gdy okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że strona będąc załadowcą przewożonego w dniu kontroli ładunku miała wpływ, a co najmniej godziła się na powstanie naruszenia polegającego na poruszaniu się po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia, co przejawiało się w załadowaniu na kontrolowany pojazd ładunku przez pracowników skarżącego, w sposób generujący nadmierny nacisk na oś napędową pojazdu, jak i przekroczenie jego masy całkowitej i wypuszczenie tak przeładowanego pojazdu na drogę, bez wskazania masy ładunku w wystawionym przez stronę dokumencie WZ, podczas gdy znajomość masy ładunku wraz z uwzględnieniem masy pojazdu (której załadowca zgodnie z zeznaniami kierowcy nie skontrolował w dowodzie rejestracyjnym pojazdu) doprowadziłaby do konstatacji, iż ładunek parametr ten przekracza, a jakie to zaniechanie załadowcy połączone z niewłaściwym rozmieszczeniem ładunku w pojeździe przez pracowników skarżącego doprowadziło do przekroczenia tak dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, jak i w konsekwencji jego nacisku na oś.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podkreślił, że w wyniku kontroli drogowej pojazdu załadowanego przez skarżącą spółkę ustalono, że masa całkowita oraz naciski osi są większe od dopuszczalnych przewidzianych dla danej drogi oraz większe od dopuszczalnych określonych w odpowiednich przepisach Prawa ruchu o drogowym, a przewoźnik nie posiada zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Z zeznań kierowcy złożonych pod groźbą odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oraz okazanych przez niego dokumentów - dokumentu WZ wystawionego przez skarżącego - wynikało niezbicie, że skarżąca dokonując załadunku miała bezpośredni wpływ na powstanie naruszenia. Powyższe przejawiało się w załadowaniu na kontrolowany pojazd ładunku przez pracowników skarżącego, w sposób generujący nadmierny nacisk na oś napędową pojazdu, jak i przekroczenie jego masy całkowitej i wypuszczenie tak przeładowanego pojazdu na drogę, bez wskazania masy ładunku w wystawionym przez stronę dokumencie WZ, podczas gdy znajomość masy ładunku wraz z uwzględnieniem masy pojazdu (której załadowca zgodnie z zeznaniami kierowcy nie skontrolował w dowodzie rejestracyjnym pojazdu) doprowadziłaby do konstatacji, iż ładunek parametr ten przekracza.
Zdaniem organu, naruszenie zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a., polegające na nie uwzględnieniu wniosku dowodowego skarżącej o przesłuchanie w charakterze świadków pracowników obecnych przy załadunku, nie było na tyle istotne, że miało wpływ na wynik sprawy, skoro okoliczność załadunku pojazdu przez pracowników skarżącego wynika jasno z treści zeznań kierowcy, jak i wyjaśnień samej strony, nie budzi wątpliwości także, iż strona znała masę ładunku i z łatwością mogła poznać masę ładowanego przez swych pracowników pojazdu, gdyż dane takie znajdują się w jego dowodzie rejestracyjnym, czego jednak poniechała, a co jednoznacznie potwierdził w zeznaniach kierowca. Nawet przy założeniu, że strona (czy dokonujący załadunku jej pracownicy) zapoznali się z masą pojazdu to jej wpływ na zaistnienie naruszenia będzie tym większy. zwłaszcza iż masa ładunku była niewątpliwie dla niej dokładnie znana.
Nadto w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. strona nie kwestionuje okoliczności, że jej pracownicy dokonali załadunku przewożonego towaru. Skarżący wskazuje wręcz, że: "Po towar przyjechał samochód marki [...] nr rej. [...] i ten też pojazd został zapakowany przez pracownika i odjechał z naszego placu.(...)" (vide: karta 23 akt sprawy). Pozostałe argumenty strony podnoszone w ww. piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. (na które wskazuje Sąd pierwszej instancji) dotyczą kwestii wykonywanego przewozu, nie natomiast załadunku. Z powyższego więc wynika, że zeznania kierowcy w zakresie, w jakim twierdzi, iż załadunku dokonali pracownicy strony, są zbieżne z jej wyjaśnieniami zawartymi w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną L. P. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wyjaśnił, że konsekwentnie wywodził, iż to R. G. mógł być załadowcą towaru, jako że to on zlecił załadowanie i transport towarów zakupionych od skarżącego na warunkach "ex works", będących zwyczajowymi postanowieniami umownymi regulowanymi przez INCOTERMS 2010.
Umówiona przez kontrahentów klauzula ex works przewidywała, że przekazanie sprzedanego towaru nabywcy nastąpi poprzez postawienie towaru do dyspozycji w oznaczonym miejscu, bez zobligowania do dalszych czynności ze strony sprzedawcy. Jest to zatem klauzula umowna przewidująca najmniejszą odpowiedzialność oraz zaangażowanie ze strony sprzedawcy. Towar zgodnie z twierdzeniami skarżącego został wystawiony więc przed jego magazyn, skąd R. G. miał go odebrać. W tym celu R. G. zlecił przewóz podmiotowi trzeciemu, tj. K. J. prowadzącej usługi przewozowe. Skarżący nie mógł mieć wpływu, ani tym bardziej godzić się, na powstanie naruszenia, skoro nie był zainteresowany ani zobowiązany do załadowania sprzedanego towaru na samochód.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd pierwszej instancji - jak wynika z pisemnych motywów rozstrzygnięcia – kontrolowanym kasacyjnie wyrokiem uchylił decyzje organów obu instancji uznając, że decyzje te zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania m.in. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawy, na których oparto skargę kasacyjną, nie podważają trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarga kasacyjna nie ma zatem usprawiedliwionych podstaw.
Przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z art. 140aa ust. 1 p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej.
Według zaś ust. 3 karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na:
- 1) podmiot wykonujący przejazd;
- 2) podmiot wykonujący inne czynności związane z przewozem drogowym, a w szczególności na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę, załadowcę lub spedytora, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia określonego w ust. 1.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że organy nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego sprawy. Przede wszystkim, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, materiał dowodowy, nie pozwolił na dokonanie ustalenia, czy prowadzący działalność gospodarczą L. P. pełnił w niniejszej sprawie rolę załadowcy. Zasadnie Sąd pierwszej instancji krytycznie ocenił oparcie ustaleń wyłącznie na zeznaniach kierowcy, z zupełnym pominięciem wyjaśnień strony na temat warunków sprzedaży i dostawy folii do sianokiszonki do kontrahenta R. G. Podkreślenia wymaga, że strona konsekwentnie podnosiła w toku całego postępowania, że w dniu [...] lipca 2013 roku dokonała sprzedaży 480 sztuk folii na rzecz C. na warunkach EXW, gdyż nie była w stanie zaoferować klientowi zadawalającej go ceny transportu zakupionego towaru. Zgodzić należy się z Sądem pierwszej instancji, że różnice między wyjaśnieniami strony a zeznaniami kierowcy, powinny zostać poddane weryfikacji przez orzekające w sprawie organy.
Oparcie ustaleń wyłącznie na zeznaniach kierowcy, prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał za istotną wadę postępowania. Dopiero bowiem wyczerpujące ustalenia w zakresie okoliczności podnoszonych przez stronę mogły doprowadzić do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie.
W świetle dotychczasowych uwag, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację ma Sąd pierwszej instancji, że organ nie zebrał wyczerpującego materiału dowodowego celem ustalenia czy L. P. był załadowcą zakupionego towaru, a jeśli tak czy miał wpływ lub godził się na powstanie stwierdzonych naruszeń.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a, oddalił skargę kasacyjną.