Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 listopada 2018 r. sygn. akt III SA/Po 286/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.
W toku kontroli przeprowadzonej przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego w K. w dniu [...] października 2015 r. ustalono, że w lokalu na stacji paliw w miejscowości M., gdzie działalność gospodarczą prowadził J. P., znajdują się podłączone do sieci elektrycznej i gotowe do gry dwa urządzenia przypominające wyglądem automaty do gier.
W drodze eksperymentu ustalono, że gry oferowane na przedmiotowych urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu u.g.h., urządzanymi z naruszeniem jej przepisów. Miały one bowiem charakter losowy i były urządzane w celach komercyjnych, gdyż w celu rozpoczęcia gry trzeba było dokonać zasilenia automatu środkami pieniężnymi.
Jak ustalono w toku postępowania administracyjnego, J. P. na podstawie umowy dzierżawy zawartej z A. Sp. z o.o. w P. (jako dzierżawcą) miał otrzymywać miesięczny czynsz w wysokości 500 zł płatny od chwili uruchomienia urządzeń aż do miesiąca, w którym przestano je eksploatować, natomiast w przypadku braku eksploatacji urządzenia obowiązek zapłaty czynszu aktualizował się w miesiącu, w którym eksploatacja rozpoczęła się lub dotychczas eksploatowane urządzenie zastąpiono nowym (§ 2 pkt 1). Strona zapewniła warunki do działania urządzeń, gdyż w przypadku włamania lub istotnego ich uszkodzenia miała obowiązek niezwłocznego zawiadomienia dzierżawcy (§ 6 pkt 1). Dzierżawca zobowiązał się do zapewnienia stronie obsługi prawnej związanej z eksploatacją urządzeń (§ 6 pkt 2).
W konsekwencji Naczelnik Urzędu Celnego w K. uznał J. P. za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry i decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...]wymierzył mu karę pieniężną w wysokości 24.000 zł.
Po rozpatrzeniu odwołania strony od tej decyzji, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu utrzymał ją w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.), w zw. z art. 2 ust. 3-5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 612 ze zm., powoływanej dalej jako u.g.h.).
J. P. złożył na decyzję organu odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podnosząc, że decyzja została skierowana do niego bez podstawy prawnej, gdyż nie można mu było wymierzyć kary na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 listopada 2018 r. oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za delikt polegający na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, jest każdy, kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Zdaniem Sądu I instancji, wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Obejmuje ono niewątpliwie podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h., to podmiot realizujący te działania.
Sąd I instancji zauważył, że urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne ich prowadzenie, ale także inne zachowania aktywne, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie.
W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych.
Zdaniem Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie rola skarżącego nie ograniczała się do udostępnienia powierzchni pod lokalizację urządzenia do gry, ale również aktywnie uczestniczył on w eksploatacji automatu. Jego działania umożliwiały korzystanie z urządzeń. Organy celne nie naruszyły więc przepisów prawa materialnego przez zastosowanie wobec skarżącego art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
J. P. zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie decyzji organów I i II instancji w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący może być uznany za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że to A. Sp. z o.o. jest dzierżawcą i właścicielem dwóch automatów do gry. Na wydzierżawiającym nie spoczywał obowiązek sprawdzania posiadania ewentualnych koncesji i zezwoleń na prowadzenie takiej działalności i dlatego wszelkie roszczenia winny być kierowane pod adresem właściciela automatów do gier, a więc do spółki A. Skarżący zauważył ponadto, że w aktualnie obowiązującej u.g.h. zmieniono treść art. 89 ust. 1 i wprowadzono wprost odpowiedzialność posiadacza zależnego, czy samoistnego lokalu, w którym są niezarejestrowane automaty do gier. Przepis ten nie obowiązywał natomiast w dniu kontroli.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez WSA.
Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (naruszeniu prawa materialnego). Skutkiem podniesienia wyłącznie zarzutów naruszenia prawa materialnego jest konieczność uznania, że w sprawie nie doszło do naruszeń przepisów prawa procesowego, tak więc poczynione przez organy i zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ustalenia faktyczne są wiążące.
Skarżący kasacyjnie nie podważył stanowiska Sądu I instancji, że organy administracji prawidłowo ustaliły, iż gry urządzane na skontrolowanych urządzeniach były grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h. i że urządzanie tych gier miało miejsce w lokalu niebędącym kasynem gry. Skarżący twierdzi natomiast, że w świetle poczynionych ustaleń faktycznych nie było podstaw do przyjęcia, że był on podmiotem urządzającym gry na automatach, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
Przechodząc do oceny tak postawionego zarzutu skargi kasacyjnej, należy przede wszystkim podkreślić, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji, gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie.
Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Jak podkreśla się w orzecznictwie, u.g.h. nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.
Przyjąć wobec tego należy, że "urządzającym grę" jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. Takiej wykładni pojęcia "urządzający gry" dokonał również Sąd I instancji (vide s. 4 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, przed wejściem w życie wspomnianej nowelizacji z dnia 15 grudnia 2016 r. istniała zatem podstawa prawna do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gry, pod warunkiem, że został on uznany za "urządzającego gry" w wyżej przedstawionym rozumieniu. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
W świetle ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji, zaakceptowanych przez WSA i niezakwestionowanych w skardze kasacyjnej, działania skarżącego nie ograniczały się tylko do udostępnienia części powierzchni lokalu podmiotowi, który urządzał gry na skontrolowanych automatach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że w niniejszej sprawie ustalono i prawidłowo oceniono, że skarżący w umowie dzierżawy z A. Sp. z o.o. zgodził się na powiązanie wypłaty czynszu nie z samym faktem wydzierżawienia powierzchni lokalu, lecz z eksploatacją urządzenia zainstalowanego na tejże powierzchni przez dzierżawcę, na co wskazuje § 2 ust. 1 umowy dzierżawy z [...] czerwca 2015 r., w którym strony określiły, że czynsz miał być płatny od chwili uruchomienia urządzenia do miesiąca, w którym urządzenie przestało być eksploatowane.
Ponadto skarżący zobowiązał się do swego rodzaju pieczy nad automatem umieszczonym przez dzierżawcę na wydzierżawionej powierzchni, skoro w § 6 umowy dzierżawy zobowiązał się do niezwłocznego powiadamiania przedstawiciela dzierżawcy m.in. o jakimkolwiek istotnym uszkodzeniu automatów dzierżawcy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach tej sprawy wskazane ustalenia uprawniały do przyjęcia, że skarżący był urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Wobec tego dokonanej przez Sąd I instancji ocenie legalności zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia wymienionego przepisu, zaś efekt tejże oceny uzasadniał oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 1800 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i prowadził sprawę w postępowaniu przed WSA.