Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Op 325/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uwzględnił skargę H. D. i uchylił decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], która utrzymywała w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania H. D. jednolitej płatności obszarowej oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych na rok 2010. Ponadto Sąd orzekł, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, a także zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od tego wyroku złożył Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. W dniu 5 kwietnia 2012 r. wpłynął do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek organu administracji o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego. Organ wskazał, że w dniu 8 marca 2012 r., a więc w toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zmarł skarżący – H. D., na dowód czego organ administracji załączył poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię skróconego aktu zgonu skarżącego. Zdaniem kasatora, w takiej sytuacji postępowanie winno być umorzone na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako "p.p.s.a."), bowiem będące przedmiotem postępowania płatności uregulowane w ustawie z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051, ze zm.) odnoszą się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, na co wskazuje treść art. 22 tej ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadmnistracyjnego ustawodawca określił dwa możliwe kierunki procedowania przez sąd, określone w art. 124 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W obu przypadkach działanie sądu następuje z urzędu. Uregulowanie to ma także zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. art. 193 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 p.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje bowiem art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania.
Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie.
Przedmiotem niniejszego postępowania sądowego są wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego decyzje organów administracji, którymi odmówiono H. D. przyznania jednolitej płatności obszarowej oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych na rok 2010. Jest niesporne, że rolnik zmarł po doręczeniu mu decyzji, w toku postępowania sądowego, którego przedmiotem była ta decyzja. Omawianą sytuację reguluje art. 27 ustawy, nie zaś wskazany przez organ art. 22, który dotyczy sytuacji zupełnie odmiennej, kiedy śmierć rolnika nastąpiła przed doręczeniem mu decyzji, co w sprawie niniejszej nie miało miejsca. Zgodne z art. 27 ust. 1 ustawy, jeżeli po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania m.in. płatności obszarowych rolnik, do którego decyzja została skierowana, zmarł, to jego spadkobiercy przysługują prawa, które przysługiwałyby spadkodawcy jako stronie postępowania.
Z kolei art. 27 ust. 3 omawianej ustawy stanowi, że należności z tytułu płatności przyznanych w decyzji, o której mowa w ust. 1, są przedmiotem dziedziczenia. Z brzmienia powyższych przepisów, regulujących los wskazanych płatności po śmierci wnioskodawcy, należy wywieść ogólną cechę ich dziedziczności pod warunkiem wcześniejszego doręczenia decyzji organu w sprawie przyznania tych płatności. Poprzez decyzję w sprawie przyznania płatności należy również rozumieć decyzję, którą - jak w niniejszej sprawie - odmówiono przyznania określonej płatności. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnie orzekającym podziela w tym zakresie stanowisko zaprezentowane w postanowieniu NSA z dnia 23 marca 2010 r. o sygn. akt II GSK 502/09 (treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach umieszczonej na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Skoro zatem uprawnienie do domagania się przyznania płatności, których dotyczyły wydane w sprawie decyzje administracyjne nie jest związane ściśle z osobą zmarłego, to postępowanie sądowe podlega zawieszeniu do dnia zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo do dnia ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku (zob. art. 128 § 1 pkt 1 oraz art. 128 § 2 p.p.s.a.).
Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.