Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem objętym skargą kasacyjną, oddalił skargę A (dalej: skarżący) z siedzibą w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
w dniu 7 lutego 2012 r. do Urzędu Patentowego RP wpłynęło zgłoszenie znaku towarowego słownego "[...]" dokonane przez skarżącego. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. organ wezwał skarżącego do usunięcia usterek w wykazie towarów i usług w zgłoszeniu znaku towarowego i nadesłania poprawnej wersji wykazu, w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia postanowienia. W pouczeniu wskazano, że w przypadku nieusunięcia braków w terminie postępowanie o udzielenie prawa ochronnego na znak towarowy zostanie umorzone.
W piśmie, które wpłynęło do organu 22 kwietnia 2013 r., rzecznik patentowy reprezentująca skarżącego wniosła o przedłużenie terminu wykonania postanowienia o dwa miesiące, tj. do dnia 20 czerwca 2013 r. Wobec bezskutecznego upływu terminu wskazanego przez stronę Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. umorzył postępowanie w sprawie udzielenia prawa ochronnego. W postanowieniu zawarto pouczenie, że od decyzji służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie dwóch miesięcy od dnia jej doręczenia.
Wniosek taki wpłynął do organu dnia 30 października 2013 r. W jego uzasadnieniu podniesiono, że "Uchybienie terminu złożenia odpowiedzi na Postanowienie z dnia [...] lutego 2013 r. nastąpiło bez winy Zgłaszającego oraz (...) pełnomocnika Zgłaszającego, a jedynie na skutek niekorzystnego splotu okoliczności niezależnych od woli wyżej wymienionych. Nie było intencją Zgłaszającego zaniechanie ubiegania się o ochronę znaku [...] dla wszystkich towarów objętych zgłoszeniem. Natomiast choroby po stronie pełnomocnika mają znamiona działania siły wyższej niezależnej od jego woli."
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołano art. 243 ust. 4 w zw. z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej pwp lub Prawo własności przemysłowej).
Przytaczając treść art. 243 pwp Sąd stwierdził, że przepis ten reguluje dwie różne sytuacje prawne. Pierwszą, która dotyczy przywrócenia terminu, jeżeli w toku rozpatrywania sprawy uchybiono terminowi do dokonania czynności warunkującej bieg postępowania (art. 243 ust. 1 - 3). Druga sytuacja uregulowana w ust. 4 tego przepisu dotyczy przypadków, gdy decyzja o umorzeniu postępowania na skutek uchybienia terminu do dokonania określonej czynności została już wydana, a więc po zakończeniu postępowania. Wówczas może ona zostać uchylona, jeżeli: 1) strona złoży wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym 2) uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, i 3) jednocześnie dokona czynności, dla której termin został wyznaczony.
Reasumując Sąd stwierdził, że podczas biegu postępowania zgłoszeniowego przed Urzędem Patentowym RP do przywrócenia terminu, włącznie z wyznaczeniem terminów, ma zastosowanie art. 243 ust. 1-3 pwp, natomiast po zakończeniu tego postępowania do wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien mieć zastosowanie art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej kpa) wraz z przewidzianym tam terminem siedmiodniowym (od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu).
Sąd zgodził się z oceną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zgłaszający nie "uprawdopodobnił braku swej winy", a także uznał za prawidłowe ustalenia organu dotyczące pojęcia "braku winy". Sąd nie dopatrzył się w procesie wydawania zaskarżonej decyzji naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, 8, 77 § 1 kpa w zw. z art. 252 pwp. Ten ostatni przepis stanowił, w ocenie Sądu, podstawę do zastosowania w sprawie art. 58 kpa.
W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa).
II
Skargę kasacyjną wniósł skarżący zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
- 1. w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy:
- a) art. 134 § 1 ppsa poprzez niedopełnienie obowiązku rozpoznania skargi na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] sierpnia 2014 r. w granicach sprawy i powierzchowne jej rozpatrzenie przejawiające się w tolerowaniu niedostatecznego wyjaśnienia sprawy przez organ administracji z naruszeniem art. 7 i 77 kpa w zakresie winy lub braku winy pełnomocnika skarżącego w niedotrzymaniu terminu złożenia odpowiedzi na postanowienie Urzędu Patentowego RP, podczas rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wcześniejszą decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy, wbrew zarzutom skargi o naruszeniu art. 7 i 77 kpa, co stanowi również naruszenie 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, skutkiem czego nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi,
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w związku z art. 141 § 4 ppsa poprzez nierozpatrzenie, a następnie nieustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu I instancji do błędnej interpretacji przez organ administracji zastosowania art. 58 kpa do spraw zakończonych decyzją o umorzeniu postępowania, skutkiem czego nastąpiło stwierdzenie nieterminowości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i niesłuszne oddalenie skargi,
- c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa poprzez tolerowanie wadliwości ustaleń stanu faktycznego w sprawie przez organ administracji, zważywszy na stan sprawy określony powyżej - w pkt. a i b - i uznanie ich za zgodne z wymogami art. 7 i 77 kpa oraz poprzez rozstrzyganie o sprawie w warunkach stanu faktycznego wadliwie ustalonego w zakresie wskazanym w skardze wniesionej w dniu 29 września 2014 r., skutkiem czego nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi;
- 2. w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego, poprzez wadliwą interpretację przepisów art. 243 ust. 4 i 244 ust. 1 w związku z art. 252 pwp, skutkiem czego nie zostały uwzględnione przepisy art. 244 ust. 4 oraz 253 cyt. ustawy pwp, a Sąd I Instancji podzielił bezpodstawnie stanowisko organu administracji, iż zastosowanie powinien mieć przepis art. 58 kpa.
Podnosząc te zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości łącznie ze wskazaniem na zasadność uchylenia wydanych w sprawie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie.
Z akt sprawy oraz tej części uzasadnienia wyroku, w której przedstawiono czynności organu i strony podejmowane w toku postępowania zgłoszeniowego wynika, że Urząd Patentowy po dokonaniu weryfikacji zgłoszenia wydał postanowienie w oparciu o art. 42 ust.1 Prawa własności przemysłowej, który mocą art. 148 tej ustawy ma zastosowanie przy rozpatrywaniu zgłoszeń znaków towarowych. Przepis art. 42 ust.1 Prawa własności przemysłowej stanowi, w zakresie istotnym dla rozpoznawanej sprawy, że po dokonaniu zgłoszenia Urząd Patentowy w toku jego rozpatrywania wydaje postanowienie wzywające zgłaszającego, pod rygorem umorzenia postępowania, do uzupełnienia zgłoszenia lub usunięcia, w wyznaczonym terminie, wskazanych braków i istotnych usterek. Nie jest kwestionowane to, że skarżący ani w terminie określonym w postanowieniu, ani też w terminie wskazanym przez stronę nie usunął usterek, czego następstwem było zastosowanie rygoru określonego w zacytowanym art. 42 ust.1 Prawa własności przemysłowej – umorzenie postępowania dotyczącego udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy.
Stosownie do art. 244 ust.1 i ust. 4 Prawa własności przemysłowej od decyzji Urzędu Patentowego stronie służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia decyzji. Niewątpliwie skarżący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył w terminie określonym w art. 244 ust. 4 Prawa własności przemysłowej. Wynika to zarówno z akt postępowania zgłoszeniowego, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak i z uzasadnienia zaskarżonego wyroku poprzedzającego określenie granic rozpoznawanej sprawy i wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 243 ust. 4 Prawa własności przemysłowej jeżeli została wydana decyzja o umorzeniu postępowania na skutek uchybienia terminu do dokonania określonej czynności, może ona zostać uchylona, jeżeli strona złoży wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, i jednocześnie dokona czynności, dla której termin został wyznaczony. Powołany przepis wprowadza zatem specjalną regulację obejmującą li tylko takie sytuacje, w których do umorzenia postępowania doszło na skutek uchybienia terminu do dokonania określonej czynności, w tym wypadku niewykonania postanowienia wydanego w oparciu o art. 42 ust. 1 Prawa własności przemysłowej.
Z jasnej jego treści wynika, że konieczną przesłanką jego zastosowanie jest złożenie w terminie wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy, a termin ten, o czym już była mowa określony został w art. 244 ust. 4 Prawa własności przemysłowej i wynosi dwa miesiące od daty doręczenia decyzji. Oczywiście niezbędne jest również dokonanie czynności, dla której został wyznaczony termin i uprawdopodobnienie braku winy.
W rozpoznawanej w granicach skargi kasacyjnej sprawie skarżący złożył w terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją o umorzeniu postępowania, wydaną na skutek niedochowania terminu wyznaczonego do usunięcia usterek zgłoszenia. We wniosku tym wskazał przyczyny niedochowania terminu usunięcia usterek zgłoszenia i usunął je. Podał również okoliczności mające, w jego ocenie, uprawdopodobniać brak winy w niedochowaniu terminu do usunięcia usterek zgłoszenia. Zaskarżoną decyzją wydaną w oparciu o art. 243 ust. 4 Prawa własności przemysłowej w związku z art. 42 ust. 1 Prawa własności przemysłowej Urząd Patentowy utrzymał w mocy decyzję o umorzeniu postępowania przyjmując, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w "niewykonaniu postanowienia". Organ przyjął przy tym, o czym już była mowa, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony w terminie, jak i że skarżący dokonał brakujących czynności "a mianowicie nadesłał poprawioną wersję wykazu towarów i usług do zgłoszonego znaku towarowego" (uzasadnienie zaskarżonej decyzji).
Tymczasem Sąd I instancji stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że "rozpatrywana sprawa odnosi się do wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy" i uznał, że "do tej sytuacji powinien mieć zastosowanie art. 58 kpa wraz z przewidzianym tam terminem siedmiodniowym", a na poparcie swego stanowiska powołał orzeczenie sądu administracyjnego, w którym zawarto tezę, że "do wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w postępowaniu przed Urzędem Patentowym ma zastosowanie art. 58 kpa a nie art. 243 ust. 1 Prawa własności przemysłowej". Przyjął także, że nie doszło do naruszenia przepisów procesowych, w tym art. 252 Prawa własności przemysłowej, który "stanowił, w ocenie Sądu podstawę do zastosowania art. 58 kpa".
Zestawiając opisany wyżej przebieg postępowania zgłoszeniowego, wynikający zarówno z akt, jak i z części opisowej uzasadnienia zaskarżonego wyroku, z wywodem prawnym Sądu I instancji nie sposób nie zauważyć, że Sąd I instancji błędnie zakreślił granice rozpoznawanej sprawy. Jej przedmiot nie odnosił się bowiem "do wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy", lecz decyzji utrzymującej w mocy decyzję o umorzeniu postępowania wydanej na skutek środka odwoławczego złożonego w terminie. Konsekwencją tak określonej "istoty sprawy" było przyjęcie przez Sąd I instancji niewłaściwego wzorca kontroli prawnej – art. 58 kpa.
Przyjęcie przez Sąd I instancji, że poddana jego ocenie sprawa "odnosi się do wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy" i że "do sytuacji tej powinien mieć zastosowanie art. 58 kpa wraz z przewidzianym tam terminem siedmiodniowym", który "nie został zachowany" obligowała Naczelny Sąd Administracyjny do uznania za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa.
Przepis art. 141 § 4 ppsa stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku zajmuje wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Podstawa prawna rozstrzygnięcia obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Powołanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia powinno mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na skontrolowanie przez stronę postępowania i ewentualnie przez sąd wyższej instancji czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów. Znaczenie procesowe uzasadnienia wyroku uwidacznia się bowiem w tym, że:
- - ma ono dać rękojmię, iż sąd dołoży należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia,
- - ma umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne,
- - ma w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku (por. W. Siedlecki, Postępowanie cywilne, Zarys wykładu, Warszawa 2003, s. 282).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie spełnia tych funkcji. Nie daje bowiem rękojmi, że Sąd I instancji dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Nie udziela odpowiedzi na pytanie z jakich przyczyn Sąd I instancji oddalił skargę na decyzję utrzymującą w mocy decyzję o umorzeniu postępowania w przedmiocie udzielenia prawa ochronnego, gdyż wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia odnosi się do sytuacji, która w tej sprawie nie wystąpiła (uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), a tym samym uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia.
Niewątpliwie następstwem przyjęcia, że sprawa dotyczy uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest zastosowanie jako wzorca kontroli art. 58 kpa w zw. z art. 252 Prawa własności przemysłowej, w sytuacji, gdy przepisy te nie miały w sprawie zastosowania, przy czym myli się skarżący zarzucając naruszenie art. 58 kpa również Urzędowi Patentowemu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie odwoływał się do tego przepisu, nie stosował go, przyjmując, co już wielokrotnie podkreślano, że środek odwoławczy został wniesiony w terminie, a rozważania dotyczące braku winy w dochowaniu terminu odnosiły się do wykonania postanowienia wzywającego do usunięcia usterek zgłoszenia, a zatem kwestii regulowanej art. 243 ust. 4 Prawa własności przemysłowej.
Za usprawiedliwiony należało uznać także zarzut naruszenia art. 134 § 1 ppsa aczkolwiek z przyczyn innych niż podane przez skarżącego. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które nie odnosi się do rozpoznawanej sprawy.
Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Natomiast niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd administracyjny pierwszej instancji nie jest więc związany granicami skargi, ale jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę inną, niż ta która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim aktów administracyjnych (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. II FSK 284/15, LEX nr 2269950). Do naruszenia przepisu art. 134 § 1 ppsa może zatem dojść gdy sąd wyszedł poza granice rozpoznawanej sprawy lub gdy nie dokonał kontroli decyzji w pełnym zakresie. Niewątpliwie, sytuacja, jaka zaistniała w tej sprawie przesądza o tym, że Sąd I instancji nie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji, co było następstwem błędnego określenia istoty sprawy.
Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny działając w granicach skargi kasacyjnej uznał, że została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach naruszenia powołanych powyżej przepisów postępowania. Z przyczyn wynikających z dotychczasowych rozważań przedwczesna jest ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej odnoszących się do kwestii uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu do usunięcia usterek zgłoszenia, a zatem prawidłowości zastosowania art. 243 ust. 4 Prawa własności przemysłowej.
Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ppsa orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. Nr 212 poz. 2076 ze zm.). Na zasądzoną kwotę kosztów postępowania kasacyjnego składa się uiszczony wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 500 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 450 zł oraz opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w wysokości 100 zł.