Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 268/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. G. – S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z [...] listopada 2010 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, uchylił zaskarżoną uchwałę, określił, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu oraz zasądził od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości na rzecz skarżącej J. G. – S. zwrot kosztów postępowania sądowego.
Referując stan faktyczny sprawy, Sąd I instancji wskazał, że J. G. – S. (dalej: skarżąca) w dniach [...] czerwca – [...] lipca 2010 r. przystąpiła do egzaminu adwokackiego na podstawie art. 77b ustawy Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., nr 146, poz. 1188 ze zm.) przed Komisją Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w P..
Po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz po dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że: a) z pierwszej części egzaminu adwokackiego, stanowiącej zestaw pytań testowych skarżąca otrzymała 79 punktów, co stanowi ocenę dobrą, b) z drugiej części egzaminu adwokackiego – ocenę dobrą, c) z trzeciej części egzaminu adwokackiego – ocenę dostateczną, d) z czwartej części egzaminu adwokackiego – ocenę niedostateczną, e) z piątej części egzaminu adwokackiego – ocenę dostateczną. Zgodnie z art. 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną, zaś skarżąca nie otrzymała z każdej części egzaminu wyniku pozytywnego i dlatego Komisja ustaliła, że J. G.-S. uzyskała negatywny wynik z egzaminu adwokackiego.
Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości po rozpatrzeniu odwołania skarżącej utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.
Ustosunkowując się do zarzutów skarżącej, organ II stopnia zauważył, że w protokole z przebiegu przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2010 r. egzaminu z prawa gospodarczego brak jest adnotacji o jakichkolwiek zakłóceniach w toku egzaminu czy adnotacji o wykluczeniu któregokolwiek zdającego.
W ocenie Komisji złożone w odwołaniu skarżącej wyjaśnienia, są nieprzekonywujące, iż podobieństwo przygotowanego na potrzeby egzaminu projektu umowy pożyczki do pracy oznaczonej kodem 458 są efektem korzystania z tych samych wzorów pism i wspólnych przygotowań do egzaminu z autorką pracy oznaczonej wymienionym kodem, którą po odkodowaniu prac okazała się bliska koleżanka z aplikacji – przeczy temu bowiem treść obydwu prac.
Zdaniem Komisji przygotowana przez skarżącą umowa pożyczki różni się od umowy oznaczonej kodem 458 wyłącznie numeracją poszczególnych paragrafów, dobraną nazwą spółki akcyjnej oraz nazwami marek i oznaczeniami pojazdów wymienionych jako wchodzące w skład majątku pożyczkobiorcy oraz kwotą sumy wekslowej. Oprócz identycznie sformułowanych zdań w poszczególnych paragrafach umowy, Komisja wskazała, że praca skarżącej oraz praca koleżanki z aplikacji zawiera tożsame skreślenia w tych samych miejscach oraz zawiera niedopisanie tych samych słów – czego zdaniem Komisji nie da się uznać za przypadkowe.
Uzasadniając podjęta uchwałę, Komisja II stopnia wskazała, że korzystanie z pracy innej osoby podczas egzaminu adwokackiego bądź też udostępnianie własnej pracy innym zdającym jest dyskwalifikujące i nie licuje z godnością adwokata i aplikanta adwokackiego. Fakt nieodnotowania w protokole z przebiegu egzaminu sytuacji, w której skarżące komunikowały się z inną osobą nie oznacza, że egzaminatorzy, jak też Komisja II stopnia nie może tej okoliczności ustalić w oparciu o inne elementy, między innymi poprzez porównanie treści obu prac zdających.
Komisja odwoławcza nie znalazła podstaw do podwyższenia oceny z pracy skarżącej jak również nie podzieliła złożonych wyjaśnień, pomimo ponownego zbadania sprawy w jej całokształcie, wraz z odniesieniem się do cząstkowych ocen otrzymanych przez skarżącą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny Sąd w Warszawie uznał, że skarga J.G.-S. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powołując się na przepisy Prawa o adwokaturze Sąd I instancji podał, że przepisy ustawy nakładają szczególne obowiązki na Komisje i ich Przewodniczących w zakresie zapewnienia samodzielnego sporządzania prac przez zdających egzamin oraz określają procedurę wykluczenia egzaminowanego w przypadku stwierdzenia uchybień w zakresie przewidzianym przez ustawę. Rację ma skarżąca, że obiektywny fakt korzystania przez nią z pracy innej osoby bądź też udostępniania przez nią swojej pracy innemu zdającemu nie został w sposób formalny udokumentowany. Mimo tego, Komisja egzaminacyjna, działająca jako organ I i II instancji ustaliły negatywny wynik z egzaminu adwokackiego skarżącej z uwagi na identyczność jej pracy z zakresu prawa gospodarczego z pracą oznaczoną numerem kodu 458. Nie negując ustaleń organów co do podobieństwa obu prac Sąd I instancji stwierdził, że istotnie podobieństwa prac mogą rodzić wątpliwości co do samodzielności prac, jednakże winny być one poparte innymi okolicznościami, których organy nie zbadały.
Zdaniem składu orzekającego należy również mieć na uwadze, że ostateczne rozstrzygnięcie sprawy spowoduje daleko idące skutki w życiu zawodowym skarżącej stąd według oceny Sądu, wymagana jest szczególna staranność, aby wszystkie okoliczności sprawy zostały należycie wyjaśnione tym samym Sąd I instancji podzielił stanowisko skarżącej dotyczące naruszenia art. 7, 77 § 1, 76 w związku z art. 80 kpa i 107 § 3 i 15 k.p.a. Komisja II stopnia ponownie rozpoznając sprawę winna zbadać i ustosunkować się do wszystkich zarzutów skarżącej jak również winna przeprowadzić zgłoszony dowód w skardze. W zależności od poczynionych ustaleń, organ winien rozpatrzyć zarzuty natury merytorycznej postawione przez skarżącą w odwołaniu odnośnie uwag poczynionych przez egzaminatorów, wystawiających oceny cząstkowe.
Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości złożyła od tego wyroku skargę kasacyjną zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) poprzez nietrafne uznanie, iż Komisja II stopnia w sposób nieprawidłowy ustaliła stan faktyczny sprawy, czym zostały naruszone przepisy art. 7, 76, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w stopniu mających wpływ na wynik sprawy, podczas gdy organ odwoławczy w sposób należyty zgromadził i rozważył całokształt istotnego w sprawie materiału dowodowego;
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 k.p.a. podczas gdy do takiego uchybienia nie doszło.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Komisja egzaminacyjna II stopnia podała, że w jej ocenie Sąd I instancji – nie negując ustaleń organów administracyjnych co do podobieństwa przedmiotowych prac egzaminacyjnych – błędnie zinterpretował konsekwencje wynikające z zasady swobodnej oceny dowodów, nietrafnie przyjmując, iż dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy niezbędne jest porównanie wszystkich prac zdających pod względem zbieżności ich treści. Całokształt zgromadzonego i istotnego w sprawie materiału dowodowego daje bowiem uzasadnione podstawy do stwierdzenia uzyskania przez skarżącą negatywnego wyniku egzaminacyjnego.
J. G.-S. złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarga ta została oparta wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Zdaniem kasatora Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 76, 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 15 k.p.a., gdyż organ odwoławczy w sposób należyty zgromadził i rozważył całokształt istotnego w sprawie materiału dowodowego oraz nie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny tych zarzutów nie podziela.
Na wstępnie należy zauważyć, iż w kasacji twierdzi się, iż praca skarżącej w części czwartej egzaminu adwokackiego nie była samodzielna, co wynikało z porównania tej pracy z inna pracą oznaczoną numerem kodu 458. Rzecz jednak w tym, iż kwestia samodzielności pracy skarżącej nie została jednoznacznie wykazana. Sama Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła jedynie, że korzystanie z pracy innej osoby podczas egzaminu adwokackiego bądź też udostępnienie własnej pracy innym zdającym jest dyskwalifikujące i nie licuje z godnością adwokata i aplikanta adwokackiego. Komisja ta nie ustaliła zatem, czy skarżąca swoją pracę "odpisała" od innej osoby, czy też umożliwiła "odpisanie" swojej pracy innej osobie. Okoliczność ta ma zaś istotne znacznie w sprawie, gdyż tylko w przypadku gdyby zostało udowodnione, że to skarżąca "odpisała" pracę od innej osoby można byłoby mówić o braku samodzielności w opracowaniu tego zadania.
W skardze kasacyjnej trafnie bowiem podnosi się, iż zgodnie z art. 78 d ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W przypadku natomiast gdyby skarżąca ewentualnie umożliwiła "odpisanie" swojej pracy innej osobie, to wówczas jej praca niewątpliwie byłaby samodzielna a naganne postępowanie skarżącej nie mogłoby uzasadniać dyskwalifikacji jej pracy w postaci negatywnej oceny.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, iż znaczne podobieństwo porównywanych prac (pracy skarżącej oraz pracy oznaczonej kodem 458) może rodzić uzasadnione wątpliwości co do samodzielności jednej z tych prac jednakże winny być one poparte innymi okolicznościami, które w toku postępowania administracyjnego nie zostały wyjaśnione. Chodzi tutaj o wyjaśnienie, iż w czasie egzaminu skarżąca miała możliwość konsultacji z koleżanką, która pisała pracę oznaczoną kodem 458, a mianowicie, czy osoby te w czasie egzaminu siedziały w pobliżu siebie, czy podczas egzaminu opuszczały salę za zgodą Komisji w tym samym czasie oraz czy w porównywalnym czasie oddały też pracę. W sprawie było przy tym bezspornie, iż w protokole Komisji z przebiegu egzaminu nie było adnotacji aby miały miejsce zakłócenia w przebiegu egzaminu.
Przy ocenie podobieństwa porównywalnych prac Komisja Egzaminacyjna nie rozważyła też wszechstronnie zarzutów skarżącej, iż podobieństwo to wynikało z faktu, iż wspólnie z koleżanką przygotowywały się do egzaminu oraz korzystały z tych samych wzorów umów i pism procesowych.
W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały podjęto jedynie częściową próbę analizy treści porównywalnych prac, jednakże analiza ta nie była szczegółowa. Skarżąca w zgłoszonych zarzutach wskazywała na poszczególne elementy z treści sporządzonej umowy pożyczki, które w jej ocenie wskazywały na istotne różnice porównywanych prac. Jednocześnie zarzuciła, że te elementy w treści umowy, które były w obu pracach podobne, wynikały wprost z treści przepisów Kodeksu cywilnego bądź innych aktów prawnych. Użyte w obu pracach zwroty prawnicze były używane w tzw. wzorach pism procesowych czy umów, w oparciu o które to materiały skarżąca wraz z drugą zdającą przygotowywały się do egzaminu adwokackiego. W tym zakresie brak jest w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały jakichkolwiek rozważań i ocen. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca wprost wskazywała konkretne pozycje z literatury prawniczej, z których wraz z drugą zdającą korzystała w czasie przygotowywania do egzaminu.
Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego nie zachodzi przy tym potrzeba badania innych prac zdających pod względem zbieżności ich treści.
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 tej ostatniej ustawy.