Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2961/13, oddalił skargę A. [...] w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], o odmowie udzielenia patentu na wynalazek.
I
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.
W dniu [...] czerwca 2009 r. A. [...] w K. wystąpiła do Urzędu Patentowego RP z podaniem o udzielenie patentu na wynalazek pt.: "Sposób szeregowania pakietów w sieciach ze skrytą klasyfikacją przepływów", nr [...]. Po zmianach wynalazek określono jako "Ruter wzajemnie zabezpieczony i sposób szeregowania pakietów ruterze wzajemnie zabezpieczonym".
Przedmiotem wynalazku jest sposób szeregowania pakietów w sieciach FAN (Flow-Aware Networks) zorientowanych na przepływy ze skrytą klasyfikacją przepływów z wykorzystaniem rutera wzajemnie zabezpieczonego z użyciem algorytmu przybliżonego sprawiedliwego usuwania pakietów z kolejki AFD (Approximate Fair Dropping).
Z ostatecznego opisu oraz zastrzeżeń patentowych wynikało, że wynalazek stanowi:
- 1. Ruter wzajemnie zabezpieczany, znamienny tym, że blok wejściowy (p) połączony jest jednokierunkowo z blokiem sterowania dostępem (BSD), i poprzez blok szeregowania (BS) z blokiem wysyłania (BW), natomiast (BSD) połączony jest dwukierunkowo z (BS);
- 2. Sposób szeregowania pakietów w ruterze wzajemnie zabezpieczanym, znamienny tym, że dowolny pakiet przychodzący (p) do rutera analizuje się w bloku sterowania dostępem (BSD) i przekazuje się do bloku szeregowania (BS), gdzie pakiety przychodzące (p) reprezentujące przepływ o liczbie bajtów w buforze mniejszej lub równej kwantowi (Q) umieszcza się w kolejce dla przepływów strumieniowych, natomiast dla pakietów przychodzących (p) reprezentujących przepływ o liczbie bajtów w buforze większej niż kwant, oblicza się zajętość bufora ABS, biorąc pod uwagę wagę kolejki wq i w przypadku gdy ABS jest większa lub równa maksymalnej dopuszczalnej wartości progu dla bufora, pakiet przychodzący (p) odrzuca się, a gdy jest mniejsza od minimalnej dopuszczalnej wartości progu dla bufora, pakiet przychodzący (p) umieszcza się w kolejce dla przepływów elastycznych, a dla pakietów reprezentujących przepływ z przedziału pomiędzy progami, porównuje się identyfikator przepływu takiego pakietu przychodzącego (p) z identyfikatorem przepływu pakietu wylosowanego (d) z kolejki przepływów elastycznych i jeśli oba identyfikatory wskazują na ten sam przepływ, to usuwa się z bufora pakiet wylosowany (d), a pakiet przychodzący (p) odrzuca się z prawdopodobieństwem P2; jeśli zaś identyfikatory są różne, to akceptuje się pakiet przychodzący (p) i umieszcza się go w kolejce przepływów elastycznych;
- 3. Sposób według zastrz. 1 znamienny tym, że wq zawiera się w przedziale 0,001 - 0,0042.
Zawiadomieniem z dnia 19 września 2012 r., na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.w.p.) Urząd Patentowy wskazał, że zebrane materiały i dowody dotyczące zgłoszenia mogą świadczyć o istnieniu przeszkód do udzielenia patentu. Zdaniem Urzędu zgłoszone rozwiązanie nie spełnia wymogu posiadania technicznego charakteru ani w kategorii urządzenia ani w kategorii sposobu, zaś zastrzeżenia patentowe odnośnie urządzenia urządzenia nie spełniają wymogu z art. 33 ust. 3 p.w.p. tj nie są w nich podane cechy techniczne rozwiązania
Zgłaszający nie przedstawił stanowiska odnośnie powyższych zarzutów w zakreślonym przez organ 1-miesięcznym terminie.
Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 49 ust. 1 i art. 24 p.w.p., odmówił udzielenia patentu na zgłoszone rozwiązanie.
W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał stanowisko, że przedmiot zgłoszenia w kategorii sposobu nie spełnia wymogów z art. 24 p.w.p. Odnośnie rozwiązania w kategorii urządzenia organ przypomniał, że wynalazek powinien być scharakteryzowany poprzez cechy techniczne dotyczące jego struktury konstrukcyjnej lub układowej, przejawiającej się w usytuowaniu i połączeniach poszczególnych jego części i/lub podzespołów, tworzących łącznie zwartą całość przestrzennie ukształtowaną, umożliwiającą realizację zamierzonego przeznaczenia wynalazku. Tymczasem przedmiot zgłoszenia nie spełnia tego wymogu, a także wymogu z art. 33 ust. 3 p.w.p.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła A., że jej zdaniem oraz zdaniem twórców rozwiązania - znawców w dziedzinie telekomunikacji, wynalazek dotyczy wytworu materialnego, nadającego się do wykorzystania, określonego za pomocą cech technicznych odnoszących się do jego budowy lub składu i określonego sposobu technicznego oddziaływania na materię.
Wskazała, że z opisu zgłoszonego wynalazku wynika, iż sposób szeregowania pakietów może być zaimplementowany w ruterze wzajemnie zabezpieczonym.
Rutery realizują obsługę ruchu tych sygnałów za pomocą procesorów sieciowych (NP) lub dedykowanych, wysokospecjalizowanych układów cyfrowych (ASIC/FPGA) i jest to znane. Tak więc sygnały, określane jako pakiety, przesyłane czy szeregowane w ruterze są porządkowane fizycznie, według sposobu opisanego w zgłoszeniu.
Strona stwierdziła, że zgłoszony do ochrony sposób szeregowania pakietów jest oddziaływaniem na sygnały elektryczne transmitowane w sieciach teleinformatycznych. Zespół koniecznych do podjęcia czynności jest scharakteryzowany i uporządkowany wg ustalonej z góry kolejności, jak również środki do realizacji czyli ruter wzajemnie zabezpieczony. Schemat blokowy rutera pokazano na fig.
1. Istnieje więc wytwór materialny, realizujący sposób, nadający się do wykorzystania. Zostały dla niego określone podstawowe cechy techniczne oraz ich połączenia. Poszczególne bloki mają miejsce w ruterze, który może być zrealizowany w programowalnym układzie FPGA/ASIC lub w równoważnych układach. Aby nie ograniczyć rozwiązania do wąskich przykładów realizacji bloki określono ogólnie, ale jednoznacznie dla znawców.
Wnioskująca o udzielenie patentu podniosła, że urządzenie - ruter wzajemnie zabezpieczony jest znane, zaś zgłoszenie dotyczy sposobu szeregowania pakietów przy jego wykorzystaniu. Schemat blokowy rutera podano, nie podano zaś dokładnych cech technicznych dotyczących jego struktury układowej bądź konstrukcyjnej, gdyż jest ona powszechnie znana. Wniosek obejmował zatem jedynie objęcie ochroną patentową sposobu szeregowania i wskazuje urządzenie do jego zaimplementowania. Zdaniem strony, wymóg art. 24 p.w.p. został spełniony.
Jako argument przemawiający za udzieleniem jej patentu wnioskodawczyni wskazała na inny patent o nr PL 192803 B1 z dnia 9 lutego 1998 r. pt. "Sposób sterowania siecią radiową i sieć radiowa ze stacjami użytkowników", w którym przedstawiono zbliżony koncepcyjnie pomysł obsługi ruchu w sieciach teleinformatycznych. Opisano w nim również sposób i przedstawiono urządzenie do jego implementacji, które nie jest nowe, a jego budowę jedynie bardziej szczegółowo zilustrowano w postaci schematu blokowego. Niemniej nowości w budowie urządzenia nie ma, a nowym był jedynie sam sposób.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Urząd Patentowy utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ podniósł, że badając zgłoszenie w pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż dane rozwiązanie może być wynalazkiem, natomiast dopiero po potwierdzeniu tej okoliczności mogą być prowadzone poszukiwania w stanie techniki i oceniana zdolność patentowa tj. nowość, nieoczywistość, stosowalność przemysłowa zgłoszonego rozwiązania. Interpretację pojęcia "wynalazek" UP przeprowadził na podstawie art. 33 p.w.p. (dostateczne ujawnienie, charakter techniczny) oraz art. 28 p.w.p. Urząd wskazał, że wynalazkiem podlegającym opatentowaniu może być tylko rozwiązanie o charakterze technicznym. Nowelizacja art. 24 p.w.p. z 2004 r. podkreśliła nadto, że rozwiązanie musi należeć do jakiejś dziedziny techniki, a więc mieć techniczny charakter.
Urząd Patentowy stwierdził, że szeregowanie pakietów będące istotą rozwiązania to nie oddziaływanie na sygnały elektryczne transmitowane w sieciach - jak to interpretuje wnioskodawczyni, tylko porządkowanie, przesyłanie czyli przetwarzanie informacji. Nie ma przy tym znaczenia dla oceny charakteru technicznego sposobu wskazanie, że sposób jest zaimplementowany w ruterze (routerze, urządzeniu trasującym), czy jakimkolwiek innym urządzeniu programowalnym. Każdy program komputerowy jest przeznaczony do tego, aby został zaimplementowany w komputerze (urządzeniu programowalnym) lecz fakt ten nie czyni z programu komputerowego sposobu o charakterze technicznym, o czym stanowi art. 28 pkt 5 p.w.p. Sposób szeregowania pakietów opisany w zgłoszeniu jest algorytmem programu komputerowego do zaimplementowania w urządzeniu programowalnym jakim jest np. router. Prawidłową jest więc dotychczasowa ocena, że nie jest to rozwiązanie o charakterze technicznym i nie uważa się go za wynalazek.
Ponadto Urząd Patentowy wyjaśnił, że nie jest zobowiązany do analizowania w ramach badanego zgłoszenia P.388280 poprawności decyzji o udzieleniu patentu na inny wynalazek-PL192803 B. Organ podniósł również, że wbrew poglądom wnioskodawczyni w obecnym brzmieniu art. 24 p.w.p. "techniczny charakter" rozwiązania nadal stanowi przesłankę zdolności patentowej, zaś zgłoszone rozwiązanie nie ma charakteru technicznego, a szeregowanie pakietów będące istotą rozwiązania to nie oddziaływanie na sygnały elektryczne transmitowane w sieciach tylko porządkowanie, przesyłanie czyli przetwarzanie informacji.
Organ wskazał, że przy ocenie technicznego charakteru przedmiotu zgłoszenia w szczególności istotny jest zakres żądanej ochrony, a więc wkład do znanego stanu techniki. Jeżeli wkład ten jest nietechniczny to całość rozwiązania jest uznawana za rozwiązanie nieposiadające charakteru technicznego. Jeżeli zatem wkładem Zgłaszającej do stanu techniki jest opracowanie algorytmu programu komputerowego sterującego urządzeniem programowalnym, to całe rozwiązanie jest nietechniczne, choć do jego działania niezbędne jest urządzenie niewątpliwie techniczne (komputer, router, sieć komputerowa). Argument, że rozwiązanie jest techniczne bo działa w sieci, która wymaga zasilania oraz przesyła sygnały elektryczne nie może być uznany, ponieważ wnioskodawczyni nie wynalazła sieci komputerowej, sposobu jej zasilania czy problemów związanych z przesyłaniem sygnałów elektrycznych. Fakt, że przeciętny inżynier zrozumie zapis binarny i sposób w jaki szeregowanie pakietów oddziałuje na sieć, nie oznacza, że zapis binarny jest środkiem technicznym w rozumieniu ustawy p.w.p. i można go uznać za wynalazek.
Urząd przypomniał, że ochronie podlegają rozwiązania techniczne, a nie efekt tych rozwiązań. Ponadto zgłoszone rozwiązanie w rzeczywistości nie oddziałuje na sieć, tylko ustala kolejność wykonywanych działań, zaś sieć jako taka nie ulega zmianie, a zatem są to działania nietechniczne. Urząd Patentowy nie wyklucza elektroniki z dziedziny nauk technicznych, bowiem UP udziela ochrony na rozwiązania techniczne z dziedziny elektroniki. Natomiast rozwiązania organizacyjne (ulepszenia w organizacji pracy) to typowe rozwiązania nietechniczne, a za takie należy uznać ustalenie kolejności w jakiej będą przesyłane pakiety w sieci, tym bardziej, że realizacja tego rozwiązania następuje za pomocą oprogramowania.
Organ stwierdził, że nie istnieje żadna sprzeczność pomiędzy art. 24 i art. 28 pkt 5 p.w.p. Art. 28 pkt 5 p.w.p. odnosi się do zawartego w art. 24 pojęcia "wynalazek" uznając, że program komputerowy nie jest wynalazkiem. Uzupełnienie w art. 24 p.w.p. dodane w 2004 r. odnosi się do dziedziny techniki i równego traktowania wszystkich dziedzin techniki jednak w świetle przepisów ustawy programy komputerowe nie są dziedziną techniki i nie mogą być traktowane, jako techniczny wkład do znanych rozwiązań.
Organ wyjaśnił, że nie jest wykonywane sprawozdanie o stanie techniki, jeżeli zgłoszenie nie dotyczy wynalazku.
UP podniósł, że przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu jest ocena rozwiązania P.388280, a nie ocena zdolności patentowej rozwiązania PL 192803 B, na które już udzielono patentu. Zdaniem Urzędu, każde z tych rozwiązań rozwiązuje inny problem.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła na powyższą decyzję A., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ, w szczególności celem sporządzenia raportu z poszukiwań w stanie techniki odnośnie zgłoszonego wynalazku i dalszego prowadzenia postępowania zgodnie z przepisami ustawy prawo własności przemysłowej, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła rażące naruszenie przepisów p.w.p., a w szczególności: - art. 47 poprzez odmowę sporządzenia sprawozdania o stanie techniki; - art. 24 i art. 28 poprzez przyjęcie, że zgłoszony wynalazek nie posiada zdolności patentowej, bowiem nie jest to rozwiązanie o charakterze technicznym, co jest niesłuszne i co najmniej przedwczesne, skoro organ nie sporządził sprawozdania o stanie techniki. Skarżąca nie zgodziła się również ze stanowiskiem organu w kwestii szeregowania pakietów i stwierdziła, że zgłoszone rozwiązanie powoduje, iż sygnały elektryczne transmitowane w sieciach przesyłane są w odpowiedniej kolejności zapewniającej lepszą pracę sieci. Sygnały binarne wraz z urządzeniami i kablami łączącymi te urządzenia jest rozwiązaniem o charakterze technicznym. Również sieć komputerowa jest rozwiązaniem o charakterze technicznym i składają się na nią różne elementy.
Strona ponownie wskazała, że przedmiotem zgłoszenia nie jest program komputerowy, lecz sposób usprawnienia działania sieci poprzez poprawę przesyłania sygnałów elektrycznych pomiędzy routerami, czyli urządzeniami mającymi na celu przesyłanie informacji. Wobec powyższego pogląd organu o niemożności udzielenia patentu na zgłoszony wynalazek jest błędny. Zgłaszająca zarzuciła UP niedostrzeżenie sprzeczności w uregulowaniu ochrony programów komputerowych określonej w art. 24 i 28 ust. 5 p.w.p. W jej ocenie, dokonana w 2004 r. zmiana brzmienia art. 24 uchyliła brzmienie art. 28 ust. 5 ustalone w 2001 r. i obecnie w ustawie p.w.p. nie ma zakazu patentowania programów komputerowych.
W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie przeprowadzonej w dniu 5 marca 2014 r. pełnomocnik organu podniósł, że zgłoszone rozwiązanie nie ma wkładu technicznego, bowiem jest to wyłącznie logiczne uporządkowanie informacji, z których wynika do jakiego urządzenia informacja ma być przesłana, a ta informacja, która ma być przesłana jest w systemie binarnym. Tak zbudowany pakiet jest interpretowany przez router i wysyłany zgodnie z zaprogramowanym kierunkiem. W przedmiotowym zgłoszeniu nie stwierdzono oddziaływania na materię, jest to jedynie manipulacja informacją.
Pełnomocnik skarżącej oświadczył, że każdy router może ten pakiet analizować i przesyłać zgodnie z przeznaczeniem.
Wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.
Sąd I instancji stwierdził, że organ nie popełnił błędu proceduralnego polegającego na niesporządzeniu i nieprzekazaniu skarżącemu sprawozdania o stanie techniki obejmującego wykaz publikacji, które będą brane pod uwagę przy ocenie zgłoszonego wynalazku. Wprawdzie zgodnie z brzmieniem art. 47 ust. 1 i 2 p.w.p. Urząd Patentowy sporządza dla każdego zgłoszenia wynalazku podlegającego ogłoszeniu sprawozdanie o stanie techniki i niezwłocznie po jego sporządzeniu przekazuje je zgłaszającemu, jednak w rozpoznawanej sprawie skoro organ uznał, iż zgłoszone rozwiązanie nie jest rozwiązaniem o charakterze technicznym, a więc nie jest wynalazkiem, nie musiał prowadzić poszukiwań w stanie techniki i sporządzać sprawozdania o stanie techniki.
Sąd wskazał, że poszukiwania takie prowadzi się dla wynalazku w celu sprawdzenia dwóch spośród trzech atrybutów jego zdolności patentowej, tj. nowości i poziomu wynalazczego. Nowość, poziom wynalazczy i stosowalność przemysłowa nie są okolicznościami stanowiącymi przesłanki uznania rozwiązania za rozwiązanie techniczne, a zatem i za wynalazek. Są to wymogi zdolności patentowej wynalazku wówczas, gdy rozwiązanie wynalazkiem jest. W ocenie Sądu I instancji nie można zatem podzielić zarzutu skargi, że UP odwrócił kolejność swoich działań, co byłoby niedopuszczalnym naruszeniem procedury.
Sąd nie podzielił również zarzutu, że przy ocenie zdolności patentowej zgłoszonego wynalazku powinien zostać wzięty pod uwagę patent PL 192803 B udzielony na rzecz innego podmiotu. W niniejszym postępowaniu organ miał obowiązek dokonać oceny zdolności patentowej zgłoszenia P.388280, nie zaś zajmować się oceną poprawności bądź niepoprawności działania organu w sprawie udzielenia patentu na wynalazek PL 192803 B. Zdaniem Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić organowi, że zinterpretował przesłankę braku technicznego charakteru zgłoszonego rozwiązania wbrew zasadom wynikającym z prawa międzynarodowego. WSA stwierdził, że interpretacji pojęcia technicznego charakteru wynalazku należy dokonywać przy uwzględnieniu interpretacji przyjmowanej na podstawie przepisów prawa międzynarodowego. Przepis art. 24 p.w.p. jest w istocie odwzorowaniem art. 52 Konwencji monachijskiej z dnia 5 października 1973 r. (Dz. U. z 2004r.
Nr 79, poz. 737 ze zm.), nawiązującego do art. 27 ust. 1 Porozumienia TRIPS (...). W Preambule Konwencji monachijskiej podniesiono, że jej celem jest m.in. ustanowienie w państwach członkowskich jednolitej procedury udzielania patentów i ustanowienie pewnych jednolitych zasad rządzących tak udzielonymi patentami. Chodzi zatem wyłącznie o odpowiednią interpretację prawa krajowego, wobec czego zarzut retroakcji prawa europejskiego do stanów sprzed jego wprowadzenia do porządku krajowego nie byłby uzasadniony.
Sąd I instancji nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, iż w obecnym brzmieniu przepisu art. 24 p.w.p. nie występuje przesłanka charakteru technicznego rozwiązania. WSA podniósł, że podstawowym kryterium, które musi sprawdzić Urząd Patentowy rozpatrując zgłoszenie, jest zbadanie, czy dane rozwiązanie może być wynalazkiem. Dopiero po pozytywnej odpowiedzi na to pytanie organ może przeprowadzić poszukiwania w stanie techniki i ocenić zdolność patentową (nowość, nieoczywistość, stosowalność przemysłową). Ponieważ powołana ustawa nie podaje wprost wykładni pojęcia "wynalazek", to interpretację tego pojęcia Urząd przeprowadza na podstawie art. 33 p.w.p. (dostateczne ujawnienie, charakter techniczny) oraz art. 28 p.w.p. (przedmioty nie uważane za wynalazki).
Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że spór pomiędzy zgłaszającą i organem dotyczy zgłoszenia w kategorii sposobu.
Według organu szeregowanie pakietów będące istotą rozwiązania to nie oddziaływanie na sygnały elektryczne transmitowane w sieciach lecz porządkowanie, przesyłanie czyli przetwarzanie informacji. Sposób szeregowania pakietów opisany w spornym zgłoszeniu i przedstawiony na rysunku Fig 2, to algorytm programu komputerowego do zaimplementowania w urządzeniu programowalnym, jakim jest np. router, wobec czego nie jest to rozwiązanie o charakterze technicznym.
Według skarżącej zaś, szeregowanie pakietów powoduje, że sygnały elektryczne transmitowane w sieciach przesyłane są w odpowiedniej kolejności zapewniającej lepszą pracę sieci. Sygnały binarne wraz z urządzeniami i kablami łączącymi te urządzenia jest rozwiązaniem o charakterze technicznym. Sieć komputerowa jest rozwiązaniem o charakterze technicznym i składają się na nią różne elementy. Strona skarżąca akcentuje, że system binarny składający się z zer i jedynek to jest język zrozumiały przez urządzenie przetwarzające dane, którym może być ruter, komputer, sterownik, procesor itd. Zera i jedynki to tylko pewien symbol, za którym kryje się sygnał elektryczny przesyłany w sieci, a który interpretuje urządzenie wchodzące w skład sieci, jak np. ruter, komputer, sterownik, procesor itp. Bez zasilania elektrycznego nie działa żadna sieć, co najlepiej wskazuje, że informacja przenoszona przez pakiet to z technicznego punktu widzenia ciąg impulsów elektrycznych. Zdaniem skarżącej, błędne jest twierdzenie organu, że przedstawione rozwiązanie nie ma technicznego charakteru.
Sąd I instancji podzielił stanowisko organu i stwierdził, że nie można mówić o spełnieniu wymogu technicznego charakteru w przypadku rozwiązania, wobec którego zastosowane sposoby implementacji nie kwalifikują się jako techniczne (nawet jeśli rozwiązanie to zawiera elementy techniczne). W jego ocenie, skarżąca nie zakwestionowała skutecznie stanowiska organu, że w spornym zgłoszeniu nie odnaleziono żadnych czynności, które świadczyłyby o fizycznej zmianie sygnałów (na przykład zmian napięcia w stosunku do standardowo przyjętego napięcia dla "0" i "1" w systemie binarnym). Za zasadne zatem WSA uznał stanowisko UP, że zgłoszone rozwiązanie w kategorii sposobu nie jest rozwiązaniem technicznym, gdyż do opatentowania została zgłoszona procedura postępowania, w której nie stwierdzono oddziaływania materią na materię.
WSA stwierdził, iż ustawa p.w.p. nie dopuszcza patentowania programu komputerowego "samego w sobie", pod którym rozumie się program pozostający w izolacji do maszyny, w której będzie wykonywany. Zdaniem Sądu, możliwości takiej nie daje również art. 52 Konwencji o patencie europejskim, który wyraźnie wyłącza programy komputerowe i metody prowadzenia biznesu z możliwości opatentowania. Sąd zaakcentował, że nie jest możliwe uzyskanie patentu na algorytm programu komputerowego, bowiem prawodawca uznał, że oprogramowanie nie jest elementem technicznym komputera, czyli nie jest wyróżniającą taki komputer cechą techniczną.
Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a stanowisko organu, który odmówił udzielenia patentu na sporne zgłoszenie twierdząc, że rozwiązanie to nie jest wynalazkiem, bowiem nie przedstawia ani sposobu technicznego oddziaływania na materię, ani budowy urządzenia, było prawidłowe.
II
Skargę kasacyjną złożyła A. w K. Wyrok zaskarżyła w całości i wniosła o jego uchylenie, jak również o uchylenie poprzedzających go decyzji Urzędu Patentowego RP w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono rażące naruszenie prawa materialnego dotyczącego zdolności patentowej wynalazku, a mianowicie:
- 1. Przepisów umów międzynarodowych wiążących Polskę, a w tym art. 52 Konwencji o patencie europejskim oraz art. 27 ust. 1 porozumienia TRIPS;
- 2. art. 24 p.w.p.
Ponadto strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, iż w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji nie rozstrzygnął w całości skargi, dokonał błędnych ustaleń faktycznych i naruszył zasadę swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie, co skutkowało wydaniem błędnego wyroku. W szczególności WSA zaskarżony wyrok oparł na niewystępujących w przepisach definicjach pojęć takich jak: "wynalazek", "techniczny charakter", co nie stanowiło kontroli stosowania przepisów prawa przez organ, lecz tworzenie na użytek niniejszej sprawy reguł prawnych, do czego sądy administracyjne nie są uprawnione.
Zdaniem kasatorki, zaskarżone orzeczenie nie wyjaśnia, co należy rozumieć przez program komputerowy i dlaczego zgłoszone rozwiązanie należy uznać za tylko program komputerowy. W tym względzie WSA w całości poparł stanowisko Urzędu Patentowego, które nie odzwierciedla obowiązującego prawa oraz potrzeb polskiej gospodarki. Sąd I instancji błędnie przyjął, że w zgłoszonym wynalazku zawarty jest algorytm programu komputerowego i dlatego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W zgłoszonym wynalazku nie ma algorytmu programu komputerowego, dlatego ustalenia faktyczne Sądu I instancji w tym zakresie nie są trafne.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, która w sprawie niniejszej nie występuje.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Formułując zarzut kasacyjny należy wskazać przepis prawa, który został naruszony oraz wyjaśnić na czym konkretnie to naruszenie polegało (por. “Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" pod red. Romana Hausera i Marka Wierzbowskiego, wyd. C.H.Beck 2013, s.634).
Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego wymaga nie tylko precyzyjnego wskazania naruszonego przez sąd I instancji przepisu prawa materialnego będącego podstawą rozstrzygnięcia, ale także podania, czy naruszenie nastąpiło poprzez jego błędną wykładnię, czy błędne zastosowanie (niezastosowanie).
W razie zarzutu błędnej wykładni (błędnego rozumienia przepisu prawa przez sąd) należy wskazać na czym błąd polegał i jaka wykładnia jest prawidłowa, zaś w uzasadnieniu zarzutu wyjaśnić przyczyny prezentowanego poglądu.
Zarzut błędnego zastosowania prawa materialnego, w którym mieści się także jego błędne niezastowanie, polega na błędzie subsumpcji, wynikającym z wadliwego uznania, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada (lub nie odpowiada) abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie normy prawnej, której naruszenie zarzuca skarżący. Formułując ten zarzut należy wyjaśnić dlaczego przepis, który Sąd uznał za właściwą podstawę rozstrzygnięcia nie był właściwy i ewentualnie, który przepis prawa i dlaczego powinien być stosowany w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym.
W doktrynie i orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego może być skutecznie postawiony tylko przy bezspornie ustalonym stanie faktycznym. Zarzut ten nie może natomiast odnieść skutku, gdy skarżący kwestionuje stan faktyczny, bowiem wadliwość dokonanych ustaleń wymaga sformułowania zarzutu procesowego w szczególności dotyczącego postępowania dowodowego (por. np. Wyrok NSA z dnia 22 lipca 2011r. I OSK 1322/10).
Brak zarzutów procesowych oznacza, że przy rozpatrywaniu skargi kasacyjnej miarodajny jest stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku sądu I instancji, bowiem jak wskazano wyżej prawidłowość ustaleń stanu faktycznego oraz ocenę tych ustaleń można zwalczać jedynie zarzutami naruszenia przepisów postępowania, przy jednoczesnym wykazaniu, że mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Nadto podkreślić trzeba, że skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi, a więc powinna wskazywać na naruszenia przepisów, których dopuścił się sąd I instancji przy wyrokowaniu, bowiem w postępowaniu kasacyjnym ocenie podlega działanie sądu I instancji, przy czym błędne działanie sądu może polegać na akceptacji naruszeń prawa, których dopuścił się organ.
Wreszcie zauważyć trzeba, że skarga kasacyjna jest środkiem prawnym sformalizowanym i profesjonalnym, dlatego na stronie ją wnoszącej ciąży obowiązek wypełnienia prawem określonych wymagań, jakim powinna odpowiadać.
Skarga kasacyjna nie zawiera skonkretyzowanych zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego i nie wskazuje żadnych przepisów prawa procesowego, które naruszył Sąd I instancji lub organ administracji w skarżonych decyzjach. Mimo to w tekście znajdującym się przed uzasadniem skargi kasacyjnej, a po zarzucie naruszernia prawa materialnego skarżąca, bez bliższych wyjaśnień wskazuje, że Sąd nie rozstrzygnął w całości skargi, dokonał błędnych ustaleń faktycznych i naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów. Jak wynika z wywodów wyżej zaprezentowanych, takie bliżej nieokreślone i niesprecyzowane zastrzeżenia nie mogą stanowić skutecznych zarzutow kasacyjnych, wedle których zaskarżony wyrok podlega weryfikacji. Przyjąć zatem należy, że stan faktyczny, który stanowił podstawę do zastowania prawa materialnego nie został skutecznie zakwestionowany.
Rozpatrywana skarga kasacyjna, oparta została wyłącznie na naruszeniu przepisów prawa materialnego, jednak bez powołania się na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. jako na przepis konkretyzujący podstawę kasacyjną oraz bez wskazania, którą formę naruszenia prawa zarzuca. Uchybienie to stanowi wadę, choć nie dyskwalifikuje skargi kasacyjnej.
Natomiast kolejne wady skargi kasacyjnej powodują, że sąd kasacyjny musi uznać, że nie spełnia ona wyżej wskazanych wymogów, przez to w istocie wyłącza możliwość dokonania kontroli skarżonego wyroku, bowiem sąd kasacyjny może przyjąć tylko takie kierunki weryfikacji, które zostały określone przez prawidłowo i precyzyjnie sformułowane zarzuty kasacyjne.
Skarżąca kasacyjnie, zarzucając naruszenie prawa materialnego, wskazała jako naruszony art. 52 Konwencji o patencie europejskim, nie podając jednak, która jednostka redakcyjna powołanego artykułu została naruszona i na czym naruszenie polegało.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że art. 52 Konwencji monachijskiej ma trzy jednostki redakcyjne, z których każda reguluje odrębną materię, zatem należało wskazać, o którą jednostkę redakcyjną chodzi skarżącej. Art. 52 pkt (1) Konwencji określa przesłanki, które muszą wystąpić, aby rozwiązanie miało zdolność patentową. Art. 52 pkt (2) w czterech podpunktach - a, b, c i d wymienia rozwiązania, które ze względu na przedmiot, nie są uważane za wynalazki. W szczególności, zgodnie z art. 52 (2) lit.c) nie uważa się za wynalazek programów komputerowych. Z kolei art. 52 pkt (3) Konwencji doprecyzowuje zakres wykluczeń objętych art. 52 pkt (2). Mając na uwadze wskazaną wyżej różnorodność treści zawartych w art. 52 powołanej Konwencji uznać należy, że zarzut jego naruszenia bezwzględnie musi być doprecyzowany, gdyż inaczej nie jest możliwa jego ocena.
Podobnie niedookreślony jest zarzut naruszenia art. 27 ust. 1 porozumienia TRIPS, który to przepis określa rozwiązania mające zdolność patentową poprzez wskazanie ich przedmiotu oraz przesłanek patentowalności. Omawiane rozwiązania są zbieżne z uregulowaniami wyżej przywołanej Konwencji monachijskiej. Także i w tym przypadku brak jakiegokolwiek wskazania na czym polegało narusznie powołanego przepisu uniemożliwia ocenę zarzutu.
Na marginesie jedynie Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że zgodnie z art. 10 ust. 1 porozumienia TRIPS programy komputerowe będą chronione jak dzieła literackie na podstawie Konwencji berneńskiej, a zatem na innej podstawie prawnej.
Jako kolejny naruszony przepis prawa skarżąca wskazuje art. 24 p.w.p. określający przesłanki patentowalności rozwiązania, jednak również bez żadnego wyjaśnienia na czym naruszenie polegało.
W tym miejscu stwierdzić należy, że uregulowania zawarte w art. 24 p.w.p. (przesłanki patenowalności) i w art. 28 pkt 5 p.w.p. (wyłączenie przedmiotowe z patentowalności oprogramowania do maszyn cyfrowych) odpowiadają powołanym wyżej przepisom Konwencji monachijskiej i porozumienia TRIPS i są z nimi zgodne.
Mając na uwadze rozważania powyższe uznać należy, że zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego, tj. art. 52 Konwencji monachijskiej, art. 27 ust. 1 Porozumienia TRIPS i art. 24 p.w.p. jest nieusprawiedliwiony, bowiem z jego treści nie wynika, które konkretnie uregulowanie prawne i w jaki sposób zostało naruszone. W sprawie niniejszej omawiana wada skargi kasaacyjnej jest szczególnie istotna, ponieważ w świetle akt sprawy i treści pism skarżącej nie jest jasne, czy kwestionuje ona ustalenie, że jej rozwiązanie jest w istocie programem komputerowym, czy też kwestionuje stanowisko, że program komputerowy nie ma zdolności patentowej.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla raz jeszcze, że w skardze kasacyjnej nie postawiono w ogóle zarzutów naruszenia prawa procesowego, zatem nie mogą być skutecznie kwestionowane żadne poczynione przez organ ustalenia, ani też sposób uzasadnienia wyroku.
Wyjaśnić należy raz jeszcze, że skarga kasacyjna to nie jest luźna krytyka rozstrzygnięcia sądu I instancji przez stronę niezadowoloną z wyroku, tylko sformułowane przez profesjonalistę zarzuty wskazujące na konkretne i precyzyjnie określone naruszenia prawa, których dopuścił się sąd w skarżonym wyroku, a które to naruszenia spowodowały podjęcie błędnego rozstrzygnięcia. Rozpoznawana skarga kasacyjna wymogów tych nie spełnia.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, nie znajdując w skardze kasacyjnej żadnych zarzutów, które odpowiadałyby wymogom stawianym przez przepisy p.p.s.a., uznał wszystkie zarzuty kasacyjne za nieusprawiedliwione i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.