Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 lutego 2017 r. w sprawie sygn. akt V SA/Wa 908/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. M. (dalej: skarżąca) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) z [...] lutego 2016 r. nr [...]. Decyzją ta utrzymano w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] grudnia 2015 r. o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" z [...] lutego 2015 r. nr [...].
Sąd I instancji wydał wyrok w oparciu o następujące ustalenia:
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z [...] lutego 2015 r. przyznał skarżącej pomoc finansową z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Podstawą wydania decyzji były w szczególności przepisy art. 20 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 64 poz. 427 ze zmianami, dalej: ustawa wrow) oraz § 15 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2014 r. poz. 201 ze zmianami, dalej: rozporządzenie wykonawcze). Pomoc została przyznana z zastrzeżeniem dopełnienia warunków w terminie nie dłuższym niż 180 dni, od dnia doręczenia decyzji, w tym m. in.:
- - nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznesplanie, o powierzchni użytków rolnych nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, tj. 10,42 ha oraz nie większej niż 300 ha zniesienia współwłasności lub współposiadania budynków i budowli znajdujących się w gospodarstwie, wykorzystywanych do produkcji rolnej oraz użytków rolnych wykorzystywanych do prowadzenia działalności rolniczej,
- - nabycia gospodarstwa małżonka w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego;
- - przedłożenia w oddziale regionalnym Agencji dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do gospodarstwa.
Dyrektor OR ARiMR decyzją z [...] grudnia 2015 r. nr [...] stwierdził wygaśnięcie decyzji o przyznaniu pomocy. Skarżąca odwoła się od powyższej decyzji. W wyniku rozpatrzenia odwołania Prezes ARiMR decyzją z [...] lutego 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektor OR ARiMR. Uzasadniając decyzję wskazał, że skarżąca w wymaganym terminie do wniosku dołączyła umowę dzierżawy z dnia 31 lipca 2015 r. i umowę dzierżawy z dnia 05 sierpnia 2015 r. zawartą pomiędzy nią a wydzierżawiającym G. S. będącym właścicielem wydzierżawianych gruntów rolnych. W trakcie weryfikacji wniosku organ I instancji ustalił, iż skarżąca 8 czerwca 2014 r. zawarła związek małżeński z G. S. Organ wskazał, że zgodnie z § 2 ust.7 pkt. 3 rozporządzenia wykonawczego strona zobowiązana była do nabycia gospodarstwa małżonka, w ten sposób, że: "gospodarstwo małżonka winno wejść w skład małżeńskiej wspólności majątkowej lub odrębnego majątku beneficjenta". Warunek ten nie został spełniony.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji:
- - naruszenie przepisów prawa materialnego - przepisów rozporządzenia wykonawczego w zakresie, w jakim reguluje ono przesłanki uzyskania pomocy, poprzez uzależnienie przyznania pomocy od nabycia własności nieruchomości rolnych od osoby, z którą po złożeniu wniosku zawarła związek małżeński,
- - naruszenie przepisów prawa procesowego - w szczególności § 2 ust. 7 ww. rozporządzenia wykonawczego poprzez wzięcie za podstawę decyzji stanu istniejącego nie w momencie składania wniosku, a w momencie wydawania decyzji, a tym samym poprzez nie uwzględnienie faktu, iż w momencie składania wniosku była osobą stanu wolnego.
Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016 r., poz. 718, dalej: ppsa). Wskazał, że zgodnie z przepisami rozporządzenia wykonawczego decyzję o przyznaniu pomocy wydaje się z zastrzeżeniem dopełnienia przez beneficjenta warunków: nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznesplanie, spełniającego warunki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret pierwsze i tiret trzecie, z zastrzeżeniem § 5 ust. 2, § 15 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego. Termin spełnienia warunku minął 17 sierpnia 2015 r. Zgodnie z § 17 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego w przypadku niedopełnienia przez beneficjenta warunków, z zastrzeżeniem dopełnienia których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy, dyrektor oddziału regionalnego ARiMR w drodze decyzji stwierdza wygaśnięcie decyzji o przyznaniu pomocy.
Skarżąca nie wywiązała się z warunku z zastrzeżeniem którego została wydana decyzja o przyznaniu pomocy i nie nabyła gospodarstwa małżonka w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego oraz nie dostarczyła dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do tego gospodarstwa. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że gospodarstwo G. S. stanowi jego majątek osobisty. Nie ma przy tym znaczenia, że nie uprawia on gruntów należących do tego gospodarstwa. Sąd I instancji za prawidłowe uznał stanowisko organu, że ocenę stanu cywilnego skarżącej należało przeprowadzić na datę 12 lutego 2015 r. – dzień wydania decyzji o przyznaniu jej pomocy finansowej, w której to dacie pozostawała w związku małżeńskim.
Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od omówionego wyroku. W skardze tej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:
- 1. Na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego, a mianowicie § 2 ust. 7 pkt. 3 rozporządzenia wykonawczego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, mimo że w dniu składania wniosku o dofinansowanie, skarżąca nie pozostawała w związku małżeńskim.
- 2. Na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- 1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 §1 pkt I lit. c ppsa w zw. z art. 134 §1 ppsa w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7,8,9 oraz art. 77§1 kpa, 80 kpa oraz art. 107§3 kpa polegające na oddaleniu zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów obu instancji, pomimo że nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono wpływu zawarcia związku małżeńskiego przez Skarżącą już po złożeniu wniosku o dofinansowanie, w ramach programu "Ułatwianie startu młodym rolnikom", co skutkowało błędnym przyjęciem, że podlega ona obowiązkowi z § 2 ust. 7 pkt. 3 ww. rozporządzenia i decyzja jest wydawana według stanu faktycznego i prawnego z chwili wydania decyzji, nie zaś złożenia wniosku, a także nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem skarżącej w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącej związanych z jej uczestnictwem w programie "Ułatwianie startu młodym rolnikom".
Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Wniosła też o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, oraz o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadniając skargę kasacyjną jej autor wskazał na treść § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. W jego ocenie organy administracyjne obu instancji, jak również Wojewódzki Sad Administracyjny dokonały błędnej interpretacji przepisów rozporządzenia wykonawczego w związku z okolicznością, że skarżąca wyszła za mąż już po złożeniu wniosku o dofinansowanie z programu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". W konsekwencji orzekły o niedopełnieniu przez Wnioskodawczynię obowiązku ustanowionego przepisem, który nie miał do niej zastosowania. Zdaniem autora skargi Sąd I instancji błędnie przyjął, że ocenę stanu cywilnego skarżącej powinno przeprowadzić się na dzień wydania decyzji o przyznaniu pomocy finansowej, kiedy to już pozostawała w związku małżeńskim. Wskazał na § 2 ust. 1 pkt. 1 lit. b rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym wiek wnioskodawcy ocenia się wg daty złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Zatem również i stan cywilny stanowi wyjątek wskazany przez prawodawcę, który nakazuje ocenę spełnienia danej przesłanki na dzień składania wniosku, a nie na dzień wydania decyzji.
Prezes ARiMR nie wniósł odpowiedzi na skargę, nie żądał też przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest niezasadna bowiem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 183 ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Badając sprawę z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł jednak istnienia żadnej z przesłanek stwierdzenia nieważności postępowania, o jakich mowa w art.183 § 2 ppsa/
Skarga kasacyjna M. M., biorąc po uwagę jej literalne brzmienie, oparta została na obu podstawach kasacyjnych. Zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczył naruszenia § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczy niewyjaśnienia wpływu zawarcia małżeństwa przez skarżącą pomiędzy złożeniem wniosku a przyznaniem pomocy na jej prawa i obowiązki związane z uczestnictwem w programie "ułatwianie startu młodym rolnikom". W istocie więc skarżąca stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania zarzuca wadliwą wykładnię i zastosowanie przepisów prawa materialnego. Istotne dla sprawy okoliczności faktyczne są bowiem bezsporne: skarżąca składając wniosek o przyznanie pomocy młodym rolnikom nie miała gospodarstwa rolnego, nie była też w tym czasie zamężna, natomiast w chwili wydania decyzji o przyznaniu pomocy była już zamężna, w ciągu 180 dni od otrzymania decyzji o przyznaniu pomocy nie nabyła gospodarstwa wskazanego w biznesplanie, w szczególności nie nabyła gospodarstwa małżonka w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia.
Skarżąca uważa w istocie, że fakt, iż w dacie składania wniosku nie była zamężna zwalniał ją z obowiązku spełnienia określonego w decyzji o przyznaniu pomocy nabycia gospodarstwa małżonka w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego.
Oba zarzuty dotyczą zatem wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego, w szczególności powołanego w skardze kasacyjnej § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Zarzuty te są chybione. Pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 7 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego co do zasady przyznawana jest osobom fizycznym, które co do zasady, do dnia złożenia wniosku nie prowadziły działalności rolniczej. To właśnie rozpoczęciu działalności rolniczej pomoc ma służyć. Z § 2 ust. 7 rozporządzenia wynika, że przyznaniu pomocy nie stoi na przeszkodzie fakt, że jej małżonek przed dniem złożenia wniosku prowadził działalność rolniczą (o ile ten małżonek nie uzyskał pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Jednak § 2 ust. 7 pkt 3 wskazuje, że w takim przypadku (gdy małżonek wnioskującego o pomoc młodym rolnikom przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy prowadził działalność rolniczą), to pomoc jest przyznawana pod warunkiem wejścia gospodarstwa małżonka w skład małżeńskiej wspólności majątkowej.
Taki też warunek wskazano wprost w decyzji z 12 lutego 2015 r. przyznającej pomoc finansową. To w tamtej decyzji oceniano m.in. wykładnię i zastosowanie § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia, określając warunki, jakie musi spełnić skarżąca dla uzyskania pomocy, w tym warunek nabycia gospodarstwa męża w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia, to jest przez wejście gospodarstwa małżonka w skład małżeńskiej wspólności majątkowej lub odrębnej własności skarżącej jako beneficjenta. Przepis § 15 ust. 3 rozporządzenia jako jeden z warunków, jakie muszą być dopełnione przez beneficjenta wskazują nabycie gospodarstwa małżonka właśnie w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia. Tamta decyzja o przyznaniu pomocy przez skarżącą kwestionowane nie była.
Podstawą wydania przedmiotowej w sprawie decyzji był § 17 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym niedopełnienie przez beneficjenta warunków, z zastrzeżeniem dopełnienia których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy, powoduje wygaśnięcie tej decyzji. Zatem fakt, że skarżąca w chwili składania wniosku nie była zamężna, a przed wydaniem decyzji o przyznaniu pomocy wyszła za mąż, nie wpływa prawidłowość zastosowanie § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego ani na jego wykładnię zastosowaną w przedmiotowej w sprawie decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków.
Biorąc to wszystko pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny uznał, ze skarga nie miała usprawiedliwionych podstaw i dlatego należało ją oddalić na podstawie art. 184 ppsa.
Ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a organ również przeprowadzenia rozprawy nie żądał, na podstawie art. 182 § 2 ppsa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.