Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z 9 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Ke 480/11 oddalił skargę A. N. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 17 sierpnia 2011 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia (dalej: Prezes KRUS) decyzją z 8 lipca 2011 r. odmówił A. N. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników kwocie 9971,80 zł za okres od drugiego kwartału 2002 r. do czwartego kwartału 2007 r.
Od powyższej decyzji A. N. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes KRUS decyzją z 17 sierpnia 2011 r. nr [..] utrzymał w mocy decyzję z 8 lipca 2011 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wnioskodawca mieszka razem z bratem i matką. Jest wspólnie z bratem współwłascicielem gospodarstwa rolnego. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka wnioskodawcy ma problemy zdrowotne, co wiąże się z wydatkami na leczenie. Ponadto A.N. ponosi wydatki na podstawowe potrzeby życiowe, co zostało potwierdzone w ustaleniach dokonanych na podstawie wizytacji przeprowadzonej w gospodarstwie rolnym. Prezes KRUS zauważył, że ponowna analiza zgromadzonego materiału wykazała, iż A. N. nie ma możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia z uwagi na jego wielkość. Jednakże jego sytuacja finansowa pozwala na regulowanie tego zadłużenia w niewielkich ratach dostosowanych do możliwości płatniczych.
Organ podkreślił, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy uzasadniałaby rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników, gdyby został złożony stosowny wniosek w tej kwestii.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalając skargę zauważył, że zgodnie z art. 41a ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm., dalej ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników), organ w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowych i składkowych może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek. Uznaniowy charakter wymienionej decyzji oznacza, że organy w przypadku stwierdzenia ważnego interesu wnioskodawcy mogą umorzyć zaległości z tytułu składek przy czym rozstrzygnięcie w tej kwestii, może być wydane po przeprowadzeniu oceny aktualnej sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że "ważny interes" w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu pierwszej instancji, organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe w sprawie w celu ustalenia, czy skarżący spełnił warunki umorzenia należności określone w art. 41 a ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ ocenił warunki mieszkaniowe wnioskodawcy i w oparciu o dokonane oględziny gospodarstwa rolnego, którego wnioskodawca jest współwłaścicielem obliczył potencjalną dochodowość tego gospodarstwa. Prezes KRUS uwzględnił także wydatki ponoszone przez skarżącego na wodę, ścieki, energię elektryczną oraz koszty zakupu lekarstw.
Sąd podkreślił, że skarżący posiada gospodarstwo rolne i ma możliwość uzyskiwania skromnego, lecz regularnego dochodu. Skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu i pozostaje na utrzymaniu matki, która uzyskuje stały dochód. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wymienione okoliczności przesądzają o braku istnienia ważnego interesu po stronie skarżącego w domaganiu się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
A. N zaskarżył powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 41a ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników "(...)poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż organ administracyjny prawidłowo ustalił po stronie skarżącego brak ważnego interesu, który uzasadniałby umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników przyjmując, że sytuacja życiowa skarżącego nie uzasadnia tezy, iż uiszczenie zaległych składek spowoduje niemożność zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych w sytuacji, gdy organ administracyjny nie ustalił rzeczywistej sytuacji bytowej skarżącego, ponieważ poza pobieżnym wykazaniem jedynie przeciętnej miesięcznej sumy niektórych wydatków skarżącego na energie elektryczną, wodę, drewno i podatki, organ administracyjny nie wskazał, jaki jest m.in. miesięczny koszt wyżywienia i ubrania skarżącego, co w pełni uzasadnia twierdzenie, iż organ administracyjny nierzetelnie ustalił sytuację bytową zobowiązanego i nie wykazał relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla podstawowej egzystencji skarżącego i jego rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Dokonanie przez organ administracyjny wyłącznie szczegółowej i prawidłowej analizy sytuacji życiowej i materialnej skarżącego, przy uwzględnieniu minimum socjalnego i minimum egzystencji, pozwoliłoby Sądowi na uznanie, czy rzeczywiście skarżący nie zasługuje na zastosowanie wobec niego dobrodziejstwa w postaci umorzenia nieuiszczonych przez niego składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a tym samym, że decyzja organu administracyjnego odpowiada prawu."
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne, niż podniesione przez skarżącego naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Stosownie do art. 174 pkt 1 p.p.s.a., podstawę skargi kasacyjnej może stanowić naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumcji). Podkreślenia wymaga, że sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego zawsze powinno łączyć się z wykazaniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd pierwszej instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu.
Przystępując do oceny zasadności skargi kasacyjnej należy zauważyć, że został w niej podniesiony wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez jego błędną wykładnię. Mimo tak skonstruowanego zarzutu z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, by skarżący kwestionował przyjętą przez Sąd pierwszej instancji wykładnię powołanego przepisu. W szczególności nie zostało wykazane na czym polegało wadliwe odczytanie przez Sąd znaczenia treści art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i jak należy ten przepis rozumieć. Sposób sformułowania omawianego zarzutu prowadzi do wniosku, że skarżący w istocie kwestionuje ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd pierwszej instancji za podstawę orzekania, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zdaniem skarżącego niesłusznie przyjęto, że nie istnieje jego ważny interes, uzasadniający umorzenie składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników.
Powyższe było wynikiem zaniechania wyjaśnienia w postępowaniu administracyjnym wszystkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej i życiowej. Organy nie ustaliły między innymi jakie są warunki bytowe skarżącego i mieszkającej razem z nim rodziny, czy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą matką ma on możliwość podjęcia zatrudnienia, jaki jest stan gospodarstwa rolnego i czy realnie może przynosić ono dochód, wysokości miesięcznych wydatków niezbędnych na zapewnienie podstawowych potrzeb bytowych skarżącego. Dopiero dokonanie przez organ szczegółowych ustaleń i ich właściwa analiza sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, umożliwi ocenę, czy istnieją podstawy do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe stanowisko skarżącego jednoznacznie wskazuje, że kwestionuje on dokonane w sprawie ustalenia faktyczne z uwagi na ich niekompletność. W związku z tym zauważyć należy, że zarzuty dotyczące postępowania administracyjnego, w tym związane z czynnościami gromadzenia i oceną materiału dowodowego mogą być podnoszone wyłącznie w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący nie sformułował jednak żadnego zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest pogląd, że nie można w skardze kasacyjnej skutecznie stawiać zarzutu nietrafnego zastosowania (niezastosowania) prawa materialnego, gdy z jej uzasadnienia wynika, że wadliwie zostały ustalone okoliczności stanu faktycznego, bez wskazania przy tym, jakie normy postępowania naruszył sąd pierwszej instancji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2004, sygn. akt FSK 568/04, ONSAiWSA 2005, nr 4, poz. 67 oraz z 17 listopada 2005 r., sygn. akt II OSK 209/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela ten pogląd. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przypadku takim jak w rozpoznawanej sprawie, gdy uchybienia procesowe są zwalczane w skardze kasacyjnej poprzez podnoszenie zarzutu naruszenia prawa materialnego, to jest ona pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu o przyznania wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, gdyż o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia orzeka w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i §2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.).
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię.