Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2285/13 oddalił skargę A. GmbH & Co. oHG z siedzibą w E. w Niemczech (dalej także "A.") na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] oddalającą sprzeciw w sprawie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy słowno-graficzny "plus Vitalsss COMPLEX" nr R-234105.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Urząd Patentowy udzielił O. Sp. z o.o. w W. prawo ochronne na słowno-graficzny znak towarowy "plus Vitalsss COMPLEX" nr R-234105, zgłoszony w dniu 13 marca 2009 r., przeznaczony do oznaczania towarów i usług z klasy 5 (witaminy i dodatki mineralne, tabletki musujące z witaminami i minerałami) i 32 (napoje bezalkoholowe wzbogacone witaminami i minerałami, preparaty do przygotowywania napojów).
W dniu [...] października 2011 r. A. wniosła sprzeciw od powyższej decyzji. W podstawie prawnej sprzeciwu powołała art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), dalej jako p.w.p. i wskazała na przysługujące jej prawo do międzynarodowego znaku towarowego słownego "VITALIS" nr IR-894288, z pierwszeństwem od 10 maja 2006 r. i przeznaczonego do oznaczania towarów z klasy 3, 5 i 21. Stwierdziła, że towary z klasy 5, do oznaczania których przeznaczony jest jej znak i znak sporny są podobne, a nawet identyczne. Także towary z klasy 32, do oznaczania których przeznaczony jest sporny znak, są podobne do towarów z klasy 5, bowiem mimo że jest on przeznaczony do oznaczania napojów bezalkoholowych zawartych w klasie 32, są to napoje wzbogacone witaminami i minerałami, co stanowi bezpośrednie odniesienie do towarów z klasy 5. Wnosząca sprzeciw podkreśliła, że sporny znak jest podobny w warstwie wizualnej do znaku przeciwstawionego i niemal identyczny z tym znakiem w warstwie fonetycznej w zakresie słowa "Vitalis".
Co więcej, znak przeciwstawiony jest znakiem słownym, tak więc jego ochrona rozciąga się – co do zasady – na wszelkie formy graficzne, w jakich może być przedstawiony. W ocenie wnoszącej sprzeciw podobieństwo porównywanych znaków oraz towarów, do oznaczania których są one przeznaczone, powoduje ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd.
W odpowiedzi na sprzeciw uprawniony uznał go za bezzasadny. Jego zdaniem o podobieństwie towarów można mówić jedynie w zakresie towarów z klasy 5, natomiast takie towary jak napoje z klasy 32, do oznaczania których przeznaczony jest sporny znak nie są podobne do towarów z klasy 5, do oznaczania których przeznaczony jest znak wnoszącej sprzeciw, bo są to towary odmienne tj. w postaci saszetek, proszku lub kapsułek. Uprawniony stwierdził, że porównywane znaki nie są podobne w warstwie wizualnej, fonetycznej ani znaczeniowej, więc nie mogą wprowadzać odbiorców w błąd. Uprawniony uznał ponadto, że znak "VITALIS" ma słabą zdolność odróżniającą.
Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 246 i art. 247 ust. 2 oraz art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. oraz art. 98 k.p.c. w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p., oddalił sprzeciw i przyznał uprawnionemu koszty postępowania.
Urząd Patentowy uznał, że porównywane towary sygnowane znakami "plus Vitalsss COMPLEX" i "VITALIS" nr IR-894288 są przeznaczone do oznaczania podobnych towarów z klasy 5. Zdaniem Urzędu nie istnieje jednak podobieństwo pomiędzy towarami z klasy 5, do oznaczania których przeznaczony jest znak towarowy "VITALIS", a towarami z klasy 32, do oznaczania których został przeznaczony znak sporny. Towary te należą bowiem do różnych i rozróżnianych przez nabywców grup towarów o innym charakterze i przeznaczeniu. Towary takie jak substancje dietetyczne, suplementy żywnościowe i produkty multiwitaminowe służą utrzymaniu dobrego zdrowia i pakowane są zasadniczo w opakowania typu saszetki lub tuby, natomiast napoje bezalkoholowe wzbogacone witaminami i minerałami służą do zaspokojenia pragnienia i występują w opakowaniach w postaci butelki lub puszki.
Nie można uznać napojów za podobne do witamin i substancji dietetycznych tylko dlatego, że te pierwsze towary są wzbogacone witaminami i minerałami. Towary te mogą być wprawdzie czasem dostępne w tych samych miejscach sprzedaży, takich jak: sklepy spożywcze, supermarkety, sklepy z odżywkami dla sportowców oraz sklepy ze zdrową żywnością, lecz nawet sprzedawane w tych samych punktach sprzedaży umieszczone są w odrębnych miejscach, na zupełnie odmiennych działach. Substancje dietetyczne i suplementy żywnościowe oraz witaminy sprzedawane są głównie w aptekach, w których z kolei nie można nabyć napojów bezalkoholowych. Krąg odbiorców tych towarów jest szeroki, przy czym analizują oni dane towary przed dokonaniem zakupu. Tym samym charakter towarów, ich przeznaczenie, sposób użytkowania, działania, dystrybucji oraz czas ich użytkowania jest odmienny, co powoduje brak podobieństwa między nimi.
Dokonując oceny podobieństwa spornego znaku do znaku przeciwstawionego Urząd stwierdził, że nie są one podobne w myśl art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Pomimo występowania w tych znakach wspólnego, powszechnie stosowanego członu vital (stanowiącego element słów dominujących w obu znakach) organ uznał, że jako całość znaki różnią się w warstwie wizualnej. Różny jest odbiór graficzny znaków, w warstwie fonetycznej obydwa znaki brzmią odmiennie, a w warstwie znaczeniowej nie mają żadnego konkretnego znaczenia w języku polskim i można je jedynie uznać za oznaczenia aluzyjne (użycie elementu vital). Obydwa znaki mają słabą zdolność odróżniającą. Z uwagi na charakter towarów finalni konsumenci, osoby dobrze poinformowane, uważne i racjonalne, będą dokładnie analizować nie tylko towar ale też znak towarowy. Urząd przyjął zatem, że nie istnieje prawdopodobieństwo powstania wśród odbiorców błędu polegającego na skojarzeniu między badanymi znakami.
Oddalając skargę A. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Sąd wskazał, że mając na uwadze art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Urząd Patentowy w pierwszej kolejności dokonał porównania towarów, do oznaczania których został przeznaczony znak towarowy skarżącej i uprawnionego. A. zakwestionowała wynik tej oceny, twierdząc, że Urząd niesłusznie wykluczył podobieństwo towarów w klasie 5 dla znaku "Vitalis" nr IR-894288 oraz w klasie 32 dla znaku "plus Vitalsss COMPLEX" nr R-234105. Jej zdaniem, substancje dietetyczne i suplementy żywnościowe dla użytku medycznego i niemedycznego, zawierające w szczególności witaminy i oligoelementy dotyczą szerokiego wachlarza produktów. Do tego grona można także zaliczyć napoje bezalkoholowe wzbogacone witaminami i minerałami oraz preparaty do ich sporządzania. Wspólną cechą tych towarów, która decyduje o ich podobieństwie jest posiadanie przez nie mikroskładników, które wspomagają działanie organizmu człowieka oraz to, że są one przeznaczone do spożycia. Nie można wykluczyć, że substancje dietetyczne i suplementy żywnościowe jako takie mogą występować również w postaci płynnej, czyli napojów do picia.
Sąd podzielił przytoczone stanowisko skarżącej i stwierdził, że wspólną cechą tych towarów jest, że poprzez swój skład dostarczają organizmowi człowieka zawarte w nich mikroelementy. Akcentowana przez organ funkcja napojów bezalkoholowych tj. gaszenie pragnienia i postać płynna nie mogą odgrywać decydującego znaczenia, albowiem taką samą rolę mogą spełniać oraz taką samą postać mogą mieć towary z klasy 5. W zakresie oceny podobieństwa towarów w klasie 5 dla znaku towarowego skarżącej oraz w klasie 32 dla znaku towarowego uprawnionego Sąd zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, że Urząd Patentowy niewłaściwie zastosował art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., przez błędną ocenę stanu faktycznego. Jednakże, według Sądu, uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, ponieważ już samo stwierdzenie podobieństwa towarów w klasie 5, do oznaczania których służą obydwa znaki obligowało Urząd do dokonania porównania oznaczeń, w wyniku którego doszedł on do słusznego wniosku o braku podobieństwa tych znaków.
Sąd podkreślił, że Urząd prawidłowo ocenił podobieństwo przeciwstawionych znaków towarowych z zachowaniem przewidzianych dla tego zasad. Przede wszystkim zestawił znaki w trzech płaszczyznach: wizualnej, fonetycznej i znaczeniowej, a poza tym porównał znaki w ujęciu całościowym tj. z uwzględnieniem wszystkich elementów znaków. Tak przeprowadzone porównanie oznaczeń doprowadziło organ do słusznego wniosku, że oznaczenia w znaku towarowym skarżącej i uprawnionego nie są do siebie podobne. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że porównywaniu powinny podlegać jedynie słowne elementy oznaczeń tj. "Vitalis" oraz "Vitalsss" tj. dominujący człon spornego znaku "plus Vitalsss COMPLEX", bo jest to sprzeczne z zasadą całościowego oceniania znaków, która została wypracowana w praktyce i orzecznictwie sądowym.
Sąd stwierdził, że organ prawidłowo wywiązał się z powyższego zadania, porównał oba znaki we wszystkich płaszczyznach postrzegania, dochodząc do słusznego wniosku, że ogólne wrażenie jakie znaki wywierają na odbiorcy nie stanowi o ich podobieństwie.
Sąd zważył, że mając na uwadze podobieństwo towarów sygnowanych znakiem skarżącej i uprawnionego w zakresie klasy 5 i 32 i różnice oznaczeń, Urząd Patentowy prawidłowo przyjął, że nie istnieje ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym. Sąd podzielił opinię organu, że oba znaki nie mają dużej zdolności odróżniającej, ponieważ mają aluzyjny charakter, bowiem występujący w tych znakach wspólny element "Vital" nawiązuje do funkcjonującego w języku polskim słowa "witalny", co oznacza "żywotny". Z tego względu w sprawie nie ma zastosowania ugruntowana w orzecznictwie polskim i europejskim zasada silniejszej ochrony tych znaków towarowych, które cechuje większa odróżnialność.
W ocenie Sądu Urząd doszedł więc do słusznego wniosku, że faktyczna różnica w przeciwstawionych oznaczeniach przy uwzględnieniu, że element "Vital" jest elementem słabym, uzasadnia wykluczenie niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów. Z tych względów organ prawidłowo wykluczył istnienie ryzyka konfuzji, a zatem zarzut naruszenia art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Sąd uznał za niezasadny. WSA nie dopatrzył się również naruszenia art. 7, 77 § 1 i 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., gdyż organ rozpoznał sprawę w jej całokształcie, natomiast uchybienie w zakresie oceny podobieństwa towarów z klasy 5 znaku skarżącej do towarów z klasy 32 znaku spornego nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Skargą kasacyjną A. domagała się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych, zarzucając naruszenie:
- I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
- 1. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. przejawiające się w oddaleniu skargi, pomimo wyraźnego stwierdzenia przez WSA, że przy ocenie podobieństwa towarów w klasie 5 i 32, Urząd Patentowy niewłaściwie zastosował przepis art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., podczas gdy w takiej sytuacji skarga powinna była zostać uwzględniona;
- 2. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. przez dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] listopada 2012 r. w sposób nieprawidłowy i nieuwzględnienie sformułowanych wobec tej decyzji zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia, przez Urząd Patentowy, przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. mającego istotny wpływ na wynik sprawy i przyjęcie, że organ administracji dokonał prawidłowej oceny podobieństwa znaków towarowych "Vitalis" nr IR-894288 oraz "plus Vitalsss COMPLEX" nr R-234105;
- II. prawa materialnego, art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w przyjęciu, za Urzędem Patentowym, że pomiędzy znakami towarowymi "Vitalis" nr IR-894288 oraz "plus Vitalsss COMPLEX" nr R-234105, przy jednoczesnej identyczności lub podobieństwie towarów pod tymi znakami, nie zachodzi podobieństwo mogące skutkować wprowadzeniem odbiorców w błąd.
Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca kasacyjnie powołała się na zasadę, że im bardziej podobne towary, tym większa możliwość uznania znaków za podobne do siebie, więc w sytuacji, gdy podobieństwo (lub nawet identyczność) wykazana jest dla wszystkich towarów pod porównywanymi znakami towarowymi, możliwość uznania za podobne także i oznaczeń jest większa niż wówczas, gdyż podobieństwo stwierdzono jedynie dla części towarów. Oznacza to, że popełnione przez Urząd uchybienie przy ocenie podobieństwa towarów mogło mieć wpływ na wynik sprawy, uchybieniem zaś po stronie WSA jest uznanie, że tak nie było.
W konsekwencji skarga powinna była zostać uwzględniona. Skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że niniejsza sprawa dotyczy porównań pomiędzy znakiem słownym a słowno-graficznym (kombinowanym). W takim przypadku na plan pierwszy wysuwają się ich elementy słowne i to one podlegają ocenie. W znaku spornym elementem dominującym jest określenie vitalsss, zaś pozostałe elementy ("plus"; "COMPLEX") mają charakter opisowy i jako takie powinny zostać pominięte – w konsekwencji ocenie powinny być poddane elementy vitalis oraz vitalsss, przy czym o podobieństwie decyduje przewaga cech wspólnych, a dla stwierdzenia podobieństwa znaków wystarczy potwierdzenie zbieżności tylko na jednej płaszczyźnie. Argumentacja Urzędu Patentowego dotyczyła wyłącznie pośledniej różnicy pomiędzy oznaczeniami, natomiast organ zignorował cechy wspólne oznaczeń, których jest przewaga. Mimo to WSA bez głębszej refleksji powielił to błędne stanowisko.
Urząd Patentowy RP i uczestnik postępowania nie wnieśli odpowiedzi na skargę kasacyjną, jedynie ten drugi pismem z dnia [...] października 2015 r. podniósł m.in., że występujący w obu znakach element vital jest elementem słabym, zaś faktyczne zróżnicowanie obu znaków wyklucza niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia. Wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., w ramach których skarżąca kasacyjnie spółka niemiecka nie zgadza się z Sądem I instancji, że organ dokonał prawidłowej oceny podobieństwa przeciwstawionych znaków, tym bardziej że nie podzielił stanowiska organu co do braku podobieństwa towarów z klas 5 i 32. Rekapitulując stanowisko skarżącej, wadliwa ocena materiału dowodowego i naruszenie wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego skutkowało nieprawidłową oceną zastosowania art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. i ostatecznie oddaleniem skargi zamiast jej uwzględnieniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Skarga kasacyjna, rozpatrywana zgodnie zasadą związania sądu kasacyjnego podstawami kasacyjnymi (art. 183 § 1 p.p.s.a.) nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu. Charakter postawionych zarzutów uzasadnia łączne ich rozpatrzenie.
Prawo ochronne na znak towarowy może zostać unieważnione na podstawie art. 164 p.w.p. na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny. Do unieważnienia prawa ochronnego może również dojść, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, przy wykorzystaniu przewidzianej art. 246 p.w.p. instytucji sprzeciwu od decyzji o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy. Podstawą sprzeciwu są okoliczności, które uzasadniają unieważnienie prawa ochronnego, a wśród których znajdują się określone w art. 132 ust. 2 cyt. ustawy względne przeszkody rejestracji znaku. Zgodnie z pkt 2 tego artykułu prawo ochronne na znak towarowy nie może zostać udzielone, jeśli zgłoszony do ochrony znak jest identyczny lub podobny do znaku towarowego, na który udzielono takiego prawa z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych, jeżeli zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że przeciwstawione znaki towarowe – słowny "Vitalis" i słowno graficzny "plus Vitalsss COMPLEX" – nie są do siebie podobne w stopniu skutkującym obawą, o której mowa w art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Należy się zgodzić z Sądem, że błąd organu polegający na stwierdzeniu braku podobieństwa towarów z klasy 5 i klasy 32, nie mógł mieć istotnego wpływu na wynik sprawy z tego powodu, że organ mimo tego stwierdzenia, dokonał szczegółowego badania obu znaków, dochodząc do przekonania o braku podobieństwa znaków spornego i z wcześniejszym pierwszeństwem.
Nie może budzić wątpliwości ugruntowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że oceny konfuzyjnego podobieństwa znaków towarowych dokonuje się na zasadzie całościowego ich oddziaływania, co trafnie podkreślił Sąd I instancji. Przeprowadzanie porównania znaków towarowych wbrew tej regule, przy wyodrębnieniu jednego z elementów znaku, jest działaniem nieprawidłowym i mogącym prowadzić do błędnych wniosków (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 listopada 1997 r. SABEL BV c-a Puma AG, sprawa C-251/95, LEX nr 113636; wyroki Sądu: z dnia 7 lutego 2012 r. o sygn. akt T-424/10, pkt 22, LEX nr 1107449, z dnia 9 marca 2012 r. o sygn. akt T-32/10, pkt 39, LEX nr 1112567; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 października 2011 r. o sygn. akt II GSK 932/10, LEX nr 1070265, z dnia 4 września 2012 r. o sygn. akt II GSK 1091/11, LEX nr 1244477). Z powyższym nie stoi w sprzeczności pogląd, że przy dokonywaniu porównania znaków słownego i słowno-graficznego na plan pierwszy wysuwają się ich elementy słowne.
W tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z Sądem I instancji, że łączący oba znaki wspólny element "vital" znaczący tyle, co "witalny", "żywotny", jest elementem słabym i nie przyczynia się do wyróżniającego charakteru znaku z wcześniejszym pierwszeństwem. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, słowo "vital" często współtworzy znaki towarowe przeznaczone do oznaczania produktów z klasy towarowej 5 i 32 (przywołane w decyzji rejestracje znaków "VITALA’S" "VITALIA", "VITALITE", "VITALINEA", "VITALIPID"), a jeśli tak, to budowanie sprzeciwu wobec rejestracji znaku w oparciu o art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. ze względu na identyczność wspólnego słabego, bo często stosowanego elementu, nie może odnieść zamierzonego przez wnoszącego sprzeciw skutku. Podobne, bo oparte na podobieństwie wspólnego słownego elementu obu znaków, rozumowanie zaprezentowano w skardze kasacyjnej.
Zdaniem sądu kasacyjnego w pełni uzasadniona jest ocena WSA, że Urząd Patentowy prawidłowo tzn. nie naruszając przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., przeprowadził analizę podobieństwa znaków przeciwstawionych. Dokonał bowiem analizy na wszystkich trzech płaszczyznach podobieństwa (graficznej, słownej i znaczeniowej) z uwzględnieniem ogólnego wrażenia jakie oba znaki wywierają na odbiorcy, dochodząc do słusznego wniosku o braku ich konfuzyjnego podobieństwa.
Argumentacja skargi kasacyjnej odwołująca się do odmiennych orzeczeń WSA w W. "w bliźniaczo podobnych sprawach" jest całkowicie chybiona już choćby z tego względu, że w kontrolowanych sprawach WSA uchylał decyzje z racji dokonania niepełnej oceny podobieństwa znaków przeciwstawionych. Sąd zwracał uwagę na konieczność powołania istniejących rejestracji znaków towarowych zbudowanych z wykorzystaniem słowa "vital" dla towarów z klas 5 i 32, co miało być niezbędne dla oceny ryzyka wprowadzenia w błąd odbiorców towarów oznaczonych znakami uprawnionej ze znaku "Vitalis" firmy niemieckiej i znaków spółki O. wykorzystujących słowo "Vitalsss". W rozpatrywanej sprawie decyzja Urzędu Patentowego nie była obciążona opisaną wyżej wadą, zatem analiza podobieństwa znaków została przeprowadzona w oparciu o cały materiał dowodowy.
Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.