Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 22 października 2007 r. o sygn. akt IV SA/Wa 998/07 oddalił skargę R. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego wobec skarżącego.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym.
Skarżący R. B. wystąpił 19 września 2006 r. do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej Prezes KRUS), z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa KRUS z [...] grudnia 2004 r. o ustaniu rolniczego ubezpieczenia społecznego skarżącego. Prezes KRUS decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji z [...] grudnia 2004 r. W uzasadnieniu decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania organ podał, że skarżący wniósł odwołanie od decyzji z [...] grudnia 2004 r. do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. Sąd wyrokiem z 1 marca 2006 r. oddalił to odwołanie.
W świetle art. 83 a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s. ta okoliczność (wcześniejsze skontrolowanie decyzji przez sąd powszechny) uniemożliwia wszczęcie przez organ postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności tej decyzji.
Prezes KRUS, po rozpoznaniu wniosku R. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2007 r. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z [...] listopada 2006 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrując skargę na decyzję Prezesa KRUS stwierdził, że przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zawierają regulacji prawnych dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji podejmowanych w sprawach ubezpieczenia rolniczego. Przepis art. 52 ust. 1 tej ustawy odsyła, w kwestiach w niej nieuregulowanych, do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z kolei przepis art. 123 u.s.u.s stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy k.p.a., chyba, że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie z art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu (Prezesa KRUS), od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład (Prezesa KRUS) uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego.
W ocenie Sądu I instancji stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej następuje wyłącznie z urzędu, tylko w sytuacji gdy strona wcześniej nie wniosła odwołania od tej decyzji do sądu okręgowego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. jest więc unormowaniem szczególnym i wyłącza w tym zakresie zastosowanie art. 157 § 2 k.p.a. Oznacza to, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznych sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych rolników może być zainicjowane wyłącznie przez organ w sposób określony w art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. a nie przez stronę.
Sąd uznał, że wobec wniesienia przez R. B. odwołania do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. na decyzję Prezesa KRUS z [...] grudnia 2004 r., wszczęcie postępowania nadzwyczajnego wzruszającego tę decyzję ostateczną było niedopuszczalne.
Sąd I instancji podkreślił także, że decyzja stwierdzająca ustanie ubezpieczenia społecznego rolnika nie jest wydawana w trybie wznowienia postępowania lecz w nowym postępowaniu, w którym organ stwierdza, że osoba podlegająca ubezpieczeniu nie spełnia ustawowych wymagań koniecznych do objęcia tym ubezpieczeniem.
W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji R. B. zarzucił temu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na:
- 1) niezastosowaniu art. 156 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a. w zw. art. 52 ust.1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
- 2) niewłaściwym zastosowaniu art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. w zw. art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co w konsekwencji skutkowało uznaniem za prawidłową decyzji Prezesa KRUS z 27 marca 2007 r. i poprzedzającej ją decyzji Prezesa KRUS z 28 listopada 2006 r. i odmową stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa KRUS z 15 grudnia 2004 r.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia powyższych przepisów prawa materialnego przez Prezesa KRUS w toku postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej R. B. podniósł, że decyzja Prezesa KRUS z [...] grudnia 2004 r. o ustaniu ubezpieczenia została wydana w niewłaściwym trybie, gdyż nie zaistniały nowe okoliczności mające wpływ na istnienie tego obowiązku. Według skarżącego nie można było wydać decyzji o ustaniu tego ubezpieczenia w sytuacji, gdy to ubezpieczenie nigdy nie istniało. Zdaniem skarżącego organ KRUS powinien był więc wydać decyzję o wznowieniu postępowania w tej sprawie a nie o ustaniu ubezpieczenia w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
W ocenie skarżącego decyzja z [...] grudnia 2004 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności w trybie art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a., dlatego zaskarżona decyzja Prezesa KRUS odmawiająca wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia tej nieważności oraz decyzja ją poprzedzająca były nieprawidłowe. W tej sytuacji organ powinien był wydać rozstrzygnięcie o stwierdzeniu nieważności decyzji z [...] grudnia 2004 r.
Mając powyższe na uwadze R. B. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS oraz decyzji ją poprzedzającej z [...] listopada 2006 r. i stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa KRUS z [...] grudnia 2004 r. Skarżący złożył także wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zaskarżony wyrok Sądu I instancji nie narusza prawa, a zatem skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. W szczególności nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów art. 156 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a. określających przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ przepisy te nie były w tej sprawie w ogóle stosowane. Sąd nie kontrolował bowiem decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa KRUS z [...] grudnia 2004 r. lecz decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia tej decyzji. Tej zasadniczej różnicy wnoszący skargę kasacyjną nie zauważył. W sprawie administracyjnej zakończonej decyzją odmawiającą wszczęcia postępowania o unieważnienie ostatecznej decyzji administracyjnej badaniu podlegają jedynie przesłanki wszczęcia takiego postępowania, nie zaś określone w art. 156 § 1 k.p.a. przesłanki unieważnienia decyzji.
Nie jest również zasadny zarzut niewłaściwego zastosowania przepis art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd I instancji prawidłowo bowiem przyjął, że wobec tego, że skarżący odwoływał się od decyzji Prezesa KRUS z [...] grudnia 2004 r. do sądu powszechnego, ponowna kontrola tej decyzji w trybie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego jest, w świetle art. 83 a ust. 2 wspomnianej ustawy niedopuszczalna. Trzeba dodać, że jest niedopuszczalna nie tylko na wniosek strony, ale również z urzędu.
Natomiast zarzut niewłaściwego zastosowania art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. polegającego na wydaniu na jego podstawie decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego w sytuacji, gdy zdaniem skarżącego ubezpieczenie nie istniało, nie może być rozpatrzony przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jest on bowiem uzasadniony okolicznościami faktycznymi (nieistnienie stosunku ubezpieczenia społecznego), które nie mogą być weryfikowane w postępowaniu przed NSA, ponieważ w skardze kasacyjnej nie podniesiono odpowiednich zarzutów procesowych, dotyczących błędnych ustaleń faktycznych.
Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę za nieuzasadnioną i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.