Uzasadnienie
Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu sprawy ze skargi O. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
Relacjonując przebieg sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniu [...] września 2010 r. O. P. przystąpiła do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości w Warszawie.
Uchwałą z dnia [...] września 2010 r. Komisja Egzaminacyjna, po sprawdzeniu testu kandydatki, ustaliła wynik egzaminu konkursowego na 99 punktów, co zgodnie z art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), dalej: u.r.p., oznaczało uzyskanie negatywnego wyniku tego egzaminu.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 3 u.r.p. utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu stwierdził m.in., że test, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 cyt. ustawy. W zakresie merytorycznej oceny poszczególnych pytań testowych Minister Sprawiedliwości ustosunkował się szczegółowo do podniesionych przez skarżącą argumentów i zarzutów dotyczących pytań nr 2, nr 3 oraz nr 68, uznając że negatywny wynik egzaminu skarżącej został prawidłowo ustalony.
O. P. wniosła skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wnosząc o jej uchylenie oraz stwierdzenie niezgodności pytań testowych nr 2, nr 3 i nr 68 z wymogami przewidzianymi przez art. 339 ust. 1 u.r.p.
Sąd I instancji, uzasadniając uwzględnienie skargi, w pełni podzielił dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę co do pytań nr 2 i 3, jednakże wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia odpowiedzi na pytanie testowe nr 68, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa, zasądzając roszczenie uznane przez pozwanego:
A. sąd z urzędu nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności,
B. sąd nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności na wniosek powoda za zabezpieczeniem,
C. sąd nie nada wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności".
Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom organu, z treści samego pytania nr 68 nie wynika jednoznacznie, że prawidłowa jest wyłącznie odpowiedź "C". Jak wyjaśnił WSA, o ile z art. 335 § 2 k.p.c. wynika niedopuszczalność nadawania rygoru natychmiastowej wykonalności - nawet za zabezpieczeniem - w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa, co jest wyrazem zasady, że Skarb Państwa jest dłużnikiem "pewnym", o tyle niedopuszczalność nadania rygoru natychmiastowej wykonalności przeciwko Skarbowi Państwa nie dotyczy wyroku zasądzającego należność pracownika w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika, o czym stanowi powołany przez skarżącą art. 4772 § 1 in fine k.p.c. Oznacza to, że w sprawach z zakresu prawa pracy wyłączenie zastosowania art. 335 § 2 k.p.c. powoduje, iż dopuszczalne jest nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności także w stosunku do pracodawców będących jednostkami organizacyjnymi Skarbu Państwa.
Mając na względzie powyższe, Sąd I instancji zgodził się ze skarżącą, że przy tak ogólnie sformułowanym pytaniu testowym nr 68 nie było możliwe udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi bez poczynienia dodatkowego założenia, że chodzi o sytuację dotyczącą postępowania ogólnego, a więc sytuacji wskazanej w art. 335 § 2 k.p.c. W spornym pytaniu należało doprecyzować, że chodzi o sytuację ogólną, określoną przez art. 335 § 2 cyt. ustawy, albowiem brak takiej informacji powoduje zastosowanie wszystkich przepisów zakreślonych zakresem pytania, a więc przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.
W konsekwencji WSA uznał, że sporne pytanie obarczone jest wadą konstrukcyjną i nie odpowiada wymogom z art. 339 ust. 1 u.r.p. i z tego względu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
W skardze kasacyjnej Minister Sprawiedliwości domagał się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. organ zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 339 ust. 1 i 3 u.r.p. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że pytanie nr 68 testu egzaminacyjnego zostało sformułowane w sposób sprzeczny z ustawowymi wymogami, podczas gdy wszystkie pytania egzaminacyjne, w tym także zakwestionowane przez Sąd I instancji, zostały skonstruowane w sposób z nimi zgodny.
W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko wskazując, że art. 4772 § 1 k.p.c. odnosi się do sytuacji, która nie jest objęta treścią pytania. Wynika z niej bowiem w sposób jednoznaczny, że chodziło o sytuację, gdy w sprawie cywilnej nastąpiło uznanie roszczenia przez pozwanego. W tego rodzaju sytuacji procesowej zasadą jest, że sąd z urzędu nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności (art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c). Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, gdy pozwanym jest jednostka organizacyjna Skarbu Państwa (art. 335 § 2 k.p.c.), gdyż wówczas sąd nie nada wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. Ta właśnie sytuacja została przedstawiona w treści pytania nr 68. Zatem odpowiedzią prawidłową na to pytanie jest odpowiedź "C", zgodnie z którą "sąd nie nada wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności".
Przywołany natomiast przez Sąd I instancji art. 4772 § 1 k.p.c. odnosi się do sytuacji postępowania szczególnego, jakim jest postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i to tylko wówczas, gdy powodem jest pracownik. Wskazane okoliczności nie zostały jednak przedstawione w treści pytania, ani w propozycjach odpowiedzi. Stąd odwoływanie się do tego przepisu nie jest uzasadnione.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną O. P. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu, bowiem Sąd I instancji wadliwie uznał, iż pytanie nr 68 testu egzaminacyjnego zostało sformułowane niezgodnie z art. 339 ust. 1 u.r.p.
Stosownie do treści przepisu art. 339 ust. 1 u.r.p. egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, zaznaczając ją na karcie odpowiedzi, a za każdą prawidłową odpowiedź uzyskuje 1 punkt.
W stwierdzonym stanie faktycznym skarżąca na pytanie nr 68, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa, zasądzając roszczenie uznane przez pozwanego:
A. sąd z urzędu nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności,
B. sąd nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności na wniosek powoda za zabezpieczeniem,
C. sąd nie nada wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności" udzieliła odpowiedzi A, zamiast wskazanej w kluczu odpowiedzi C opartej na art. 335 § 2 k.p.c.
Powyższe pytanie Sąd I instancji uznał za sformułowane zbyt ogólnie, a to ze względu na art. 4772 § 1 k.p.c. który wyłącza zastosowanie art. 335 § 2 k.p.c. Zdaniem WSA tylko uzupełnienie pytania o dodatkowy zapis np. "co do zasady" lub "z wyłączeniem postępowań odrębnych" pozwoliłoby na ocenę tego pytania jako zgodnego w konstrukcji z dyspozycją art. 339 ust. 1 u.r.p.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tej oceny.
Przede wszystkim zauważyć należy, iż z przepisu art. 339 ust. 1 u.r.p. nie wynika, aby przy formułowaniu pytań i odpowiedzi należało precyzować, czy chodzi o zasadę ogólną, czy też o wyjątek od niej. Wystarczy, jeśli pytania będą tak skonstruowane, aby udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi nie było uzależnione od przyjmowania dodatkowych założeń czy uzupełniania zadania o nie objęte nim treści. Takiej zależności w kwestionowanym pytaniu Naczelny Sąd Administracyjny się nie dopatrzył.
Pytanie nr 68 nie zawiera błędu rodzącego wątpliwość przy wyborze jednej spośród trzech wskazanych wyżej odpowiedzi, albowiem jego lektura sugeruje odwołanie się do ustanowionej w art. 335 § 2 k.p.c. reguły. Zauważyć w tym miejscu wypada, iż Sąd I instancji nie miał wątpliwości co do tego, że wskazany przepis formułuje zasadę ogólną, zgodnie z którą natychmiastowa wykonalność nie będzie orzeczona nawet za zabezpieczeniem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa.
Zauważyć należy, iż na opisane w pytaniu nr 68 zadanie składa się kilka elementów, których dostatecznie wnikliwa analiza powinna była doprowadzić egzaminowanego do prawidłowej odpowiedzi w kwestii możliwości nadania rygoru natychmiastowej wykonalności w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa.
Sąd I instancji przyjął wadliwość konstrukcji pytania nr 68 ze względu na zbyt ogólne sformułowanie zadania poprzez oparcie go na przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Zdaniem Sądu, ze względu na przewidziany art. 4772 § 1 k.p.c. wyjątek od określonej w art. 335 § 2 k.p.c. zasady nie orzekania rygoru natychmiastowej wykonalności w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa, pytanie należało doprecyzować. Tymczasem pytanie nie wymagało żadnych dodatkowych uszczegółowień, bowiem jak to zostało wyżej podkreślone, dotyczy sytuacji, w której stroną pozwaną i uznającą powództwo jest Skarb Państwa, a jeśli tak, to zgodnie z art. 335 § 2 k.p.c. przy zasądzeniu roszczenia natychmiastowa wykonalność orzeczona nie zostanie. Uszło uwadze Sądu I instancji, że przy zasądzaniu należności w sprawach pracowniczych stroną pozwaną nigdy nie jest Skarb Państwa, lecz może nim być jedynie jednostka organizacyjna Skarbu Państwa, co wynika wprost z art. 3 Kodeksu pracy.
Sąd uznając, iż przewidziany art. 4772 § 1 k.p.c. obowiązek nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, stanowi o wadzie konstrukcyjnej omawianego pytania, utożsamił Skarb Państwa, do którego pytanie się odnosiło z pracodawcą - jednostką organizacyjną Skarbu Państwa, zmieniając tym samym postawione pytanie.
Prawidłowe zidentyfikowanie wskazanego w pytaniu podmiotu pozwanego jako wyłącznie Skarbu Państwa, nie zaś jego jednostki organizacyjnej, powinno doprowadzić zdającego egzamin do wyboru prawidłowej odpowiedzi. Treść pytania nr 68 poprzez stwierdzenie, iż "roszczenie zostało uznane przez pozwanego" nawiązywała do określonej art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c. zasady, zgodnie z którą sąd z urzędu nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli zasądza takie roszczenie. Wskazanie jednakże w kwestionowanym pytaniu, że zadanie dotyczy spraw przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa, bez ich specyfikowania, sugerowało odstąpienie od reguły z art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c. i odpowiedź z pkt C opartą na przepisie art. 335 § 2 k.p.c. Udzielona na pytanie nr 68 odpowiedź miała być sprawdzianem, czy zdający egzamin zna treść zasady ustanowionej w art. 333 § 1 pkt 2) k.p.c., że rygor natychmiastowej wykonalności sąd nadaje z urzędu, jeśli zasądza roszczenie uznane przez pozwanego oraz czy wie, iż od tej zasady jest odstępstwo tworzące kolejną regułę, iż rygoru natychmiastowej wykonalności nie nadaje się, mimo uznania roszczenia, w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa.
Sąd I instancji nie miał wątpliwości, że przepis art. 335 § 2 k.p.c. kształtuje zasadę generalną nienadawania rygoru natychmiastowej wykonalności w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa. Mając na uwadze, iż przepis art. 4772 § 1 k.p.c., dotyczący zasądzania roszczeń od pracodawcy, nie narusza przyjętej art. 335 § 2 k.p.c. zasady, twierdzenie Sądu I instancji, iż pytanie nr 68 zostało sformułowane niezgodnie z art. 339 ust. 1 u.r.p. nie może się ostać.
Mając na uwadze, iż postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego tj. przepisu art. 339 ust. 1 u.r.p. okazał się trafny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 2) p.p.s.a.