Uzasadnienie
Wyrokiem z 12 września 2019 r. (sygn. akt V SA/Wa 1229/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę D. T. (dalej zwanej "Skarżącą") na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie (dalej zwanego "Dyrektorem IC") z [...] czerwca 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.
WSA orzekał w następującym stanie sprawy.
W dniu [...] lutego 2015 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej zwanej "ugh") w niebędącym kasynem gry lokalu (Sklep Spożywczo-Przemysłowy "[...]" w [...]) należącym do Skarżącej. W skontrolowanym lokalu stwierdzono gotowe do eksploatacji urządzenie do gier o nazwie [...]. Ujawniono również umowę dzierżawy części powierzchni lokalu, zawartej przez Skarżącą z Ł. W. (prowadzącym działalność pod firmą [...]) na okres próbny jednego miesiąca, przy czym w treści umowy nie został określony czynsz, ani inne obowiązki stron. Skarżąca – przesłuchana w charakterze świadka – zeznała m.in., że: 1) umowa dotyczyła 2 m² powierzchni sklepu, 2) właścicielem automatu jest Ł. W., 3) Skarżąca miała zapisywać na kartce wygrane, a wypłacać miał je właściciel automatu, 4) była w posiadaniu klucza do skasowania wygranej.
Decyzją z [...] kwietnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Pruszkowie, działając m.in. na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, wymierzył Skarżącej karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za urządzanie gier hazardowych na automacie poza kasynem gry.
Skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji.
Decyzją z [...] czerwca 2015 r. Dyrektor IC utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego. Stwierdził m.in., że na skontrolowanym urządzeniu były urządzane gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 5 ugh. Zdaniem Dyrektora IC, urządzającym te gry była Skarżąca. Organ wskazał też, że w toku postępowania ustalono, że Ł. W. – firma [...] z Katowic jest podmiotem nieistniejącym, a zatem umowa dzierżawy nie może stanowić dowodu w sprawie.
Skarżąca złożyła do WSA skargę na decyzję Dyrektora IC. Zarzuciła bezpodstawne przypisanie jej urządzania gier na automacie poza kasynem gry i obciążenie karą pieniężną, w sytuacji gdy automat stał w jej sklepie zaledwie 5 dni, nie miała do niego kluczy, nie obsługiwała go, ani nie wypłacała pieniędzy.
Wyrokiem z 12 października 2016 r. (sygn. akt V SA/Wa 3413/15) WSA uchylił decyzję Dyrektora IC. WSA uznał, że ocena zebranych dowodów nie pozwala na ustalenie, że Skarżąca jest osobą "urządzającą gry na automatach poza kasynem gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. WSA zakwestionował stanowisko organów administracji, że Skarżąca uzyskała status podmiotu urządzającego gry tylko z tego powodu, że w momencie kontroli w lokalu był zainstalowany automat do gier i można było prowadzić na nim gry. Zdaniem WSA, w świetle zebranego materiału dowodowego nie ma podstaw do przypisania Skarżącej wspólnego urządzania gier z właścicielem automatu.
Dyrektor IC złożył skargę kasacyjną od wspomnianego wyroku WSA.
Wyrokiem z 11 kwietnia 2019 r. (sygn. akt II GSK 173/17) Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną, uchylając wyrok WSA z 12 października 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa, ponieważ WSA nie odniósł się do ustaleń organu, w oparciu o które uznano Skarżącą za aktywnie prowadzącą gry na automacie poza kasynem gry (m.in. protokół przesłuchania Skarżącej w charakterze świadka). To z kolei uniemożliwiło ocenę zasadności stanowiska WSA, wskazującego że w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do przypisania Skarżącej urządzania gier wspólnie z właścicielem automatu.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy WSA wyrokiem z 12 września 2019 r. oddalił skargę Skarżącej.
WSA podkreślił, że na podstawie art. 190 ppsa jest związany wykładnią prawa dokonaną we wskazanym wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Odnosząc się do kwestii "urządzającego gry na automatach", WSA podzielił stanowisko organu, że podmiotem takim będzie podmiot, który zorganizował tego typu działalność.
WSA powołał się m.in. na protokół przesłuchania Skarżącej w charakterze świadka z [...] lutego 2015 r. Wynika z niego, że Skarżąca zeznała, że spisywała i poświadczała (podpisem i pieczątką sklepu) wygrane pieniężne uzyskane przez gracza, informując go o możliwości odbioru wygranej pieniężnej od przedstawiciela firmy [...].
Zdaniem WSA, organ prawidłowo ustalił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżąca była urządzającym gry ponieważ: 1) pośredniczyła w wypłacie wygranych, 2) zajmowała się włączaniem automatu (w razie pojawienia się w lokalu osoby zainteresowanej grą) i wyłączaniem automatu (po zakończeniu gry), 3) kasowała posiadanym kluczem serwisowym wygrane w automacie do gier, po ich uprzednim zapisaniu na kartce. W ocenie WSA, to zaangażowanie Skarżącej świadczy o urządzaniu przez nią gry na automacie w rozumieniu ugh.
W konsekwencji WSA uznał, że organ w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowo ustalił, że Skarżąca jako podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlega karze pieniężnej określonej w art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh.
Skarżąca (obecnie nosząca nazwisko D. G.) złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA z 12 września 2019 r., zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
- I. naruszenie prawa materialnego polegające na naruszeniu art. 151 ppsa w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przez jego wadliwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, że pojęcie "urządzającego gry na automatach" oznacza podmiot, który zorganizował tego typu działalność, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do stwierdzenia, że dla określenia "urządzającego gry na automatach" należy ustalić aktywność uczestniczenia w konkretnych czynnościach i działaniach;
- II. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na rozstrzygnięcie, polegające na:
- 1) naruszeniu art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa przez oddalenie skargi w sytuacji wadliwego ustalenia stanu faktycznego i stwierdzenia, że Skarżąca urządzała gry, pośredniczyła w wypłacie wygranych pieniężnych, zajmowała się włączaniem automatu i wyłączaniem po zakończeniu gry oraz kasowała posiadanym kluczem serwisowym wygrane w automacie, w sytuacji, w której Skarżąca faktycznie jedynie miała w posiadaniu klucz kasujący grę;
- 2) naruszeniu art. 141 § 4 ppsa przez wadliwe uzasadnienie wyroku, wyrażające się w braku zawarcia stanowiska co do stanu faktycznego obejmującego kwestię umowy dzierżawy Skarżącej z Ł. W. W uzasadnieniu Skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.
W pismach z 1 i 8 czerwca 2020 r. strony postępowania wyraziły zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).
W piśmie z 8 czerwca 2020 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (poprzednio Dyrektor IC) wniósł ponadto o oddalenie skargi kasacyjnej i przedstawił argumentację kwestionującą zasadność zarzutów Skarżącej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich w sprawach, w których strona wnosząca skargę kasacyjną nie zrzekła się rozprawy lub inna strona zażądała przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli wszystkie strony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wyrażą na to zgodę. Wobec tego, że taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Skarga kasacyjna złożona w tej sprawie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Podstawę prawną nałożenia na Skarżącą kary pieniężnej w zaskarżonej decyzji stanowił art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu właściwym w okolicznościach tej sprawy), karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry.
W skardze kasacyjnej Skarżąca zarzuciła WSA dokonanie błędnej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh w zakresie zwrotu "urządzający gry na automatach". Skarżąca stwierdziła, że "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), a urządzający gry to podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Skarżąca dodała, że "urządzanie gier" na gruncie art. 89 ugh nie następuje automatycznie w związku z samą czynnością oddania do używania powierzchni lokalu innemu podmiotowi pod eksploatację automatu w ramach umowy najmu lub dzierżawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analizowany zarzut jest zarówno wadliwie skonstruowany, jak i niezasadny. Podkreślenia wymaga, że postawienie zarzutu błędnej wykładni określonej normy wymaga jednoznacznego wskazania na czym ten błąd w odczytaniu normy prawnej polegał i przedstawienia prawidłowej – zdaniem autora skargi kasacyjnej – wykładni tejże normy prawnej. W analizowanym zarzucie brakuje wskazania, na czym konkretnie polegał błąd WSA w dokonaniu wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh w zakresie zwrotu "urządzający gry na automatach". Skarżąca (a w zasadzie jej pełnomocnik) ograniczyła się jedynie do wskazania, jak jej zdaniem należy wskazany zwrot interpretować. Tyle, że interpretacja przedstawiona w skardze kasacyjnej jest w istocie zbieżna z wykładnią przyjętą przez WSA. Z wywodów zawartych na s. 8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że zdaniem WSA "urządzający gry na automatach" to podmiot, który zorganizował tego typu działalność, zapewnia warunki lokalowe i instalację automatu, a także podmiot, który eksploatuje (obsługuje) automat w lokalu, czyli aktywnie urządza gry na automacie.
Tym samym WSA przyjął – tak jak Skarżąca w skardze kasacyjnej – że urządzanie gier na automacie to nie tylko udostępnienie lokalu w celu urządzania tychże gier, ale również podejmowanie aktywnych działań związanych z eksploatowaniem automatów. Wobec tego – skoro wykładnia WSA i Skarżącej są zbieżne – analizowany zarzut nie mógł okazać się skuteczny.
Chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Należy zauważyć, że art. 151 ppsa jest tzw. przepisem wynikowym, który obliguje sąd administracyjny do oddalenia skargi w sytuacji, gdy nie ma podstaw do jej uwzględnienia. Zarzut naruszenia tego przepisu może być skuteczny tylko wówczas, gdy autor skargi kasacyjnej powiąże to naruszenie z takim uchybieniem przepisom prawa materialnego lub procesowego dokonanym przez organ administracji, które powinno skutkować uwzględnieniem skargi (a nie jej oddaleniem na podstawie art. 151 ppsa). W analizowanym zarzucie autor skargi kasacyjnej powiązał art. 151 ppsa z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Tyle że wskazane przepisy nie mogły zostać naruszone w tej sprawie, ponieważ organy nie procedowały na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego, lecz na podstawie ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.
Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) – jak tego wymagał (i wymaga) art. 8 ugh, z którego wynika, że do postępowań w sprawach określonych w ustawie o grach hazardowych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej, chyba że ustawa o grach hazardowych stanowi inaczej. Tak skonstruowany zarzut jest chybiony, a przez to nieskuteczny.
Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia przez WSA art. 141 § 4 ppsa. Przepis ten określa, z jakich niezbędnych elementów powinno składać się uzasadnienie orzeczenia sądu administracyjnego. Są to: zwięzłe przedstawienie stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa jako samodzielna podstawa kasacyjna może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (vide uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010 nr 3, poz. 39; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08). W takich przypadkach może być niemożliwa kontrola instancyjna skarżonego wyroku.
Podkreślenia wymaga, że analizowany zarzut został postawiony w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 ppsa, a zatem naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ramach tej podstawy kasacyjnej nie wystarczy zatem wykazanie, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, ale niezbędne jest uprawdopodobnienie, że gdyby do takiego naruszenia nie doszło, to wynik sprawy mógł być inny.
Autor skargi kasacyjnej wskazał, że naruszenie art. 141 § 4 ppsa polegało na tym, że WSA nie przedstawił swojego stanowisko odnośnie do umowy dzierżawy, którą Skarżąca rzekomo zawarła z Ł. W. Jednakże w skardze kasacyjnej nie wskazano argumentów, które uprawdopodabniałyby, że gdyby WSA takie stanowisko zamieścił, to mógłby zapaść wyrok o innej treści. Za taki argument nie sposób uznać stwierdzenia, że "kwestia zawarcia tejże umowy zdaje się być istotna w kontekście kwestionowania przez skarżącą podejmowania aktywnych czynności w obsłudze automatu, ale także z uwagi na twierdzenia organu co do braku możliwości uznania tejże umowy za dowód w sprawie". Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w zaskarżonym wyroku WSA zawarł ocenę odnośnie do stanowiska organów, że Skarżąca była urządzającym gry na automacie, które to stanowisko organy oparły na dowodzie w postaci protokołu zeznań Skarżącej w charakterze świadka.
Ta ocena stanowiła zasadniczy powód oddalenia skargi. W ramach uzasadnienia omawianego zarzutu autor skargi kasacyjnej nie przedstawił przekonującej argumentacji, że gdyby WSA odniósł się w uzasadnieniu wyroku również do kwestii umowy dzierżawy, to skarga mogłaby zostać uwzględniona. Wobec tego zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa nie mógł być skuteczny.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu.
PG