Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 4310/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2014 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.
Sąd I instancji wskazał, że z uzasadnienia uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. (dalej: Komisja Egzaminacyjna) z dnia [...] września 2014 r., wynika, że skarżący uzyskał z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską 99 punktów, przy czym wynik pozytywny z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 100 punktów /art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 637)/.
Skarżący złożył odwołanie od powyższej uchwały, kwestionując prawidłowość sformułowania pytania nr 40.
Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Pytania testowe nie dotyczyły kwestii spornych w orzecznictwie i doktrynie. Tym samym organ uznał, że test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.
W wyniku ponownego sprawdzenia karty odpowiedzi odwołującego się i przeliczenia uzyskanych przez niego punktów stwierdzono, że A. P. prawidłowo odpowiedział na 99 pytań i uzyskał 99 punktów, zatem uchwała komisji kwalifikacyjnej co do ustalonego wyniku egzaminu jest prawidłowa.
Dalej, organ przytoczył zakwestionowane przez odwołującego się pytanie nr 40, które brzmiało:
"Zgodnie z Kodeksem cywilnym, roszczenia przedsiębiorcy z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy przedawniają się:
A. z upływem lat dwóch,
B. z upływem lat trzech,
C. z upływem lat dziesięciu."
Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A", oparta na treści art. 554 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z przywołanym przepisem: Roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat dwóch.
Odwołujący się udzielił odpowiedzi "B". W odwołaniu podniósł, że treść zakwestionowanego pytania w żaden sposób nie wskazuje, że pytanie dotyczy roszczenia przedsiębiorcy sprzedawcy z tytułu sprzedaży, dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy. Przywołał przykład wskazujący na nabycie energii elektrycznej przez prowadzącego przedsiębiorstwo, kiedy to, w przypadku wystąpienia nadpłaty, przysługiwałby mu trzyletni termin, np. przedawnienia roszczeń. Gdyby zaś przedsiębiorca był sprzedawcą energii, wówczas miałby termin dwuletni. W ocenie skarżącego w oparciu o analizę treści pytania i bez czynienia dodatkowych założeń, zaprezentowany przez niego przykład obrazuje, że udzielona przez niego odpowiedź "B", wskazująca na trzyletni termin przedawnienia, jest odpowiedzią prawidłową.
Organ uznał argumentację A. P. za bezzasadną.
Minister Sprawiedliwości stwierdził, że zakwestionowane pytanie odpowiada treści przepisu art. 554 Kodeksu cywilnego, stanowiącego podstawę do jego ułożenia. Pytanie jest jasne i zrozumiałe, podobnie jak hipoteza art. 554 Kodeksu cywilnego, która nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych ani w doktrynie, ani w orzecznictwie. Dla jak najdalej idącej jednoznaczności pytania wskazano w nim, że chodzi o roszczenie przedsiębiorcy z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy. Taka treść pytania, zdaniem organu, nie sugeruje, że chodzi o roszczenie kupującego.
Odwołujący zarzucił, że z treści pytania nr 40 nie wynika, iż chodzi w nim o roszczenia przedsiębiorcy - sprzedawcy. Zdaniem organu, wbrew tym twierdzeniom, w sposób oczywisty informacja ta wynika zarówno z brzmienia pytania, jak i z treści przepisu art. 554 Kodeksu cywilnego. Skoro pytanie nr 40 dotyczy roszczeń z tytułu sprzedaży (stanowiącej umowę dwustronną), dokonanej w ramach działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy (będącego jedną stroną tej umowy), to w pytaniu nie może chodzić o roszczenia drugiej strony (kupującego). W pytaniu nr 40 użyta została taka sama, jak w art. 554 Kodeksu cywilnego budowa zdania, która powinna być zrozumiała absolwentom studiów prawniczych, a polegająca na wtrąceniu pomiędzy słowami "roszczenia [...] sprzedawcy" opisu wskazującego, że chodzi jednocześnie o roszczenia wynikające z takiej sprzedaży, która została dokonana w ramach działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy.
Dla tego rodzaju roszczeń ustawodawca przewidział zaś skrócony - dwuletni termin przedawnienia, co znalazło odzwierciedlenie w odpowiedzi "A", która jest, zgodnie z art. 554 Kodeksu cywilnego, jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 40.
Nie jest taką odpowiedzią zaś, odpowiedź "B", gdyż wskazano w niej błędnie trzyletni termin przedawnienia, będący, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego terminem przedawnienia właściwym dla roszczeń kupującego, gdy umowa sprzedaży pozostaje w związku z jego działalnością gospodarczą.
Wobec powyższego, powołany przez odwołującego się przykład nabycia energii przez przedsiębiorcę organ uznał za nietrafny, gdyż nie dotyczy sprzedaży dokonanej przez tego przedsiębiorcę w ramach działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, a to właśnie było przedmiotem zakwestionowanego pytania.
Nie jest odpowiedzią prawidłową również odpowiedź "C", w której zasugerowano dziesięcioletni termin przedawnienia, właściwy dla roszczeń kupującego, w przypadku gdy umowa sprzedaży nie ma związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.
Odwołujący się udzielił błędnej odpowiedzi "B", wobec czego brak było możliwości przyznania mu punktu za pytanie nr 40.
A. P. wniósł skargę na powyższą decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: ppsa), wskazał, że wbrew twierdzeniom skarżącego, zakwestionowane pytanie nr 40 jest sformułowane prawidłowo.
Skarżący na pytanie nr 40 udzielił odpowiedzi "B" i podniósł, że jego zdaniem treść pytania nr 40 nie dotyczy stanu faktycznego, o którym mowa w art. 554 Kodeksu cywilnego, lecz roszczenia przedsiębiorcy innego niż przedsiębiorstwo sprzedawcy, a więc kupującego. Skarżący podniósł, że nie mógł dokonywać samodzielnego założenia, że pytanie nr 40 dotyczy roszczenia przedsiębiorcy będącego sprzedawcą, a zatem pytanie to nie spełnia kryterium określonego w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, gdyż zawiera dwie poprawne odpowiedzi.
Sąd I instancji uzasadniając swoje stanowisko podniósł, że w treści pytania wskazano, że chodzi o roszczenie przedsiębiorcy z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy. Skoro pytanie nr 40 dotyczy roszczeń z tytułu sprzedaży (stanowiącej umowę dwustronną), dokonanej w ramach działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy (będącego jedną stroną tej umowy), to – zdaniem WSA - oczywiste jest, że w pytaniu nie może chodzić o roszczenia drugiej strony (kupującego).
Dla rodzaju roszczeń określonych w pytaniu nr 40 ustawodawca przewidział skrócony - dwuletni termin przedawnienia, co znalazło odzwierciedlenie w odpowiedzi "A", która jest, zgodnie z art. 554 Kodeksu cywilnego, jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 40. Nie jest taką odpowiedzią natomiast, zdaniem Sądu I instancji, odpowiedź "B", gdyż wskazano w niej błędnie trzyletni termin przedawnienia, będący, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego terminem przedawnienia właściwym dla roszczeń kupującego, gdy umowa sprzedaży pozostaje w związku z jego działalnością gospodarczą. Nie jest także odpowiedzią prawidłową odpowiedź "C", w której zasugerowano dziesięcioletni termin przedawnienia, właściwy dla roszczeń kupującego, w przypadku, gdy umowa sprzedaży nie ma związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A", oparta na treści art. 554 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym "Roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat dwóch".
Podsumowując Sąd I instancji stwierdził, że w sytuacji udzielenia przez skarżącego wadliwej odpowiedzi na poprawnie sformułowane pytanie egzaminacyjne, wobec treści art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych – brakowało co najmniej jednego punktu, aby ustalić pozytywny wynik egzaminu wstępnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. P. Na postawie art. 174 pkt 1 ppsa, skarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 339 ust. 1 i 3 w zw. z art. 3310 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że zaznaczona przez skarżącego odpowiedź na pytanie nr 40 Egzaminu wstępnego dla kandydatów na aplikantów adwokackich i radcowskich z dnia 27 września 2014 r. jest błędna podczas gdy, z uwagi na nieprecyzyjnie postawione pytanie należało uznać odpowiedź zdającego za prawidłową i przyznać mu 1 pkt, co z kolei prowadziłoby do odmiennego ustalenia wyniku egzaminu, co doprowadziło jednocześnie do naruszenia prawa procesowego (art. 174 pkt 2 ppsa) poprzez oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi na podstawie art. 151 ppsa, w sytuacji, gdy skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Mając na względzie wskazane powyżej zarzuty, autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, na podstawie art. 188 ppsa, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z kwotą 17 zł z tytułu uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w zaskarżonym wyroku, Sąd I instancji błędnie uznał, że pytanie nr 40 Egzaminu oparte zostało na treści art. 554 Kodeksu cywilnego, gdyż treść art. 554 Kodeksu cywilnego nie odwołuje się w żadnym miejscu do pojęcia "przedsiębiorcy". Użycie w pierwszej części pytania nr 40 zwrotu "roszczenia przedsiębiorcy" może, zdaniem autora skargi kasacyjnej, dotyczyć tak roszczeń sprzedawcy jak i roszczeń kupującego. Brak jest zatem sprecyzowania w pytaniu, o roszczenia której strony umowy sprzedaży chodzi, co ma znaczenie z punktu widzenia terminu przedawnienia roszczeń stron i prowadzi do wniosku, że prawidłową odpowiedzią na pytanie jest zarówno odpowiedź A jak i odpowiedź B. Wadliwa konstrukcja pytania nr 40 oraz udzielenie przez skarżącego odpowiedzi B na to pytanie, powinny zatem prowadzić do przyznania mu za to pytanie 1 punktu, co przełożyłoby się na zdobycie przez kandydata 100 punktów z Egzaminu, a tym samym, weryfikację wyniku uzyskanego z Egzaminu i możliwością wpisania A. P. na listę aplikantów radcowskich.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jako nieusprawiedliwiona podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 2 ppsa), która w sprawie nie wystąpiła.
Istota zarzutu podniesionego w skardze kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że Sąd pierwszej instancji z naruszeniem art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przyjął, że sposób sformułowania pytania i propozycji odpowiedzi w odniesieniu do pytania nr 40 egzaminu wstępnego na aplikację radcowską odpowiada wymogom określonym w powołanym przepisie, podczas gdy to pytanie było nieprecyzyjne i pozwalające na udzielenie jako prawidłowych dwóch z trzech wskazanych do wyboru odpowiedzi.
Zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Z kolei zgodnie z art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał co najmniej 100 punktów. Z powołanych przepisów wynika wprost, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową. Wprowadzenie takich rozwiązań prawnych wymaga, by test egzaminacyjny sprawdzający wiedzę w zakresie niezbędnym do skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację radcowską, nie zawierał pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie i orzecznictwie, jak też pytań, na które udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń, niewynikających z treści pytania, ani też pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową.
Uwzględniając powyższe rozumienie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zarzut kwestionujący prawidłowość oceny Sądu pierwszej instancji w odniesieniu do pytania nr 40 należało uznać za bezzasadny. Zdaniem skarżącego na następujące pytanie testowe:
"Zgodnie z Kodeksem cywilnym, roszczenia przedsiębiorcy z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy przedawniają się: (...)", możliwe są dwie z trzech sugerowanych odpowiedzi, tj.:
"A. z upływem lat dwóch,
B. z upływem lat trzech, (...)".
Przy ustaleniu, że istotnie dwie odpowiedzi na pytanie są prawidłowe, należałoby uznać, że konstrukcja pytania jest sprzeczna z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a mianowicie z wymogiem, że tylko jedna z sugerowanych odpowiedzi może być prawidłowa. W sytuacji, gdy skarżącemu do uzyskania minimalnej liczby punktów koniecznych do uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu (100 punktów) brakuje jednego punktu, podważenie prawidłowości konstrukcji spornego pytania, mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja skarżącego nie dała jednak podstaw do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji o ocenie pytania nr 40 jako prawidłowo sformułowanego.
Z literalnego brzmienia art. 554 Kodeksu cywilnego wynika, że roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, (...) przedawniają się z upływem lat dwóch.
Pytanie egzaminacyjne dotyczyło terminu przedawnienia "roszczenia przedsiębiorcy z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy".
Zdaniem skarżącego elementem wprowadzającym w błąd w omawianym pytaniu, było sformułowanie "roszczenia przedsiębiorcy", gdyż nie wiadomo, której strony umowy sprzedaży to określenie dotyczyło, ponadto nie wynikało ono z treści przywołanego przepisu Kodeksu cywilnego i czyniło dopuszczalnym oparcie prawidłowej odpowiedzi również na regulacji wynikającej z art. 118 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata.
Gdyby jednak przyjąć za prawidłowe twierdzenia skargi kasacyjnej, należałoby w konsekwencji uznać konieczność przyjęcia dodatkowego założenia, że fragment pytania opisujący przedsiębiorcę, o którego roszczenia chodzi, jest kupującym. Tymczasem pytania sformułowane w sposób wymagający dokonywanie przez zdającego dodatkowych założeń, mają wadliwą konstrukcję.
Nie budzi również wątpliwości Sądu kasacyjnego, że kwestionowane pytanie oparto na treści przepisu art. 554 Kodeksu cywilnego. Jak trafnie w sprawie podniesiono, interpretacja tego przepisu w doktrynie i orzecznictwie nie jest sporna. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skoro pytanie nr 40 dotyczy roszczeń z tytułu sprzedaży, dokonanej w ramach działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, to w pytaniu nie może chodzić o roszczenia kupującego; przedsiębiorcą, którego roszczeń dotyczyło pytanie, jest niewątpliwie sprzedawca, a odczytanie omawianego pytania wprost, nie wymaga – wbrew wywodom skargi kasacyjnej - dokonywania dodatkowych założeń.
Wobec powyższego, skarga kasacyjna nie mając usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku.
Postanowienie w przedmiocie kosztów (pkt.
2) wydano na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa, w zw. z art. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).