Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w dniu 26 listopada 2008 r., wyrokiem o sygn. akt I SA/Ol 449/08 oddalił skargę J. C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności do gruntów rolnych na 2007 r.
Z przedstawionego w zaskarżonej decyzji stanu sprawy wynikało, iż w złożonym w dniu [...] maja 2007 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych w 2007 r., producent rolny ubiegał się o przyznanie płatności do grupy upraw JPO do powierzchni 93,65 ha, do grupy upraw UPO do powierzchni 52,06 ha oraz do grupy upraw PZ do powierzchni 41,33 ha. Organ I instancji zaskarżoną decyzją przyznał stronie płatność JPO i UPO zgodnie z wnioskiem, tj. odpowiednio do powierzchni 93,65 ha i 52,06 ha. Jednakże organ odmówił przyznania tzw. płatności zwierzęcej z uwagi na to, iż w jego ocenie liczba zwierząt w przeliczeniu na duże jednostki przeliczeniowe wyniosła 0,00 DJP. Powyższe organ wywiódł z faktu, iż w okresie referencyjnym, tj. od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 31 marca 2006 r. strona nie posiadała zarejestrowanych zwierząt w bazie IRZ, a zatem nie spełniła przesłanki przyznania płatności zwierzęcej określonej w § 4 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2007 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania tej płatności (Dz. U. Nr 46, poz. 309 ze zm.).
Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał J. C. płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2007 w łącznej wysokości 43.592,23 zł oraz odmówił przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (tzw. płatności zwierzęcej PZ).
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w O. utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, wskazał, iż ze względu na fakt, że strona ubiegała się o przyznanie płatności do gruntów rolnych także w 2006 r., zastosowanie w sprawie znajdują przepisy § 4 ust. 1 i 2 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2007 r.
W ocenie organu odwoławczego z treści przepisu § 4 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia wyraźnie wynika, iż określone w nim warunki przyznania płatności muszą wystąpić łącznie. Tymczasem, jak wyjaśnił organ II instancji, strona dopiero w dniu 12 stycznia 2007 r., tj. po upływie wyżej wskazanego okresu referencyjnego, przejęła w drodze darowizny gospodarstwo rolne od rodziców, następnie w dniu 15 stycznia 2007 r. dokonała zgłoszenia przemieszczenia bydła do siedziby swego stada. Ze względu na fakt, iż strona nie była posiadaczem zwierząt w okresie referencyjnym, organ II instancji uznał za uzasadnioną odmowę przyznania tzw. płatności zwierzęcej.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na powyższą decyzję organu II instancji, strona wniosła o przyznanie płatności zwierzęcej na rok 2007 w kwocie 18.133,95 zł. W uzasadnieniu skargi wskazała, że odmowa przyznania płatności, która przysługiwałaby rodzicom, jest niezgodna z § 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2007 r., zgodnie z którym w przypadkach, o których mowa w art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, płatność zwierzęca, o którą ubiegał się w danym roku przekazujący albo spadkodawca, jest przyznawana przejmującemu albo spadkobiercy niezależnie od tego, czy posiadali lub posiadają bydło lub owce, lub kozy, lub konie.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, spór pomiędzy stronami postępowania sprowadzał się do odmiennej wykładni przepisów wskazanego Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2007 r.
Sąd I instancji przywołał określone w § 4 ust. 1 pkt 1 i 2 powołanego rozporządzenia przesłanki przyznania płatności zwierzęcej stwierdzając, iż dająca się zastosować w niniejszej sprawie wykładnia literalna powołanej wyżej normy prawnej nie budzi większych trudności.
Sąd podniósł, iż skarżący w toku postępowania nie kwestionował ustaleń organów, iż nie posiadał w okresie referencyjnym nabytych następnie zwierząt, a fakt zamieszkiwania z rodzicami przed dniem przejęcia gospodarstwa rolnego nie rodzi żadnych w tym zakresie skutków i nie wpływa na ocenę stanu faktycznego z punktu widzenia określonych w § 4 ust. 1 cytowanego rozporządzenia przesłanek.
Sąd I instancji zauważył, że przepisy powołanego rozporządzenia nie przewidują możliwości przyznania płatności zwierzęcej następcy prawnemu rolnika, z wyjątkiem sytuacji, gdy wniosek o przyznanie płatności został złożony w danym roku przez przekazującego gospodarstwo rolne czy spadkodawcę, a jego następca prawny wstąpił w toku tego postępowania w prawa strony (§ 6 rozporządzenia).
W przedmiotowej sprawie wniosek został złożony przez skarżącego, już po dniu objęcia w posiadanie gospodarstwa rodziców. Nie została zatem spełniona przesłanka z § 6 cytowanego rozporządzenia.
W ocenie Sądu, źródeł dochodzonego przez stronę uprawnienia nie można również doszukiwać się w koncepcji sukcesji generalnej wszelkich praw i obowiązków związanych z przejmowanym gospodarstwem rolnym.
Sąd zważył ponadto, iż przedmiot dokonanej w formie aktu notarialnego w dniu 12 stycznia 2007 r. darowizny stanowiły jedynie nieruchomości, a przeniesienie własności bydła, jak wynika z treści zgłoszeń przemieszczenia stada, nastąpiło w drodze sprzedaży, nie ma więc podstaw do uznania, że skarżący w dniu 12 stycznia 2007 r. wstąpił we wszelkie prawa rodziców przekazujących gospodarstwo rolne.
Sąd wskazał ponadto, iż w pkt. 21 preambuły rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 postanowiono, że "systemy wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej przewidują bezpośrednie wsparcie dochodowe mające na celu, w szczególności, zapewnienie odpowiedniego standardu życia dla społeczności rolniczej. Cel ten jest ściśle związany z zachowaniem obszarów wiejskich. Aby przeciwdziałać niewłaściwemu rozdysponowaniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności wspierających rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takich płatności". Płatności bezpośrednie są oddzielane od produkcji rolnej, gdyż ich celem nie jest zachęcanie do zwiększania produkcji rolnej, a wsparcie dochodów rolniczych. Zdaniem Sądu powoływana przez stronę argumentacja o charakterze słusznościowym, wskazująca na krzywdzący charakter odmowy przyznania płatności przejmującemu gospodarstwo rolne, nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), J. C. zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 listopada 2008 r.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
- - naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię § 4 i § 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2007 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania tej płatności (Dz.U. Nr 46, poz. 309 ze zm.) poprzez przyjęcie, iż warunkiem uzyskania płatności uzupełniającej tzw. płatności zwierzęcej jest wpisanie lub zgłoszenie faktu posiadania do rejestru zwierząt wyłącznie przez rolnika składającego wniosek o dopłaty, a nadto, iż mimo, że skarżący stał się następcą prawnym całości gospodarstwa rolnego po swoich rodzicach, nie spełnił on w roku 2007 warunków do przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych wobec braku posiadania w okresie referencyjnym bydła wpisanego lub, które zostało przez tego rolnika zgłoszone do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych.
Wskazując na powyższe, na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania; a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W ocenie skarżącego, w sprawie niespornym pozostaje fakt nabycia przez niego gospodarstwa rolnego jako całości wraz z inwentarzem od rodziców w formie uczynionej przez nich darowizny. Wbrew ustaleniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, między skarżącym, a jego rodzicami nie zostały zawarte żadne umowy sprzedaży bydła. Z uwagi na definicję gospodarstwa rolnego, jaką zawiera ustawa Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) w art. 553 skarżący nabył całość gospodarstwa wraz z budynkami, urządzeniami oraz inwentarzem.
Zdaniem skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dokonał błędnej wykładni wskazanych przepisów, nie uwzględniając w dostateczny sposób celu wprowadzenia wskazanych regulacji oraz powiązań prawa krajowego z przepisami wspólnotowymi.
Skarżący podniósł, że w przypadku przekazania całego gospodarstwa rolnego wraz ze zwierzętami, po okresach referencyjnych określonych w § 4 ust. 1 pkt 1 i § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2007 r., uprawnienia następcy do otrzymania płatności zwierzęcej w 2007 r. powinny być oceniane na podstawie ilości, rodzaju i wieku zwierząt wpisanych do rejestru w tych okresach, a przynależnych przekazanemu gospodarstwu. Jednocześnie uprawnienia rolnika, gdy gospodarstwo rolne zostało przekazane w danym roku przed upływem terminu do złożenia stosownych wniosków, a gdy przekazujący takiego wniosku nie złożył, winny być oceniane samoistnie, na podstawie danych odnoszących się do tego, przekazanego gospodarstwa.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. wniósł o oddalenie skargo oraz o zasądzenie na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przypisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach:
- 1) naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadku ziszczenia się co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta jest wyłącznie na pierwszej podstawie kasacyjnej naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Z tego powodu poza granicami skargi kasacyjnej pozostaje podnoszone w jej uzasadnieniu zagadnienie charakteru umowy przenoszącej własność zwierząt hodowanych w przekazywanym gospodarstwie rolnym. Sąd I instancji przyjął ustalenie, że własność zwierząt przeniesiono odrębną od umowy darowizny umową sprzedaży. Wobec braku zarzutów naruszenia przepisów postępowania ustalenie to nie zostało podważone. Z tego samego powodu nie mogło być przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego podnoszone we wcześniejszej fazie postępowania sądowoadministracyjnego twierdzenie, jakoby istniały okoliczności faktyczne świadczące o tym, że w okresie referencyjnym od 1 kwietnia 2005 r. do 31 marca 2006 r. J. C. był posiadaczem (dozorcą) zwierząt będących przedmiotem własności jego rodziców.
Stan prawny w zakresie prawa krajowego obowiązujący w 2007 r., którego to roku dotyczył wniosek o przyznanie płatności, przedstawiał się następująco.
Zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego noszącej wówczas nazwę ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. Nr 35, poz. 217 ze zm.) rolnikowi, który w danym roku spełniał warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, przysługiwały płatności uzupełniające do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatności zwierzęce).
W art. 23 omawianej ustawy zawarte było upoważnienie ustawowe dla ministra właściwego do spraw rolnictwa do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych warunków lub szczególnego trybu przyznawania, między innymi płatności zwierzęcej, mając na względzie zabezpieczenie przed nieuzasadnionym przyznawaniem tych płatności oraz szczególne wymagania, jakim powinny odpowiadać uprawy poszczególnych roślin.
Na podstawie, między innymi, tego upoważnienia wydane zostało rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania tej płatności (Dz. U. Nr 46, poz. 309 ze zm.).
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa z 13 marca 2007 r. przewiduje przyznanie płatności zwierzęcej dla trzech odrębnych grup rolników.
Pierwsza grupa to rolnicy, którzy posiadali w okresie referencyjnym - od 1 kwietnia 2005 r. do dnia 31 marca 2006 r. - określone zwierzęta, które w tym czasie były wpisane lub zostały przez tego rolnika zgłoszone do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych. Rolnicy ci jednocześnie byli beneficjentami dopłat, przyznanych im na podstawie wniosku złożonego w 2006 roku. Zasady przyznania płatności tej grupie określone zostały w § 4 rozporządzenia.
Druga grupa rolników to ci, którzy zwierząt nie posiadali w okresie referencyjnym. Zgodnie z § 5 ust.1 rozporządzenia w przypadku, gdy rolnik nie występował uprzednio z wnioskiem o przyznanie płatności do gruntów rolnych, płatność zwierzęca przysługiwała mu, jeżeli w okresie od dnia 15 września roku poprzedzającego rok złożenia wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych do dnia 14 marca roku złożenia tego wniosku był posiadaczem bydła lub owiec, lub kóz, lub koni, które w tym okresie były wpisane lub zostały przez tego rolnika zgłoszone do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych lub do rejestru koniowatych, o których mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Przepis § 5 omawianego rozporządzenia precyzował też kolejne warunki przyznania płatności zwierzęcej tej grupie.
Regulacja ta nie dotyczyła przypadków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40, ze zm.) oraz art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, czyli sytuacji, gdy do zmiany posiadania gospodarstwa i inwentarza doszło w czasie między złożeniem wniosku a doręczeniem decyzji.
Trzecia grupa rolników to rolnicy, którzy stali się posiadaczami zwierząt i gospodarstwa w wyniku spadkobrania lub przekazania po złożeniu wniosku przez spadkodawcę bądź przekazującego a przed doręczeniem decyzji. Zgodnie z § 6 rozporządzenia przyznanie płatności nie jest zależne od posiadania zwierząt przez przejmującego.
Przesłanki nabycia uprawnień do płatności zwierzęcej ustalono w zależności od tego, kiedy rolnik stał się posiadaczem gospodarstwa i zwierząt. Reguły przechodzenia na przejmującego uprawnień do pomocy przekazującego gospodarstwo rolne w obrębie prawa wspólnotowego wynikały z regulacji zawartej w art. 74 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidziane w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającym określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz.
UE L z dnia 29 września 2003 r.) W art. 74 ust. 4 lit. a tego Rozporządzenia prawodawca wspólnotowy postanowił, że przejście praw i obowiązków z przekazującego na przejmującego odbywa się w ramach stosunku prawnego, jaki został nawiązany pomiędzy przekazującym a właściwym organem.
Z kolei w ust. 5 art. 74 Rozporządzenia odwołał się do sytuacji złożenia wniosku po wykonaniu przez przekazującego czynności niezbędnych do uzyskania pomocy.
Płatność zwierzęca ma charakter płatności uzupełniającej wprowadzonej ustawą z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (noszącej przedtem nazwę ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej). Płatność zwierzęca mogła stanowić uzupełnienie innych płatności przyznanych wcześniej. Z tej też przyczyny uzasadnione było uzależnienie jej przyznania od posiadania zwierząt w okresie referencyjnym poprzedzającym wejście w życie nowych przepisów, w sytuacji gdy przyznano wcześniej inne płatności (§ 4 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego). Mogła być też przyznana wtedy, gdy wcześniej nie przyznawano dopłat (§ 5 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego). W takiej sytuacji uzasadnione było traktowanie jej jako płatności bieżącej i określenie innego okresu referencyjnego, niezwiązanego z uzyskaniem dopłat wcześniej. Punkt 29 preambuły do rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz.
UE L z dnia 29 września 2003 r.) stanowi, że: "W celu ustanowienia kwoty, do której rolnik powinien być uprawniony w ramach nowego systemu celowym jest odniesienie się do kwot przyznawanych mu w trakcie okresu referencyjnego...".
Z kolei w punkcie 25 preambuły rozporządzenia nr 1782/2003 stwierdzono, iż: "System powinien połączyć kilka istniejących płatności bezpośrednich otrzymywanych przez rolnika w jednolitą całość, określaną na podstawie poprzednich uprawnień, w okresie referencyjnym, tak dostosowaną aby uwzględniała pełne wykorzystanie środków wprowadzonych w ramach Agendy 2000 oraz aby uwzględniała zmiany kwot pomocy wprowadzonych na mocy niniejszego rozporządzenia". Takie stanowisko prawodawcy wspólnotowego uzasadnia wiązanie uprawnień z uzyskaniem bądź nie kwot przewidzianych w dawniejszym systemie.
Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię § 4 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2007r.
Pierwszy z wskazanych przepisów nie pozostaje w związku z jej sytuacją. Według ustaleń zaakceptowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, J. C. nie był posiadaczem wymienionych w przepisie zwierząt w określonym przez prawodawcę okresie referencyjnym. Jak to już wskazywano, ustalenia w omawianym zakresie nie zostały zakwestionowane zarzutami naruszenia przepisów postępowania.
Przepis § 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2007 r. odnosi się wyłącznie do sytuacji beneficjentów, którzy weszli w posiadanie gospodarstwa i inwentarza między złożeniem wniosku przez poprzednika a doręczeniem im decyzji. Zarówno ten przepis prawa krajowego, jak i art. 74 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 odnoszą się do następstwa w sytuacji, gdy w okresie poprzedzającym przekazanie gospodarstwa pomiędzy przekazującym gospodarstwo a organem administracji publicznej dochodzi do nawiązania stosunku administracyjnoprawnego, który mógłby zostać skonkretyzowany w formie aktu władczego z zakresu administracji publicznej. Sytuacje opisane w art. 74 ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 różnią się stopniem zaawansowania czynności przekazującego zmierzających do uzyskania pomocy. Ani prawodawca wspólnotowy, ani ustawodawca krajowy nie dopuszczają natomiast sukcesji ściśle materialnoprawnych uprawnień do uzyskania pomocy.
Następstwo występuje wtedy, gdy przekazujący podjął wymagane przez władze publiczne czynności niezbędne do uzyskania pomocy. W sytuacji, gdy brak takich czynności, okoliczność, że przekazujący mógłby uzyskać pomoc, gdyby nie przekazał gospodarstwa rolnego, nie ma wpływu na sytuację następcy.
Z wymienionych powodów oddalono skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 204 pkt 1 p.p.s.a.