Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie lub Sąd I instancji) oddalił skargę [...] (dalej: Skarżący) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: GITD) z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym.
W dniu [...] grudnia 2012 r. na [...] zatrzymano do kontroli 5-osiowy pojazd członowy, składający się z 2-osiowego ciągnika oraz z 3-osiowej naczepy. Zatrzymanym zespołem pojazdów wykonywany był transport tarcicy suchej (gatunek: sosna) w ilości 4,276m3 (paczkowane) stanowiącej ładunek podzielny. Na drodze, na której dokonano kontroli zespołu pojazdów, mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 ton. Zgodnie z okazanymi dokumentami pojazd członowy przekraczał dopuszczalną masę całkowitą ustaloną na podstawie dodania masy własnej ciągnika podstawowego (7100 kg), masy własnej naczepy (7940 kg) oraz ilości przewożonego drewna pomnożonej przez jego średnią gęstość (40,276 m3 x 740 kg/m3). Suma masy samochodu, przyczepy i drewna wynosiła 44,844 t. Kierowca nie okazał wymaganego zezwolenia na przejazd po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym.
W protokole kontroli stwierdzono:
- 1) przekroczenie dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi napędowej o 3,350 t (rzeczywisty nacisk pojedynczej osi napędowej pojazdu wyniósł 11,350 t, co stanowiło przekroczenie dopuszczalnej wartości o 41,8%);
- 2) przekroczenie dopuszczalnego nacisku potrójnej osi nienapędowej naczepy o 1,200 t (rzeczywisty nacisk potrójnej osi nienapędowej naczepy wyniósł 25,200 t, co stanowiło przekroczenie dopuszczalnej wartości o 5%);
- 3) przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu członowego o 2,850 t (rzeczywista masa całkowita pojazdu członowego wyniosła 42,850 t, co stanowi przekroczenie dopuszczalnej wartości o 7,12%).
W toku postępowania administracyjnego Skarżący wyjaśnił, że przewóz realizowany był na podstawie zlecenia udzielonego przez inny podmiot gospodarczy. Zgodnie z treścią tego zlecenia, przedmiotem przewozu miał być ładunek o wadze brutto 24 t. Zdaniem Skarżącego, nie było podstaw do przypuszczenia, że załadowany towar znacznie przekracza deklarowaną wagę, ani możliwości zweryfikowania tej wagi. Ładujący został zapewniony o prawidłowości załadunku, na potwierdzenie czego otrzymał specyfikację, zgodnie z którą zładowano 40,276 m2, a jeden metr sześcienny ma wagę 550 kg. Skarżący stwierdził, że firma ładująca wskazała na możliwość zamoknięcia transportu, co tłumaczyłoby większą wagę. Skarżący wykluczył jednak taką możliwość ze względu na brak opadów w dniu kontroli oraz szczelność plandeki naczepy.
W związku z powyższymi ustaleniami [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (dalej: WITD) nałożył na skarżącego karę pieniężną w łącznej wysokości 15.000,00 zł.
Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania strony, GITD utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
WSA w Warszawie oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że kontrola została przeprowadzona sposób prawidłowy, pomiarów dokonano za pomocą wag przenośnych do pomiarów statycznych posiadających legalizację Urzędu Miar, przed rozpoczęciem czynności kontrolnych kierowca miał możliwość sprawdzenia zgodności numerów fabrycznych wagi ze świadectwami legalizacji, został zapoznany z instrukcją ważenia, zaś odczytu wskazań dokonano w jego obecności. Ponadto miejsce, w którym dokonano kontroli, spełniało warunki konieczne do wykonywania pomiarów nacisków na osi. Kierowca, po przeprowadzonym ważeniu, nie skorzystał z prawa powtórnego ważenia, ani nie zgłosił żadnych uwag do protokołu.
Sąd I instancji wyjaśnił, że zasadniczo to podmiot wykonujący przejazd ponosi odpowiedzialność za przejazd pojazdem nienormatywnym, a jego odpowiedzialność ma charakter obiektywny. Okoliczności uwalniające od odpowiedzialności powinien udowodnić podmiot wykonujący przewóz, gdyż to on wywodzi skutki prawne wynikające z art. 140aa ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), dalej: p.r.d.
Niewątpliwie podmiot wykonujący przejazd powinien tak zorganizować załadunek pojazdu, aby nie doszło do naruszenia przepisów. Organ odwoławczy zasadnie uznał, że tłumaczenie strony skarżącej, jakoby w związku z warunkami atmosferycznymi mogło dojść do zwiększenia masy przewożonego drewna, nie może zostać uwzględnione, ponieważ art. 61 p.r.d. wyraźnie wskazuje, że ładunek umieszczony na pojeździe nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej oraz dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. W związku z tym, skarżący przedsiębiorca powinien przewidzieć, że warunki atmosferyczne mogą mieć wpływ na wagę drewna.
Skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających uwolnienie go od odpowiedzialności. Powołany przez przedsiębiorcę dowód w postaci zlecenia z dnia [...] grudnia 2012 r., z którego wynika, że przewożony ładunek miał mieć masę 24 t, a także argument o braku wiedzy o faktycznej objętości przewożonego drewna nie dawały podstaw do wyłączenia odpowiedzialności skarżącego. Z okazanej przez kierowcę w trakcie kontroli faktury VAT jednoznacznie wynikało, że przedmiotem przewozu było 40,276 m3 suchej tarcicy, której masa wyliczona jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla sosny wynosiła 29804,24 kg. Mając na uwadze powyższe, GITD zasadnie wskazał, że rzeczywista masa całkowita kontrolowanego pojazdu członowego wyliczona na podstawie tabeli gęstości drewna oraz zapisów w dowodach rejestracyjnych pojazdów wynosiła 44,844,24 kg.
Sąd I instancji uznał, że dowody, które zostały zebrane w trakcie postępowania wyjaśniającego, były wystarczające do stwierdzenia, że przewoźnik wykonywał przejazd po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII, a ponadto, że nie zachodzą przesłanki wymienione w przepisie art. 140aa ust. 4 p.r.d.
[...] zaskarżył wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła naruszenie:
- I. Przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
- 1) art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a/ i b/ p.r.d. poprzez jego niezastosowanie w sprawie w wyniku błędnego uznania, że skarżący nie dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, w związku z którym nałożono na skarżącego karę w wysokości 15.000 zł oraz że skarżący miał wpływ na powstanie naruszenia przepisów p.r.d., w związku z którym nałożono na skarżącego obowiązek zapłaty kary;
- 2) art. 64 ust. 2, art. 140aa ust. 1, art. 140aa ust. 3 pkt 1, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c/ oraz art. 140ab ust. 2 p.r.d. poprzez ich zastosowanie w sprawie w wyniku błędnego przyjęcia, że w sprawie nie znajdzie zastosowanie przepis art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit a/ i b/ p.r.d. nakazujący umorzenie postępowania administracyjnego w przypadku, w którym podmiot, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miał wpływu na powstanie naruszenia;
- 3) art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że organ badający okoliczność zaistnienia przesłanek zastosowania przepisu art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit a/ i b/ p.r.d. nie jest zobligowany do dokonania ustaleń dotyczących okoliczności wykonywania konkretnego przewozu oraz zachowania uczestników przewozu (załadowcy, nadawcy i przewoźnika) przy ocenie, czy przewoźnik przy wykonywaniu czynności związanych z przejazdem dochował należytej staranności i nie miał wpływu na powstanie naruszenia;
- II. Przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w zw. z art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji, w której zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem zaistniały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.
Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna [...] oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności odnosi się do zarzutów podnoszących naruszenie przepisów postępowania. Konieczność zachowania takiej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena sposobu stosowania prawa materialnego przez organy oraz Sąd I instancji może mieć miejsce dopiero wtedy, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z przepisami prawa albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku.
W ocenie NSA nietrafne i formalnie wadliwe są sformułowane w niej zarzuty podnoszące naruszenie przepisów postępowania. Wprawdzie wadliwość formalna tych zarzutów nie daje podstaw do odrzucenia skargi, ale ogranicza możliwość kontroli skarżonego wyroku z punktu widzenia podnoszonych przez stronę zarzutów. Sąd II instancji podkreśla, że skarga kasacyjna wyznacza ramy postępowania kasacyjnego, a więc perspektywę kontroli skarżonego wyroku. Związanie zarzutami kasacyjnymi ma ten skutek, że Sąd II instancji nie może wyjść poza granice wskazane przez skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna jest skutecznym środkiem kontroli wyroku Sądu I instancji tylko pod warunkiem, że spełnia wymogi formalne, bowiem jest to środek formalny i profesjonalny. Wprawdzie judykatura zliberalizowała niektóre aspekty formalizmu tej skargi, to jednak nie przełamała reguły, że ten środek prawny musi spełniać minimalne wymogi, by skutecznie uruchomić postępowanie kontrolne przed Sądem II instancji.
Niewątpliwie skarga kasacyjna zgodnie z art. 176 § 1 p.p.s.a. musi wskazywać zarzuty naruszenia prawa w ramach podstaw kasacyjnych oraz ma zawierać ich uzasadnienie. Oznacza to, że te elementy skargi kasacyjnej są niezbędnymi warunkami jej skuteczności, bo Sąd II instancji jest związany podstawami i nakreślonymi przez stronę kierunkami weryfikacji skarżonego wyroku. W praktyce to oznacza, że skarga kasacyjna nie tylko ma wskazywać przepisy naruszone przez Sąd I instancji, ale ma także wyjaśniać na czym polega to naruszenie i wskazywać ich poprawne stosowanie (zob. uchwała z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1). Rozpoznawana skarga kasacyjna tego warunku nie spełnia w odniesieniu do sformułowanych w niej zarzutów procesowych. W petitum skargi strona skarżąca kasacyjnie wskazuje przepisy, które jej zdaniem naruszył Sąd I instancji prowadząc wadliwie postępowanie, ale w uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona w ogóle nie odnosi się do tych naruszeń, bo nie wyjaśnia na czym polegało naruszenie tych przepisów przez Sąd I instancji i jaki był związek tego naruszenia z rozstrzygnięciem.
Brak wskazania takiej relacji między naruszeniem a rozstrzygnięciem jest istotnym brakiem skargi kasacyjnej. W tym zakresie podkreślić należy, że skutecznym zarzutem naruszenia prawa procesowego może być tylko ten, który wskazuje na istnienie istotnego wpływu naruszenia na rozstrzygnięcie sprawy, bo art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. odwołuje się do takiej przesłanki. Zatem nie wszystkie naruszenia przepisów postępowania mogą być skutecznym zarzutem kasacyjnym, ale tylko takie, które miały istotny wpływ na wyrok. Jednak ten wpływ musi wykazać strona, a nie Sąd II instancji. Z tych powodów należało uznać, że zarzuty kasacyjne podnoszące naruszenie przepisów postępowania nie mają prawnego uzasadnienia.
Dodatkowo należy zauważyć, że w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może być podnoszone naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ tej ustawy, a nie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a., jak to zostało ujęte w rozpoznawanej sprawie. Profesjonalizm skargi kasacyjnej wymaga precyzji i jednoznaczności od wszystkich uczestników postępowania kasacyjnego.
Zdaniem NSA nietrafne są również zarzuty kasacyjne podnoszące naruszenie prawa materialnego. W istocie te zarzuty sprowadzają się do niezastosowania przez Sąd I instancji jako wzorca kontroli skarżonych decyzji art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a/ i b/ p.r.d., a przez to wydanie wadliwego wyroku, bo akceptującego decyzje organów transportu drogowego wymierzające [...] karę za przejazd pojazdem nienormatywnym, w sytuacji gdy dla wymierzenia takiej kary nie było usprawiedliwienia prawnego, bo postępowanie w sprawie wymierzenia kary powinno podlegać umorzeniu.
Zarzuty kasacyjne odnoszące się do tej kwestii sformułowane zostały w dwóch punktach, w których strona powołuje różne przepisy p.r.d., jednak w uzasadnieniu skargi odnosi się tylko do wady polegającej na niezastosowaniu do skarżącego art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a/ i b/ p.r.d. Zatem tylko w tym kontekście Sąd II instancji może odnieść się do zarzutu kasacyjnego. W ogóle Sąd II instancji pomija zarzut objęty ppkt 3 pkt I skargi kasacyjnej, bowiem nie jest to zarzut naruszenia prawa materialnego, ale zarzut procesowy, który nie może być formułowany w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
Dokonując oceny skarżonego wyroku z punktu widzenia naruszenia przez Sąd I instancji art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a/i b/ p.r.d., polegającego na niezastosowaniu tego przepisu przez organy i akceptowaniu tej sytuacji przez Sąd I instancji, stwierdzić należy, że WSA w Warszawie trafnie przyjął, że w rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie nie dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, zatem brak było podstaw do umorzenia postępowania w sprawie wymierzenia kary. W tej kwestii słusznie organy transportu drogowego przyjęły, a Sąd I instancji zaakceptował stanowisko, że dochowanie należytej staranności przez przewoźnika, a więc uwolnienie tego podmiotu od kary za przejazd pojazdem nienormatywnym może mieć miejsce tylko wówczas, gdy w postępowaniu administracyjnym przewoźnik wykaże istnienie okoliczności wskazujących na dochowanie przez niego należytej staranności przy wykonywaniu przewozu.
W rozpoznawanej sprawie, jak trafnie podkreślił Sąd I instancji, przewoźnik nie wykazał tych okoliczności, tym samym nie było podstaw do przyjęcia, że w stosunku do niego postępowanie w sprawie wymierzenia kary powinno być umorzone, a więc że w stosunku do niego powinien być stosowany art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a/ i b/ p.r.d.
Aktem staranności nie mógł być dokument zlecenia przewozu, z treści którego wynikało, że przedmiot przewozu nie będzie przekraczał 24 ton. Przewóz jest działalnością faktyczną związaną z przemieszczaniem towarów lub osób, zatem każdorazowo musi być on odnoszony do masy przewożonych ładunków, a nie dokumentów, bo przecież nie dokumenty przesądzają o masie ładunku, a tylko uprawniają do ich przewożenia. Rzeczą przewoźnika jest dbanie o to, by przewoził ładunki zgodnie z wymogami prawa, zatem to ten podmiot ma tak działać i być zorganizowany, aby takie warunki mógł spełniać. Jeżeli tego nie spełnia to nie można przyjmować, że przeładowanie środka transportowego następuje bez jego wiedzy i woli, szczególnie w sytuacji, gdy z treści wystawianej faktury wynika, że przewożony ładunek nie odpowiadał deklarowanemu w zleceniu przewozu.
Z tych powodów oraz ze względu na treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.