Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 11 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 2890/15

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 294/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. W. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu nawozu i nakazania jego wycofania oraz określenia opłaty sanacyjnej.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniu 14 i 27 listopada 2013 r. inspektor Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w B. przeprowadził, w prowadzonym przez skarżącego przedsiębiorstwie, kontrolę w zakresie prawidłowości wprowadzenia do obrotu nawozów oznaczonych znakiem "NAWÓZ WE". W toku kontroli ustalono, że skarżący wprowadził do obrotu produkt deklarowany jako nawóz o nazwie handlowej F. "NAWÓZ WE" typ E. 2.2 nawóz zawierający podstawowe i drugorzędne składniki pokarmowe z dodatkiem mikroskładników pokarmowych stosowane doglebowo, w ilości 660 ton, niespełniający wymagań jakościowych dla tego typu nawozu określonego w zał. nr 1 do rozporządzenia (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2003/2003 z dnia 13 października 2003 r. w sprawie nawozów (Dz. U. UE Nr L 304 z dnia 21 listopada 2003 r., s. 1). Wyrób deklarowany jako nawóz w rzeczywistości stanowił odpad paleniskowy przeznaczony do obróbki komunalnych osadów ściekowych.

Odpad paleniskowy nie był poddawany żadnym procesom technologicznym, co zostało ustalone na podstawie protokołu z przyjęcia oświadczenia [...] z 27 listopada 2013 r. Organ ustalił, że produkt został nabyty przez M. W. od Firmy A. Sp. z o.o. w A. na podstawie umowy zawartej w [...] kwietnia 2013 r., a następnie sprzedany przez skarżącego J. A. prowadzącemu działalność gospodarczą pn. J. J. A. (dalej: nabywca), co potwierdza faktura VAT nr [...] z [...] czerwca 2014 r. Produkt określony jako nawóz F., w ilości 660 ton, został sprzedany za 178.200 zł.

W dniu [...] lutego 2014 r. [...] WIJHARS zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wprowadzenia do obrotu nawozu oznaczonego znakiem "NAWÓZ WE" typu E. 2.2 niespełniającego wymagań jakościowych określonych dla tego typu nawozów, a następnie decyzją z [...] maja 2014 r., stwierdził wprowadzenie przez skarżącego do obrotu 660 ton nawozu oznaczonego znakiem "NAWÓZ WE" o nazwie handlowej F. "NAWÓZ WE" typ E. 2.2 nawóz zawierający podstawowe i drugorzędne składniki pokarmowe z dodatkiem mikroskładników pokarmowych stosowane doglebowo, niespełniającego wymagań jakościowych dla tego typu nawozu określonych w zał. nr 1 do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003, oraz ustalił opłatę sankcyjną w kwocie brutto 178.200 zł.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. GIJHARS, w pkt. 1 decyzji, uchylił w całości decyzję organu I instancji, a w pkt. 2, stwierdził wprowadzenie do obrotu, przez skarżącego, 660 ton nawozu oznaczonego znakiem "NAWÓZ WE" o nazwie handlowej F. "NAWÓZ WE" typ E.2.2 nawóz zawierający podstawowe i drugorzędne składniki pokarmowe z dodatkiem mikroskładników pokarmowych stosowane doglebowo, nienależącego do typów nawozów wyszczególnionych w zał. nr 1 do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003, określił skarżącemu, trzymiesięczny termin na wycofanie z obrotu nawozu wymienionego powyżej oraz określił opłatę sankcyjną w kwocie brutto 178.200 zł, co stanowi 100% kwoty należnej za określony w pkt 1 nawóz oznaczony znakiem "NAWÓZ WE" niespełniający wymagań określonych dla Nawozu WE w załączniku nr 1 do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003.

W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że dokonując szczegółowej analizy materiału dowodowego w sprawie uznał, iż organ I instancji zgromadził w pełnym zakresie materiał dowodowy. Błędnie natomiast, w rozstrzygnięciu decyzji, wskazał, że zakwestionowany nawóz nie spełnia wymogów jakościowych dla tego typu nawozów określonych w zał. nr 1 do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003, jak również błędnie wskazał, że strona wprowadziła do obrotu nawóz oznaczony znakiem "NAWÓZ WE" typ E.2.2. Organ odwoławczy zaznaczył, że sporny nawóz nie może być zakwalifikowany jako Nawóz WE z uwagi na jego pochodzenie a nie jego parametry jakościowe.

Ponadto prawodawca w zał. nr 1 rozporządzenia (WE) nr 2003/2003, nie wyróżnił takiego typu nawozu jak "E.2.2". W punkcie E. 2.2. zał. 1 do ww. rozporządzenia ustawodawca wskazał minimalne zawartości mikroskładników nawozowych, przy których możliwe jest deklarowanie przez producenta tych składników w nawozach WE zawierających podstawowe i/lub drugorzędne składniki pokarmowe.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. W. Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa), wskazał że zgodnie z art. 3 rozporządzenia (WE) nr 2003/2003 nawóz należący do rodzaju nawozów ujętych w zał. nr 1 i spełniający wymogi ustanowione w tym rozporządzeniu, może być oznaczony jako "NAWÓZ WE". W zał. nr 1 do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003 prawodawca wskazał zamknięty katalog typów nawozów w poszczególnych ich rodzajach jak również ich źródło pochodzenia.

Sąd stwierdził, że w zamkniętym katalogu typów nawozów fosforowych grupa "A.2. Nawozy fosforowe" nie wskazano odpadu paleniskowego jako źródło pochodzenia nawozu, który może być zakwalifikowany do typu nawozów fosforowych, stąd WSA uznał, że sporny nawóz nie jest nawozem WE właśnie z uwagi na źródło pochodzenia. Zdaniem WSA prawidłowo zauważył organ w odpowiedzi na skargę, że organ I instancji częściowo słusznie wskazał w zaskarżonej decyzji, iż nawóz o nazwie F. "NAWÓZ WE" typ E.2.2 nie spełnia wymogów przewidzianych dla nawozów WE, o których mowa w rozporządzeniu (WE) nr 2003/2003. Na podstawie przepisów ww. rozporządzenia nawóz nie może należeć do typu E.2.2., ponieważ symbol E.2.2. nie stanowi typu nawozu, a jedynie sekcję E.2.2., która odnosi się do minimalnych zawartości mikroskładników pokarmowych dla grupy nawozów WE posiadających podstawowe i/lub drugorzędowe składniki pokarmowe z dodatkiem mikroskładników pokarmowych, stosowanych doglebowo.

W świetle powyższego nie można uznać, że nawóz o nazwie F. "NAWÓZ WE" typ E.2.2. nie spełnia wymagań jakościowych dla tego typu nawozu określonych w załączniku nr 1 do ww., gdyż typ E.2,2. nie istnieje, a sporny nawóz nie jest nawozem WE z uwagi na źródło pochodzenia.

Dalej Sąd I instancji wywiódł, że wprowadzony przez skarżącego do obrotu nawóz nie jest nawozem naturalnym, dlatego też skarżący winien uzyskać pozwolenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na wprowadzenie tego nawozu do obrotu. Skarżący dołączył do odwołania opinię Instytutu A. z [...] kwietnia 2014 r., sporządzoną przez dr K. K., z której wynika, że produkt pochodzący ze spalania osadów ściekowych może być dopuszczony do stosowania w rolnictwie jako pełnowartościowy nawóz fosforowy. Ponadto wskazano, że "opiniowany produkt uboczny może być stosowany do nawożenia gleb i roślin (...) pod warunkiem uzyskania pozwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na wprowadzenie do obrotu". Powyższe pozwala zdaniem WSA stwierdzić, że skarżący miał świadomość, że na wprowadzenie do obrotu nawozu powstałego ze spalania osadów ściekowych wymagane jest uzyskanie pozwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Mimo tej wiedzy, skarżący nie wystąpił do Ministra ze stosownym wnioskiem, a sporny nawóz wprowadził do obrotu jako nawóz WE z naruszeniem przepisów prawa.

WSA stwierdził również m. in., że w art. 2 lit. x rozporządzenia (WE) nr 2003/2003 zdefiniowano pojęcie podmiotu odpowiedzialnego za wprowadzenie do obrotu nawozu. I tak, "wytwórca" to osoba fizyczna lub prawna odpowiedzialna za wprowadzenie nawozu do obrotu, za wytwórcę uważa się w szczególności producenta, importera, pakującego, działającego we własnym imieniu lub wszelkie inne osoby powodujące zmianę charakterystyk nawozu. Jednakże za wytwórcę nie uważa się dystrybutora, który nie powoduje zmiany charakterystyk nawozu. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że zarówno producentem, jak i wprowadzającym do obrotu zakwestionowany nawóz jest skarżący.

Sąd I instancji stwierdził, że w toku postępowania administracyjnego skarżący wielokrotnie potwierdzał, że wprowadził do obrotu nawóz oznakowany jako "NAWÓZ WE". Skarżący, wprowadzając do obrotu nawóz o nazwie handlowej F. "NAWÓZ WE" typ E.2.2., oznakowany jako "NAWÓZ WE" nienależący do typów nawozów ujętych w zał. nr 1 do ww. rozporządzenia, naruszył art. 3 tego rozporządzenia.

Odwołując się do treści art. 2 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 147, poz. 1033 ze zm.) Sąd I instancji podkreślił, że z przedstawionych przez skarżącego dowodów jednoznacznie wynika, że jest on producentem wprowadzonego do obrotu nawozu. W sprawozdaniu z badań, na które skarżący powołał się w skardze identyfikując próbkę, wskazano: "Próbka dostarczona do badań w opakowaniu polietylenowym w ilości 2,93 kg przez producenta nawozu: P. W. – M. W., [...], [...] k/B.". Ponadto, jako dowód w sprawie, skarżący przedstawił umowę z 11 kwietnia 2013 r. zawartą pomiędzy nim a A. Sp. z o.o. w A., na mocy której zobowiązał się do odbioru, unieszkodliwienia lub odzyskania żużlu i popiołów paleniskowych oraz innych niewymienionych odpadów z termicznego przekształcenia osadów.

Zamawiający usługę nie jest producentem nawozów i tym samym podmiotem wprowadzającym do obrotu produkt będący nawozem. To skarżący przekwalifikował produkt uboczny, który stanowił odpad paleniskowy przeznaczony do obróbki komunalnych osadów ściekowych i wprowadził go do obrotu - poprzez sprzedaż produktu jako nawóz o nazwie F., co – jak stwierdził WSA - zostało potwierdzone na podstawie przedstawionych faktur, jak też oświadczeń skarżącego. Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu I instancji, nie można uznać, że skarżący jest jedynie dystrybutorem spornego nawozu, gdyż to skarżący dokonał przeklasyfikowania wyrobu i wprowadził go do obrotu jako nawóz. Uwzględniając powyższe, zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o nawozach i nawożeniu, skarżący - jako producent nawozu - zobowiązany jest do wycofania go z obrotu, na własny koszt, oraz wniesienia na rachunek urzędu skarbowego, opłaty sankcyjnej.

Dalej, Sąd I instancji miał na uwadze, że w fakturach VAT z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] i nr [...], na podstawie których skarżący dokonał sprzedaży przedmiotowego nawozu, którego nabywcą był J. A., w pozycji "Nazwa" wskazano "Nawóz F.". Niemniej jednak skarżący w oświadczeniach złożonych w toku prowadzonego postępowania administracyjnego wskazał, że przedmiotem sprzedaży był nawóz o nazwie Nawóz F. "NAWÓZ WE" typ E.2.2. nawóz zawierający podstawowe i drugorzędowe składniki pokarmowe z dodatkiem mikroskładników pokarmowych stosowane doglebowo.

Ponadto, w piśmie skierowanym do nabywcy nawozu przedstawionym przez skarżącego w toku prowadzonej kontroli, skarżący ustosunkował się do uwag nabywcy nawozu dotyczących zawartości fosforu. W piśmie tym skarżący wskazał m. in. "Nie zapoznał się Pan z typem nawozu E.2.2. którym jest "F." jako nawóz WE, w wyniku czego podnosi Pan bezpodstawnie problem zawartości fosforu, który nie jest ujęty w typie tego nawozu", tym samym skarżący potwierdził, że wprowadzony do obrotu nawóz został sprzedany jako nawóz WE. W cytowanym piśnie skarżący wyjaśnił również, że "Podstawowymi i/lub drugorzędowymi składnikami pokarmowymi z dodatkiem składników pokarmowych stosowanych doglebowo w nawozie typu E.2.2. są między innymi Mangan (Mn), Molibden (Mo), Cynk (Zn), Miedź (Cu) i inne, a nie Fosfor (P205). I te składniki mogą podlegać kontroli w nawozie".

W ocenie Sądu powyższe pozwala przyjąć, że przedstawiane przez skarżącego zarzuty, że przedmiotem sprzedaży był jedynie nawóz o nazwie "F.", a nie nawóz oznaczony jako NAWÓZ WE o nazwie Nawóz F. "NAWÓZ WE" typ E.2.2., są bezpodstawne i sprzeczne z dowodami przedstawionymi w sprawie.

Sąd I instancji uznał, że nawet przy założeniu, że nawóz został wprowadzony przez skarżącego do obrotu poprzez sprzedaż nie jako nawóz oznaczony znakiem: "NAWÓZ WE", lecz jako nawóz o nazwie handlowej "F.", wprowadzenie do obrotu nastąpiło z naruszeniem prawa, gdyż skarżący nie posiadał zezwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na wprowadzenie do obrotu nawozu fosforowego.

Poza tym, w ocenie WSA, organy rozstrzygając sprawę oparły się na materiale prawidłowo zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej oceny.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. W., zaskarżając to orzeczenie w całości. Wyrokowi zarzucił:

1. 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 pkt 13 lit. a ustawy o nawozach i nawożeniu, poprzez błędną wykładnię pojęcia "wprowadzenie do obrotu" i uznanie, że jeden produkt, poprzez samą zmianę nazwy, bez jednoczesnej zmiany właściwości, może być wprowadzony do obrotu kilkukrotnie, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu prowadzi do wniosku, że skoro produkt wyprodukowany na terytorium Polski, może być wprowadzony do obrotu wyłącznie przez producenta, to jego wprowadzenie do obrotu następuje z chwilą dokonania pierwszej transakcji, a nie z chwilą każdej następnej sprzedaży, jeżeli jednocześnie nie ulegają zmianie właściwości produktu;
2. 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 pkt 13 lit. a ustawy o nawozach i nawożeniu, poprzez błędną wykładnię pojęcia "producent" i uznanie, że producentem jest podmiot, który dokonuje zmian w nazwie produktu uprzednio wprowadzonego już do obrotu przez inną osobę, bez jednoczesnej zmiany jego właściwości, podczas gdy producentem, jest podmiot, który produkt wytwarza, a nie każdy podmiot uczestniczący w jego obrocie, który nie dokonał zmian w jego składzie i jakości;
3. 3. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 2 lit. x rozporządzenia (WE) nr 2003/2003 poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie wobec przytoczenia przez Sąd nieprawidłowej treści przepisu i uznanie, że wytwórcą jest każda osoba powodująca zmianę "charakterystyk" nawozu, podczas gdy przepis ten stanowi o osobach zmieniających "właściwości" nawozu, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego przyjęcia przez Sąd, że zmiana nazwy produktu - która nie jest zmianą właściwości produktu - upoważnia do uznania osoby, która tej zmiany dokonuje, za producenta;
4. 4. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 37 ust. 1 ustawy o nawozach i nawożeniu, poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że opłatę sankcyjną za wprowadzenie do obrotu ponosi podmiot, który nabył produkt od osoby trzeciej, a następnie ten sam produkt bez zmiany jego właściwości i opakowania sprzedał kolejnemu odbiorcy, podczas gdy taki podmiot jest wyłącznie jego dystrybutorem - kolejnym podmiotem uczestniczącym w łańcuchu transakcji z danym produktem, a nie jego producentem lub importerem;
5. 5. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu poprzez jego zastosowanie do stanu faktycznego, opartego na domniemaniach i przypuszczeniach, w sytuacji gdy zawarty w sprawie materiał dowodowy (faktury i kilka worków oznaczonych etykietą "NAWÓZ WE") nie potwierdził w sposób niewątpliwy, że skarżący sprzedał J. A. 660 ton nawozu oznaczonego znakiem "NAWÓZ WE" typ E.2.2. o nazwie handlowej F. "NAWÓZ WE" typ E 2.2 nawóz zawierający podstawowe drugorzędne składniki pokarmowe z dodatkiem mikroskładników pokarmowych stosowane doglebowo, zaś z dokumentów sprzedażowych, tj. faktury VAT nr [...] i faktury VAT nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. wynika, że przedmiotem umowy był produkt o nazwie handlowej F., a nie produkt o nazwie "NAWÓZ WE",
6. 6. w razie, gdyby Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zarzutu nr 5 i uznał, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił ustalenia faktyczne GIJHARS odnośnie przedmiotu umowy sprzedaży zawartej pomiędzy skarżącym a J. A., podniesiono naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie do całkowitej ilości nawozu, która była przedmiotem umowy sprzedaży pomiędzy M. W. a J. A., zapakowanego w około 1000 workach (big-bagach), w sytuacji, gdy jedynie na nieznacznej części worków (około 20 - 30) zamieszczono etykietę z oznaczeniem produktu, jako F. NAWÓZ WE Typ E.2.2., co oznacza, że organ mógł co najwyżej przyjąć, że skarżący sprzedał 20-30 worków z nawozem oznaczonym "NAWÓZ WE". Skoro pozostałe worki nie zostały tą etykietą opatrzone, to skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za sprzedaż 660 ton nawozu oznaczonego znakiem "NAWÓZ WE" i nie może być obciążony opłatą sankcyjną w kwocie 178.200,00 zł;
7. 7. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wymierzenie skarżącemu opłaty sankcyjnej za wprowadzenie do obrotu nawozu oznaczonego "NAWÓZ WE" niespełniaiacego wymagań określonych dla NAWOZU WE w zał. nr 1 do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003, podczas gdy organ uznał, że skarżący wprowadził do obrotu nawóz oznaczony znakiem "NAWÓZ WE" nienależący do typów nawozów wyszczególnionych w zał. nr 1 do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003, co czyni rozstrzygnięcie wewnętrznie sprzecznym. Nałożenie sankcji za niespełnienie wymagań określonych w rozporządzeniu dla NAWOZU WE jest niemożliwe w sytuacji, gdy organ stwierdza, że nawóz nie należy do żadnego z typów NAWOZÓW WE określonych w rozporządzeniu. W takiej sytuacji, nie występuje bowiem wzorzec jakościowy, w oparciu o który można dokonywać oceny spełnienia wymagań określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia odnoszącego się wyłącznie do składu chemicznego i metod produkcji danego typu;
8. 8. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd, że przepis upoważnia do wymierzenia sankcji za wprowadzenie do obrotu nawozu bez pozwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podczas gdy powołany przepis upoważnia do nałożenia sankcji za wprowadzenie do obrotu nawozu niespełniającego wymagań jakościowych określonych dla danego typu nawozu, a nie za wprowadzenie do obrotu nawozu bez stosownego pozwolenia, a tym samym jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie przez Sąd subsumcji stanu faktycznego do innej podstawy prawnej niż dokonana przez organ;
9. 9. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo: 1) wewnętrznej sprzeczności decyzji, która stwierdza i wymierza sankcje za dwa różne uchybienia, które się wzajemnie wykluczają;
10. 2) dokonania przez Sąd subsumcji stanu faktycznego do innej podstawy prawnej niż dokonana przez organ;
11. 10. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 37 ust. 1 w zw. z art. 37 ust. 1 tiret 1 ustawy o nawozach i nawożeniu w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: kpa) w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zakresie obowiązku wycofania nawozu z obrotu poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie w stosunku do skarżącego i nakazanie mu wycofania z obrotu przedmiotowego nawozu, podczas gdy M. W. nie dysponuje już nawozem, bowiem sprzedał go w całości J. A., który go zużył do nawożenia pół własnych i ojca, a w części sprzedał osobom trzecim. Skarżący nie ma więc faktycznej możliwości wycofania produktu z obrotu, co powoduje, że w tym zakresie decyzja obarczona jest wadą kwalifikowaną skutkującą jej nieważnością, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 5 kpa, a tym samym naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa poprzez brak stwierdzenia nieważności decyzji;
12. 11. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77, 80 kpa w zw. z art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu, mające istotny wpływ na wynik sprawy wobec niewywiązania się przez Sąd z obowiązku wnikliwego zbadania, czy GIJHARS dokonał pełnych i prawidłowych ustaleń faktycznych i prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie wszystkich istotnych okoliczności, stanowiących podstawę do zastosowania przepisu prawa materialnego, w szczególności, czy ustalił, jaka ilość nawozu sprzedanego J. A. została oznaczona znakiem "NAWÓZ WE", tj. jaka ilość worków z nawozem została oznaczona etykietami z napisem "NAWÓZ WE", w sytuacji gdy ciężar dowodu w zakresie udowodnienia okoliczności wskazanych w powołanych, jako podstawę prawną decyzji, przepisach prawa materialnego, obciążał organ, a nie stronę, a tym samym naruszenie art. 141 § 4 ppsa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dlaczego okoliczności podnoszone w tym zakresie przez skarżącego, nie zasługiwały na uwzględnienie;
13. 12. naruszenie przepisów postępowania, tj. przepisu art. 134 § 1, 135 i art. 141 § 4 ppsa oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez pominięcie rozpatrzenia i nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów stawianych w skardze, tj.:
14. a) zarzutu naruszenia art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu, w którym podnoszono wewnętrzną sprzeczność zaskarżonej decyzji;
15. b) zarzutu naruszenia art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu, w zakresie obowiązku wycofania nawozu o obrotu;
16. c) zarzutu naruszenia art. 7, 8, 77 § 1, 78, 79 § 1 i 2, 80, 89 kpa jak również wobec ograniczenia uzasadnienia kwestionowanego wyroku w zasadzie do powtórzenia odnośnych uzasadnień decyzji organu i wyrażonego przez niego stanowiska w odpowiedzi na skargę ze wskazaniem, pozbawionym konkretnych argumentów, że "z przedstawionych przez skarżącego dowodów jednoznacznie wynika, że jest on producentem wprowadzonego do obrotu nawozu" i stwierdzeniem, że "nie ulega wątpliwości, iż producentem, jak i wprowadzającym do obrotu zakwestionowany nawóz jest skarżący", przy jednoczesnym pominięciu argumentacji skarżącego podniesionej w skardze oraz w replice na odpowiedź organu na skargę, bez uzasadnienia, dlaczego stanowisko skarżącego jest niezasadne.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, w przypadku gdyby Sąd stwierdził brak naruszeń przepisów postępowania, a wyłącznie naruszenie przepisów prawa materialnego, ewentualnie, w przypadku stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny braku podstaw do wydania wyroku reformatoryjnego o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w każdym przypadku o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W rozpatrywanym przypadku nie zachodzą brane pod uwagę z urzędu przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ppsa, zatem sprawa podlegała rozpoznaniu w granicach skargi kasacyjnej, stosownie do regulacji zawartej w art. 183 § 1 powołanej ustawy.

Mając powyższe na uwadze skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził, że zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku zasługiwał na uwzględnienie, mimo że podstawom - na których ją oparto - w przeważającej części brak usprawiedliwienia.

W świetle zarzutów postawionych Sądowi I instancji i wobec powołanej wyżej zasady związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami kasacyjnymi trzeba zauważyć, że w sprawie poza sporem pozostaje, że produkt oznaczony znakiem F. "NAWÓZ WE" typ E.2.2. posiada właściwości do zakwalifikowania do nawozów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu, lecz nie jest nawozem naturalnym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy i nie należy do typu nawozów ujętych w załączniku I do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003. Nie jest kwestionowane i to, że wskazany nawóz - zgodnie z art. 3 powołanego rozporządzenia (WE) nr 2003/2003 - nie może być oznakowany jako "NAWÓZ WE".

Bezsporne jest też, że w myśl powołanego w podstawie prawnej kontrolowanej decyzji art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu, kto wprowadza do obrotu nawozy oznaczone znakiem "NAWÓZ WE", nienależące do typów nawozów wyszczególnionych w załączniku nr I do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003 lub niespełniające wymagań jakościowych określonych dla danego typu nawozu w tym załączniku - wycofuje je z obrotu, na własny koszt, oraz wnosi na rachunek urzędu skarbowego, właściwego ze względu na siedzibę albo miejsce zamieszkania podmiotu wprowadzającego do obrotu nawóz, nawóz oznaczony znakiem "NAWÓZ WE" lub środek wspomagający uprawę roślin, opłatę sankcyjną stanowiącą 100 % kwoty należnej za sprzedane nawozy, nawozy oznaczone znakiem "NAWÓZ WE" lub środki wspomagające uprawę roślin, a w przypadku innej formy zbycia nawozów, nawozów oznaczonych znakiem "NAWÓZ WE" lub środków wspomagających uprawę roślin - 100 % wartości korzyści majątkowej uzyskanej lub którą mógłby uzyskać za wprowadzone do obrotu nawozy, nawozy oznaczone znakiem "NAWÓZ WE" lub środki wspomagające uprawę roślin.

Stosownie zaś do art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy, inspektor, właściwy ze względu na siedzibę albo miejsce zamieszkania podmiotu wprowadzającego do obrotu nawóz, nawóz oznaczony znakiem "NAWÓZ WE" lub środek wspomagający uprawę roślin, wydaje decyzję, w której stwierdza wprowadzenie do obrotu nawozu oznaczonego znakiem "NAWÓZ WE", nienależącego do typów nawozów wyszczególnionych w załączniku nr I do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003 lub niespełniającego wymagań jakościowych dla danego typu nawozu określonych w tym załączniku - oraz określa termin jego wycofania z obrotu, ilość wprowadzonego do obrotu nawozu lub środka wspomagającego uprawę roślin oraz wysokość opłaty sankcyjnej, o której mowa w ust. 1.

W świetle sformułowanych w środku zaskarżenia podstaw kasacyjnych zasadniczą istotą sporu jest zaś to, czy skarżący jest podmiotem, który dokonał wprowadzenia do obrotu przedmiotowego nawozu.

Pojęcie "wprowadzenia do obrotu" zostało zdefiniowane przepisami prawa, a to w rozporządzeniu (WE) nr 2003/2003 oraz w ustawie o nawozach i nawożeniu.

Art. 2 w ust. 1 pkt 13 lit. a powołanej ustawy w tiret pierwszym stanowi, że wprowadzenie do obrotu oznacza oferowanie w celu zbycia, sprzedaż oraz inną odpłatną albo nieodpłatną formę zbycia nawozu lub środka wspomagającego uprawę roślin przez producenta - w przypadku nawozu lub środka wspomagającego uprawę roślin, wyprodukowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie ulega kwestii, że interpretacji zawartego w cytowanym przepisie pojęcia "wprowadzenie do obrotu" nie można dokonywać o oderwaniu od regulacji przewidzianych w rozporządzeniu (WE) nr 2003/2003.

Stosownie do art. 2 lit. w rozporządzenia (WE) nr 2003/2003 "wprowadzanie do obrotu" oznacza dostawę nawozu, odpłatną lub nieodpłatną, albo przechowywanie w celu dostawy. Import nawozu na obszar celny Wspólnoty Europejskiej będzie uważany za wprowadzenie do obrotu.

Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że sprzedaż nawozu jest jego wprowadzeniem do obrotu, o którym mowa w art. 37 ust. 1 i 2 ustawy o nawozach i nawożeniu - o ile dokonywana jest przez producenta.

Definicję "producenta" zawiera art. 2 w lit. x rozporządzenia (WE) nr 2002/2003, stanowiąc, że "producent" oznacza osobę fizyczną lub prawną odpowiedzialną za wprowadzanie nawozu do obrotu; w szczególności za producenta uważa się wytwórcę, importera, konfekcjonera, działającego we własnym imieniu lub wszelkie inne osoby zmieniające właściwości nawozu. Jednakże za producenta nie uważa się dystrybutora, który nie powoduje zmiany właściwości nawozu.

Brzmienie przytoczonego przepisu nie powinno rodzić wątpliwości, że wobec użycia sformułowania "w szczególności" wymienienie jako producentów "wytwórców importerów i kolekcjonerów" jest tylko przykładowe. Zasadna jest tym samym teza, że przewidziany tym przepisem katalog producentów nie jest zamknięty. Unijny prawodawca za producentów nawozów uznaje bowiem "wszelkie inne osoby zmieniające właściwości nawozu" a jednoznacznie wyłącza jedynie "dystrybutorów" i to tylko wówczas, gdy nie powodują oni zmiany właściwości nawozu.

Kwestia "zmiany właściwości nawozu" nie została dookreślona. Pojęcie to uznać należy zatem za nieostre. Ukonkretnienia znaczenia przepisu zawierającego takie pojecie powinno zatem nastąpić przez uwzględnienie stanu faktycznego konkretnej spawy, nie zaś odczytywanie znaczenia tekstu in abstracto.

W ocenie składu orzekającego trzeba mieć przy tym na względzie, że co do zasady użycie nazwy produktu ma swój cel, z nazwą wiązane są bowiem określone cechy, właściwości produktu.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem skarżący na mocy załączonej do akt umowy z dnia [...] kwietnia 2013 r. - zobowiązując się do odbioru, unieszkodliwienia lub odzyskania żużlu i popiołów paleniskowych oraz innych niewymienionych odpadów z termicznego przekształcania osadów - nabył odpad paleniskowy. Z ustaleń stanu faktycznego sprawy wynika, że produkt ten sprzedał jako F. "NAWÓZ WE".

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, oznaczenie sprzedawanego produktu, kwalifikującego się do uznania za nawóz, znakiem "NAWÓZ WE" - w sytuacji gdy na poprzednim etapie obrotu tym produktem nie przypisywano mu takich cech - stanowi zmianę właściwości nawozu. Dokonanie przez sprzedawcę tego typu zmiany uzasadnia przyjęcie, że jest on "producentem" sprzedawanego nawozu - w rozumieniu art. 2 lit. x rozporządzenia (WE) 2003/2003. W konsekwencji sprzedaż takiego nawozu stanowi "wprowadzenie do obrotu" - w rozumieniu art. 2 lit. w rozporządzenia (WE) 2003/2003, jak i w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 13 ustawy o nawozach i nawożeniu.

Odmienna interpretacja definicji "producenta" - jako elementu pojęcia "wprowadzenie do obrotu" - skutkowałaby tym, że w sytuacji nabycia towaru nieoznaczonego jako "NAWÓZ WE" a następnie dalszej jego sprzedaży po wprowadzeniu tego oznaczenia, nie byłoby osoby odpowiedzialnej za wprowadzenie takiego produktu. Naruszenie zakazu oznakowania znakiem "NAWÓZ WE" nawozów niezgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 2003/2003 - o czym stanowi art. 3 tego aktu unijnego - nie podlegałoby faktycznie żadnym sankcjom.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - Sąd I instancji z treści art. 37 ust. 1 ustawy o nawozach i nawożeniu nie wywiódł, że opłatę sankcyjną przewidzianą tym przepisem za wprowadzenie do obrotu ponosi dystrybutor, który nabył, a następnie sprzedaje towar bez zmiany właściwości produktu. Należy jednak zauważyć, że w świetle przywołanego już art. 2 lit. x rozporządzenia (WE) nr 2003/2003 dystrybutor także uważany jest za "producenta" - gdy powoduje zmianę właściwości nawozu.

W świetle dotychczasowych rozważań całkowicie chybione są zarzuty błędnej wykładni art. 2 lit. x rozporządzenia (WE) nr 2003/2003 oraz art. 2 ust.1 pkt 13 ustawy o nawozach i nawożeniu co do interpretacji definicji "producenta" i pojęcia "wprowadzenia do obrotu" – użytego także w art. 37 ust. 1 i ust. 2 wskazanej wyżej ustawy. Bez znaczenia jest przy tym, że Sąd I instancji nieprawidłowo przywołał treści art. 2 lit. x rozporządzenia (WE) nr 2003/2003.

Skoro zatem ustalono, że skarżący wprowadził do obrotu nawóz oznaczony znakiem "NAWÓZ WE" - niespornie nienależący do typów nawozów wyszczególnionych w załączniku I do rozporządzenia (WE) 2003/2003 - to zastosowanie art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu - przez wydanie decyzji stwierdzającej takie wprowadzenie do obrotu znajdowało pełne oparcie w prawie.

Odnosząc się z kolei do zarzutu wadliwego zastosowania cytowanego na wstępie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu - w zakresie odnoszącym się do określenia wysokości opłaty sanacyjnej - należy zauważyć, że powołany przepis stanowi jedynie o obowiązkach osoby wprowadzającej do obrotu nawóz oznaczony znakiem "NAWÓZ WE" nienależący do określonych prawem typów nawozów. Uprawnienia organu do określenia w drodze decyzji m. in. wysokości opłaty sankcyjnej przewiduje zaś art. 37 w ust. 2 pkt 1 ustawy. Nie ulega jednak kwestii, że obie powołane wyżej regulacje stanowią o tym, że przewidziana nimi opłata sankcyjna to 100 % kwoty należnej za sprzedane nawozy oznaczone znakiem "NAWÓZ WE".

Odniesienie się do tak postawionego zarzutu naruszenia prawa materialnego wymaga przypomnienia, że uchybienie prawu materialnemu przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej. Tak więc podniesiony w sprawie zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie mógłby być uznany za trafny tylko w razie wykazania wadliwości ustaleń faktycznych co do wartości korzyści majątkowej uzyskanej z tytułu sprzedaży, tj. za wprowadzenie do obrotu. Tymczasem przyjęty w tym zakresie przy orzekaniu przez Sąd I instancji stan faktyczny sprawy - co do ustalenia wysokości kwoty uzyskanej ze sprzedaży nawozu - nie został skutecznie skargą kasacyjną podważony.

Niewątpliwie w myśl art. 7 i 77 § 1 kpa to na organie spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a nadto obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowy.

Wskazując na naruszenia tych przepisów w zarzutach skargi kasacyjnej ani w jej uzasadnieniu nie podano jednak, jakich to dowodów nie przeprowadzono, ani też jakie materiały zgromadzone w sprawie nie zostały poddane wszechstronnej ocenie. Fakt, że skarżący nie zgadza się z oceną dowodów i z poczynionymi na ich podstawie ustaleniami, nie znaczy, że uchybiono zasadzie prawdy obiektywnej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie miał podstaw by uznać, że naruszało przepisy postępowania administracyjnego poczynienie ustaleń na podstawie faktur sprzedaży nawozu F. "NAWÓZ WE", jak i korespondencji skarżącego z nabywcą - które to dowody poddane łącznej ocenie wskazywały ilość sprzedanego przez skarżącego nawozu, jego cenę oraz potwierdzały, że przedmiotem umowy sprzedaży był nawóz oznaczony znakiem "NAWÓZ WE". Ocenie tej nie można zarzucić przekroczenia granic prawem przewidzianej swobody (art. 80 kpa). Skarżący ogranicza się do negowania ustalanych faktów, ustaleń tych natomiast żadnym przeciwdowodem w toku postępowania nie podważał. Brak przy tym podstaw prawnych by twierdzić, że fakt sprzedaży nawozu oznaczonego znakiem "NAWÓZ WE" mógł być potwierdzony tylko opakowaniami w jakich nawóz sprzedano, w szczególności workami oznaczonymi takim znakiem.

Jak wynika ze sposobu sformułowania zarzutów zawartych w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, naruszenie wszystkich wskazanych tam przepisów, tj. art. 134 § 1, 135,141 § 4 ppsa oraz art. 1 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych przejawia się, zdaniem skarżącego, w braku odniesienia się prze Sąd I instancji do wszystkich zarzutów skargi.

Niewątpliwie z treści art. 141 § 4 ppsa - zawierającego wymogi uzasadnienia wyroku - należy wywieść, że skoro pisemne motywy rozstrzygnięcia mają zawierać przedstawienie zarzutów podniesionych w skardze to oczywiste jest, że zarzuty te powinny być też przedmiotem rozważań. Brak odniesienia się przez Sąd I instancji do zarzutów skargi może bowiem skutkować brakiem możliwości kontroli instancyjnej.

Trzeba jednak pamiętać, że art. 141 § 4 ppsa jest przepisem prawa procesowego i w myśl art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie w tym zakresie może być skuteczną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego takiego rodzaju wpływu na wynik sprawy nie ma brak odniesienia się do zarzutu "wewnętrznej sprzeczności decyzji".

Analiza zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji wskazuje wystarczająco jednoznacznie, że powodem uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji było stwierdzenie wprowadzenia do obrotu nawozu F. "NAWOZ WE" nienależacego do typów nawozów wyszczególnionych w załączniku I do rozporządzenia (WE) 3003/2003 - nie zaś nawozu niespełniajacego określonych wymagań jakościowych. Nie wykazano przy tym, by ewentualne nieścisłości w tym zakresie, zawarte w uzasadnieniu decyzji - mimo braku odniesienia się przez WSA do wątpliwości skarżącego w tym przedmiocie - mogło mieć wpływ, i to istotny, na treść rozstrzygnięcia.

Także kwestia nierozważenia zarzutu naruszenia art. 78 § 1 i 79 § 1 i 2 kpa nie uzasadnia wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku. Niewątpliwie żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Nadto strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem i ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia.

W rozpoznawanej sprawie zarzuty związane z powoływanymi przepisami dotyczyły przede wszystkich postępowania dowodowego związanego z pobraniem próbek produktu. Tymczasem, po pierwsze, kwestia jakości nawozu - jak już wskazano - nie wiązała się z istotą sporu, a to z uwagi na fakt, że skarżona decyzja nie stwierdzała niespełnienia wymagań jakościowych, lecz dotyczyła wprowadzenia do obrotu nawozu nienależącego do przewidzianego prawem typu nawozów. Ponadto odnośnie pobranych próbek jednoznacznie wskazano na takie uprawnienie organu w toku czynności z zakresu nadzoru i kontroli (art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o nawozach), a pobranie próbek w rozpoznawanym przypadku miało miejsce przed wszczęciem postępowania w sprawie.

Bez wykazania, że w sprawie zachodziły przesłanki przeprowadzenia rozprawy (art. 89 kpa) brak odniesienia się w pisemnych motywach wyroku do tej kwestii, także nie stanowi uchybienia art. 141 § 4 ppsa mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Trafny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa w związku z nierozważeniem przez Sąd I instancji podniesionej w zarzutach kwestii obowiązku wycofania z obrotu przedmiotowego nawozu w terminie zakreślonym określonym skarżoną decyzją.

Niewątpliwie powoływany już w sprawie art. 37 ustawy o nawozach i nawożeniu w ust. 1 stanowi o obowiązku wprowadzającego do obrotu m. in. nawozy oznaczone znakiem "NAWÓZ WE" nienależące do typów nawozów wyszczególnionych w załączniku nr I do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003, wycofania tych nawozów z obrotu na własny koszt, a w ust. 2 uprawnia organ do wydania decyzji określającej termin wycofania z obrotu.

Nie ulega jednak kwestii, że organ winien rozważyć wykonalność decyzji w tym przedmiocie. Przepis art. 156 § 1 pkt 5 kpa przewiduje bowiem nieważność decyzji w sytuacji gdy decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały.

Tymczasem Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w istocie ograniczył się do stwierdzenia, że obowiązek wycofania z obrotu wynika z treści art. 37 ust. 1 ustawy o nawozach i nawożeniu. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia brak natomiast oceny, czy materiał dowodowy sprawy w tej materii dawał podstawy, by uznać, że po sprzedaży 660 ton nawozu F. "NAWÓZ WE" skarżący w dniu wydawania decyzji posiadał jeszcze taki towar, by orzec o wykonalnym obowiązku wycofania nawozu z obrotu. W omawianym zakresie wyrok nie poddaje się zatem kontroli.

Trafność ostatniego z omówionych zarzutów skargi kasacyjnej skutkuje jej uwzględnieniem.

Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ppsa orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku.

Postanowienie w przedmiocie kosztów (pkt.

2) – na które składały się wynagrodzenie pełnomocnika oraz należny wpis od skargi kasacyjnej - wydano na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa w zw. § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).