Uzasadnienie
Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 946/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.
Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.
P. K. (zwany dalej: skarżącym) w dniu 20 września 2008 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości. Uchwałą nr [...] z [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że skarżący uzyskał z testu egzaminacyjnego 189 punktów, wobec czego otrzymał negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.
Skarżący złożył odwołanie od w/w uchwały. Wniósł o jej zmianę i wydanie rozstrzygnięcia o uzyskaniu przez niego pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską lub o uchylenie uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącego odpowiedział prawidłowo na co najmniej 190 pytań. Wniósł o przyznanie mu punktu za odpowiedź udzieloną na pytanie nr 213 dotyczące ustawy prawo pocztowe, gdyż zamieszczenie tegoż pytania złamało zasadę lojalności co do znajomości zakresu ustaw wymaganych na egzaminie oraz zasadę "pogłębionego zaufania" wyrażoną w art. 8 k.p.a. W odwołaniu Skarżący zarzucił wadliwe sformułowanie pytań o numerach: 90, 98, 99, 182, 205, a tym samym wniósł o przyznanie mu punktów za udzielone na nie odpowiedzi.
Minister Sprawiedliwości, działając na podstanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji, po rozpoznaniu odwołania skarżącego wydał decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Według Ministra Sprawiedliwości egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został z zachowaniem wymogów ustawy oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej.
W świetle tego protokołu, skarżący złożył egzamin testowy, uzyskując 189 punktów. Zgodnie z art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych pozytywny wynik egzaminu uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Powtórne sprawdzenie przez organ drugiej instancji karty odpowiedzi skarżącego i przeliczenie punktów wykazało, iż suma punktów określona w uchwale Komisji Egzaminacyjnej jest prawidłowa, a test egzaminacyjny odpowiadał kryteriom, o których mowa w ustawie o radcach prawnych.
Minister Sprawiedliwości nie podzielił argumentów skarżącego, które miałyby świadczyć o wadliwości kwestionowanych pytań. W ocenie Ministra Sprawiedliwości każde z kwestionowanych pytań zostało sformułowane w sposób jednoznaczny i zawiera tylko jedną prawidłową odpowiedź, zaś test egzaminacyjny odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 oraz 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.
Jak wskazał Minister Sprawiedliwości żadne z pytań zawartych w teście nie wykraczało poza zakres materiału określonego ustawą o radcach prawnych, a zgodnie z ustawą egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radców prawnych i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczpospolitej Polskiej a także warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.
Minister Sprawiedliwości w sposób szeroki dokonał analizy kwestionowanych pytań egzaminacyjnych, podtrzymując Uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.
Od powyższej decyzji skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., którą jak to wskazano na wstępie, uchylił zaskarżoną decyzję.
W piśmie z dnia 17 sierpnia 2009 r. złożonym do Sądu jako uzupełnienie skargi skarżący podniósł wadliwość pytania nr 100.
Pytanie to brzmiało:
"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji: A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,
B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,
C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego obowiązku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku".
Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza odpowiedzą prawidłową jest odpowiedz "C".
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, podzielającego stanowisko skarżącego co do pytania nr 100, budzić może wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa.
W ocenie Sądu pytania testowe na egzamin konkursowy powinny być tak formułowane, aby realizować ustawowy wymóg określony w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a zatem na które jest tylko jedna prawidłowa i nie budząca wątpliwości odpowiedź. Skoro pytanie nr 100 nie zostało sformułowane zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a skarżący otrzymał z testu wyboru 189 punktów zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji.
Skargą kasacyjną Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 339 ust. 1 ustawy radcach prawnych polegające na wadliwym przyjęciu, że pytanie nr 100 egzaminu konkursowego nie spełniło wymagań, o jakich mowa w treści tego przepisu, podczas gdy konstrukcja i treść wskazanego pytania są w pełni zgodne z przepisami przywołanej ustawy o radcach prawnych.,
- 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § pkt 1 lit. a p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi i przyjęcie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego – tj. art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, w sytuacji, gdy decyzja ta nie narusza wskazanych przepisów.
Minister Sprawiedliwości wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przypisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji.
Skarga kasacyjna Ministra Sprawiedliwości nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W zaskarżonym wyroku nie doszło do zarzuconego naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 33 1 ust. 3 oraz 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, polegającego na niewłaściwym przyjęciu, że pytanie nr 100 nie spełnia wymagań określonych w tym przepisie.
Przepis art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych miał następujące brzmienie: "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". W świetle tego unormowania zbudowanego na zasadzie testu jednokrotnego wyboru, nie jest dopuszczalne formułowanie pytań zawierających propozycje więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi w nawiązaniu do spornych w orzecznictwie i doktrynie problemów. Nie można również formułować pytań, na które odpowiedź będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji co do nieprawidłowej redakcji pytania nr 100, dotyczącego skutków prawnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu bez jednoczesnego wniesienia apelacji. Jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji z przepisów powołanych w kluczu odpowiedzi, tj. art. 130 § 1 k.p.c. i art. 169 § 3 k.p.c, nie wynika w sposób jednoznaczny, aby niedołączenie przez pełnomocnika apelacji do takiego wniosku było traktowane jako brak formalny podlegający uzupełnieniu w trybie przewidzianym dla uzupełnienia pism procesowych. Dopiero w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c.
Zdaniem Sądu Administracyjnego pytania na egzaminie konkursowym na aplikacje powinny być skonstruowane w sposób możliwie precyzyjny, w szczególności pytania te (oraz podane w nich trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa) powinny być sformułowane w sposób jasny, jednoznaczny i niebudzący żadnych wątpliwości. Sposób formułowania pytań testowych nie może także wprowadzać w błąd uczestników konkursu, zaś sposób ich redagowania powinien być tak samo precyzyjny, jak precyzja, której wymaga się od kandydatów na aplikantów (wyrok NSA z 19 listopada 2008 r. sygn. akt II GSK 641/08 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skoro w wyniku zakwestionowania omawianych pytań testowych skarżący uzyskałby 190 punktów, trafnie Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję, gdyż skarżący spełnił warunki przewidziane w art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych dla pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego, uzyskując z testu co najmniej 190 punktów.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.