Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 10 lutego 2016 r. o sygn. akt III SA/Łd 1176/15, oddalił skargę A. A. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w A. z dnia [...] września 2015 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
Sąd I instancji orzekał w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Zaskarżonym postanowieniem, działając na podstawie art. 217, art. 228 § 1 pkt 2 i § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613, obecny tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 800; w skrócie: o.p.) Dyrektor Izby Celnej w A. (dalej: Dyrektor IC) stwierdził uchybienie przez A. A. (dalej: skarżący) terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w A. z dnia [...] lipca 2015 r. nakładającej na skarżącego karę pieniężną w wysokości 24 000 złotych z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W uzasadnieniu Dyrektor IC wskazał, że decyzję organu I instancji, zawierającą pouczenie o możliwości wniesienia odwołania, doręczono skarżącemu w dniu [...] sierpnia 2015 r. Odwołanie, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu na złożenie odwołania, wniósł w dniu [...] sierpnia 2015 r. reprezentujący skarżącego radca prawny R. O.. Pełnomocnik podniósł, że skarżący przebywa w Zakładzie Karnym we W. i nie miał możliwości ani wiedzy, aby samodzielnie sporządzić odwołanie, a dokumenty przekazał pełnomocnikowi dopiero w dniu [...] sierpnia 2015 r.
Stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia odwołania Dyrektor IC wskazał, że zgodnie z art. 223 § 1 o.p. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, zgodnie z art. 223 § 2 pkt 2 o.p. Stosownie zaś do treści art. 12 § 6 pkt 2 o.p., termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012 r., poz. 1529; obecny tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1481), albo złożone w polskim urzędzie konsularnym. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nadał odwołanie przesyłką poleconą za pośrednictwem urzędu pocztowego w dniu [...] sierpnia 2015 r., tj. po upływie 14.dniowego terminu, który upłynął w dniu [...] sierpnia 2015 r. (poniedziałek).
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący domagał się jego zmiany w całości oraz przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, zarzucając naruszenie art. 162 § 1 i 2 o.p. wskazując, iż organ miał wiedzę, że skarżący znajduje się w zakładzie karnym, która to okoliczność usprawiedliwia wniesienie odwołania po terminie.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IC wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko oraz argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecny tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; w skrócie: p.p.s.a.), oddalił skargę strony. W ocenie Sądu I instancji prawidłowo, na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 o.p., Dyrektor IC stwierdził zaskarżonym postanowieniem uchybienie terminu do wniesienia odwołania od skutecznie doręczonej skarżącemu w dniu [...] sierpnia 2015 r. decyzji organu I instancji. WSA podkreślił, że strona nie kwestionuje skuteczności doręczenia, a zatem prawidłowo ustalony termin na wniesienie odwołania upłynął w dniu [...] sierpnia 2015 r., a odwołanie zostało nadane pocztą dopiero [...] sierpnia 2015 r., co czyni uprawnionym stwierdzenie o uchybieniu 14.dniowemu terminowi przewidzianemu w art. 223 § 2 o.p. WSA wskazał, że stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż przysługujący stronie środek zaskarżenia został wniesiony z uchybieniem terminu, powoduje jego bezskuteczność, czego następstwem jest ostateczność decyzji wykluczająca merytoryczną kognicję organu odwoławczego.
Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo procesowe, udzielone przez skarżącego radcy prawnemu R. O., potwierdzone za zgodność z oryginałem w dniu [...] sierpnia 2015 r. Za chybiony WSA uznał pogląd, że okoliczność przebywania skarżącego w zakładzie karnym i utrudniony kontakt ze światem zewnętrznym uzasadniał złożenie odwołania po terminie. Wobec ustanowienia pełnomocnika w dniu [...] sierpnia 2015 r., a zatem dzień po otrzymaniu przez skarżącego decyzji organu I instancji Sąd stwierdził, że skarżący miał obiektywną możliwość przedstawienia decyzji pełnomocnikowi wcześniej niż w dniu [...] sierpnia 2015 r., co umożliwiłoby mu zachowanie ustawowego terminu do złożenia odwołania. Jako nieuzasadniony Sąd ocenił zarzut naruszenia art. 162 § 1 i 2 o.p., jak i przedstawioną w tym zakresie argumentację wskazując, że przepis ten, regulujący instytucję przywrócenia terminu, nie miał zastosowania w niniejszej sprawie.
W skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia skarżący domagał się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., skarżący zarzucił:
naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, czego konsekwencją jest przyjęcie do orzekania błędnego stanu faktycznego ustalonego przez organ administracji w toku postępowania administracyjnego, poprzez uznanie, że skarżący przebywając w Zakładzie Karnym miał możliwość złożenia odwołania w terminie, co WSA ustalił bez wszechstronnego rozważenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny;
podtrzymanie przez Sąd I instancji naruszenia przez organ art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie w stosunku do skarżącego, co w konsekwencji prowadziło do niesłusznego nieprzywrócenia mu terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podniósł, że skarżący uprawdopodobnił, że przebywając w zakładzie karnym nie miał możliwości złożenia odwołania w terminie. Przebywanie w zakładzie karnym znacząco utrudnia, a wręcz uniemożliwia szybkie i sprawne posłużenie się osobą trzecią. W tym zatem zakresie, zdaniem skarżącego, należało uznać, że brak było jego winy w przekroczeniu terminu. Skarżący podkreślił, że przekroczenie tego terminu było niewielkie, co również w świetle niniejszej sprawy winno być brane pod uwagę. Powoływanie się brak znajomości prawa jest o tyle zasadne, że skarżący takiej możliwości nie miał. Organ, a za nim Sąd, nie rozważył dostatecznie kwestii braku możliwości zaznajomienia się przez stronę z przepisami i arbitralnie, bez zbadania istoty sytuacji przyjął, że brak znajomości prawa nie stanowi wytłumaczenia uchybienia terminowi. Faktem jest, że skarżący skorzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, ale przez fakt przebywania w zakładzie karnym zarówno skontaktowanie się z pełnomocnikiem, jak i przekazywanie koniecznych do prowadzenia sprawy informacji, było utrudnione.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w A. wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
W skardze kasacyjnej podniesiono tylko zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Ich konstrukcja nie jest prawidłowa.
Wadliwa jest konstrukcja zarzutu sformułowanego w punkcie 1 skargi kasacyjnej, zarzucono bowiem naruszenie przepisów postępowania, jednakże bez wyraźnego wskazania konkretnych przepisów, które w ocenie skarżącego kasacyjnie zostały przez Sąd I instancji naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że skarga kasacyjna jest profesjonalnym i sformalizowanym środkiem prawnym. Wymogi formalne wskazuje art. 176 § 1 i § 2 p.p.s.a., zatem każda skarga kasacyjna ma je spełniać, bo tylko wtedy daje podstawę do oceny skarżonego wyroku z punktu widzenia zarzutów stawianych przez stronę.
Sąd II instancji nie może domniemywać kierunków i zakresu weryfikacji wyroku Sądu I instancji, jeżeli wprost nie wynika to z treści skargi kasacyjnej. Jedyny dopuszczalny wyjątek stanowi możliwość oceny skarżonego wyroku pomimo wadliwie zbudowanych zarzutów, jeżeli z uzasadnienia skargi daje się ustalić istota podnoszonego naruszenia oraz jego wpływ na rozstrzygnięcie Sądu I instancji (por. uchwałę NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA nr 1/2010, poz. 1).
W rozpoznawanej sprawie skonfrontowanie treści wadliwie sformułowanego zarzutu z punktu 1 skargi kasacyjnej z treścią uzasadnienia skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że naruszenia przepisów postępowania upatruje skarżący kasacyjnie w nieprawidłowej ocenie przez organ w tej sprawie materiału dowodowego, prowadzącej do niesłusznego nieprzywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania. Zarzut sformułowany w punkcie 1 skargi kasacyjnej wiąże się zatem bezpośrednio z zarzutem z punktu 2 skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 162 § 1 i 2 o.p., przez co konieczne jest ich łączne rozpoznanie.
Wadliwy jest też brak powiązania zarzutów skargi kasacyjnej z jakimkolwiek przepisem postępowania sądowoadministracyjnego. Należy podkreślić, że skarga kasacyjna jest środkiem prawnym służącym zaskarżaniu wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych. Podstawą skargi kasacyjnej może być m.in. "naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Nie chodzi tutaj jednak o wszelkie naruszenia przepisów proceduralnych, ale o naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów procedury sądowoadministracyjnej, uregulowanej przepisami Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co oczywiście może się wiązać w sposób pośredni z zarzutami naruszenia stosowanej przez organ administracyjny Ordynacji podatkowej. Wadliwy jest jednakże brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej z naruszeniem przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również brak ich odniesienia do postępowania przed sądem pierwszej instancji w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że powołanie przepisów procesowych w oderwaniu od będących podstawą zaskarżonego wyroku przepisów postępowania sądowego, nie może być uznane za spełniające przesłanki podstaw kasacyjnych, o których mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., gdyż przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym, stosownie do treści art. 173 § 1 p.p.s.a., jest orzeczenie sądu (por. m.in. wyrok NSA z dnia 31 marca 2013 r., II FSK 925/10, LEX nr 1100417; wyrok NSA z dnia 13 listopada 2012 r., I OSK 2088/12, LEX nr 1291377; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2012 r., I OSK 970/11, LEX nr 1112113; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II OSK 2535/12, LEX nr 1358516).
Skarżący kasacyjnie nie powiązał zarzucanego ogólnie w punkcie 1 skargi kasacyjnej "naruszenia przepisów postępowania" ani zarzucanego w punkcie 2 skargi kasacyjnej naruszenia art. 162 § 1 i 2 o.p. z przepisami postępowania sądowego będącymi podstawą zaskarżonego wyroku przepisów. Nie sprecyzowano zatem wyraźnie na czym - zdaniem skarżącego - polegało naruszenie prawa przez Sąd I instancji, co w sposób istotny ograniczyło zakres kontroli przeprowadzonej przez Sąd II instancji w tej sprawie.
Tak sformułowane zarzuty skargi kasacyjnej – rozpoznawane w granicach przez nie wyznaczonych - są niezasadne. Należy bowiem wyraźnie podkreślić, że rozpoznawana sprawa dotyczy postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania, a nie postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W tej sprawie organ stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, że doszło do uchybienia terminu wniesienia odwołania i tych okoliczności - związanych z datą doręczenia decyzji i wniesienia odwołania po upływie przewidzianego terminu – skarżący kasacyjnie nie kwestionuje. Skarżący kasacyjnie nie zaprzecza, że do uchybienia terminu doszło, a jedynie wskazuje, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu, gdyż z powodu przebywania w zakładzie karnym dotrzymanie tego terminu było utrudnione, a nadto jego uchybienie nie było znaczne.
Wszystkie argumenty powołane w skardze kasacyjnej dotyczą zatem zupełnie innego zagadnienia niż to, które stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia w tej sprawie. W skardze kasacyjnej nie jest bowiem kwestionowany fakt uchybienia terminu do wniesienia odwołania, lecz nieprawidłowość nieprzywrócenia terminu. Nie jest zatem zasadny zarzut skarżącego kasacyjnie naruszenia przepisów art. 162 § 1 i 2 o.p.. Przepisy te nie mogły zostać w tej sprawie naruszone przez organ i Sąd, gdyż nie mogły być i nie były one w tej sprawie stosowane, bowiem dotyczą innej sprawy, tj. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a nie stwierdzenia uchybienia terminu, co stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia w tej sprawie.
Zgodnie z art. 228 § 1 pkt 2 o.p., organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wydanie postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania następuje w odrębnej sprawie od sprawy dotyczącej wydania na podstawie art. 163 § 2 w zw. z art. 162 § 1 i § 2 o.p. postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Są to dwa odrębne postępowania, mające różny przedmiot i kończące się odrębnymi rozstrzygnięciami organu odwoławczego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 18 maja 2012r., sygn. akt I FSK 1187/11; wyrok NSA z dnia 23 lutego 2011r. o sygn. akt I FSK 214/10; wyrok NSA z dnia 8 lutego 2011r., sygn. akt II FSK 1785/09; wszystkie publik. w CBOSA; także uchwała NSA z dnia 21 kwietnia 2009r., sygn. akt II FPS 9/08, publik. ONSAiWSA z 2009r., Nr 4(31), poz.65). Treść art. 228 § 1 pkt 2 o.p. wskazuje wyraźnie – co podkreśla się w orzecznictwie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt I FSK 534/06, publik. w CBOSA) - że stwierdzenie uchybienia terminu do złożenia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika wprost z ustawy.
Każde, nawet nieznaczne przekroczenie terminu, stanowi samoistną podstawę do wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie. Tym samym w rozpoznawanej sprawie organ podatkowy - wobec nieuwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu - nie tylko był uprawniony, lecz wręcz zobowiązany do wydania postanowienia na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 o.p. Zarzuty skarżącego kasacyjnie, koncentrujące się na braku winy w uchybieniu terminu - nie podważają zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego nie mogły przynieść oczekiwanego przez skarżącego kasacyjnie rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż zaskarżone postanowienie w sprawie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania było zgodne z prawem.
W tym stanie rzeczy, ponieważ skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a.