Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1669/08 oddalił skargę S. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] odmawiającą umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.
Prezes KRUS decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., orzekł o odpowiedzialności S. S., spadkobiercy J. S., w - części za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kwartału 1998 r. do I kwartału 2006 r. (w kwocie [...] zł).
S. S. pismem z dnia [...] grudnia 2007 r. zwrócił się o umorzenie w całości odsetek za zwłokę należnych od zadłużenia przypadającego na jego udział spadkowy, a także o rozłożenie na 17 rat kwoty zaległości głównej.
Prezes KRUS decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. odmówił S.S. umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Kwota odsetek w dniu wpływu wniosku wynosiła [...] zł, zaś koszty upomnienia [...] zł.
W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm., dalej: u.u.s.r.) Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części.
W ocenie Prezesa KRUS, w przypadku S. S. nie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Wnioskodawca mieszka wspólnie z żoną w budynku mieszkalnym, który jest jej własnością. Źródłem jego dochodów jest renta strukturalna, a jego żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę. Miesięczny dochód brutto w rodzinie wnioskodawcy wynosi ponad [...] zł. Organ zauważył, że S. S. udokumentował zły stan zdrowia złożonym zaświadczeniem lekarskim, lecz nie wykazał jakie z tego tytułu ponosi wydatki.
Prezes KRUS na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. W uzasadnieniu organ podtrzymał stanowisko, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi sytuacja, której mowa w art. 41a ust. 1 u.u.s.r. Ponadto wskazał, że została udzielona mu ulga w postaci rozłożenia zaległości na raty.
Uzasadniając oddalenie skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że decyzja Prezesa KRUS o umorzeniu składek na ubezpieczenie ma charakter uznaniowy. Sąd zaznaczył, że decyzja podejmowana w ramach uznania administracyjnego nie może być dowolna i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę.
Skarżący w toku postępowania administracyjnego, żądanie umorzenia w całości odsetek od należności z tytułu składek uzasadniał trudną sytuacją finansową, spowodowaną między innymi koniecznością przeprowadzenia kosztownej naprawy komina w jego domu oraz złym stanem zdrowia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za prawidłowe zarówno ustalenia poczynione przez organ odnoszące się do sytuacji majątkowej skarżącego jak i ich ocenę. Zdaniem Sądu, Prezes KRUS odmawiając umorzenia w całości odsetek od należności z tytułu składek nie naruszył granic uznania administracyjnego, gdyż w przypadku skarżącego w istocie nie zaistniały przesłanki określone w art. 41a ust. 1 u.u.s.r. Sąd I instancji podkreślił, że spadek po bracie nie łączy się dla skarżącego tylko z obowiązkiem uiszczenia długów obciążających spadek, lecz także z realnym przysporzeniem majątkowym, na co słusznie zwrócił uwagę organ.
S. S. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
- 1) przepisów prawa materialnego tj. art. 1051 w związku z art. 1030 i art. 1031 Kodeksu cywilnego "...z pominięciem przez Prezesa KRUS stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania decyzji, a mianowicie faktu, że skarżący w drodze darowizny dokonanej aktem notarialnym przekazał swój udział w spadku w całości na rzecz N. A. S. oraz pominięcie tej okoliczności przez Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekający w sprawie";
- 2. Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez pominięcie faktu, że skarżący przekazując w całości swój udział w spadku w drodze darowizny z dniem przekazania, tj. [...] czerwca 2007 r. przestał być stroną w postępowaniu administracyjnym, a tym samym decyzja dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., a w konsekwencji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
W uzasadnieniu skarżący wskazał, w dniu [...] czerwca 2007 r., aktem notarialnym dokonał darowizny swojego udziału w spadku w całości na rzecz swojej córki N. A. S. Zdaniem skarżącego, z datą przeniesienia udziału w spadku odpowiedzialność za długi spadkowe przypadające na jego udział spadkowy przeszła na obdarowaną.
Skarżący podniósł, że organ rozpoznający wniosek miał dostęp zarówno do dokumentów ewidencyjnych gruntów Starostwa Powiatowego w S., dokumentów podatkowych Gminy K., a także księgi wieczystej prowadzonej dla spadkowej nieruchomości, w której ujawniona została darowizna. W ocenie skarżącego, co prawda to on złożył wniosek o umorzenie odsetek od zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne, ale nie zmienia to faktu, że od daty przeniesienia udziału w spadku nie mógł być stroną w postępowaniu prowadzonym przez Prezesa KRUS. Nie posiadał on również stosownego pełnomocnictwa do działania w imieniu N. A. S. Te okoliczności sprawy nie zostały zbadane w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Prezesa KRUS, ani też w postępowaniu sądowym. W rezultacie nienależycie oceniono odpowiedzialność za dług spadkowy w świetle art. 1051 w związku z art. 1030 i art. 1031 Kodeksu cywilnego. Zaskarżona decyzja nie uwzględniła przeniesienia udziału spadkowego i dlatego została skierowana do osoby nie będącej stroną postępowania, a tym samym istniały przesłanki do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny nienależycie ocenił stan faktyczny i orzekł w sprawie naruszając art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. b) p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przystępując do oceny zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej zauważyć należy, że odpowiedzialność skarżącego za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników została ustalona przez Prezesa KRUS decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. Skarżący nie wniósł odwołania od tej decyzji i stała się ona ostateczna. Stosownie do wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, decyzje ostateczne obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym.
W związku z tym stwierdzić należy, że dopóki decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] listopada 2007 r. nie zostanie wzruszona, w trybie przewidzianym przepisami prawa, stanowić będzie podstawę egzekwowania od skarżącego, określonych w niej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Z tej przyczyny podnoszenie obecnie przez skarżącego okoliczności związanych ze zbyciem udziału spadkowego, co miało miejsce w dniu [...] czerwca 2007 r., a więc przed ustaleniem odpowiedzialności skarżącego za długi spadkodawcy nie może odnieść oczekiwanego skutku.
W toku postępowania w sprawie umorzenia odsetek od zaległych należności z tytułu składek organ nie miał obowiązku badania, czy skarżący prawidłowo został obciążony obowiązkiem spłaty zadłużenia spadkodawcy, gdyż w tym zakresie był związany ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. W związku z tym zarzut naruszenia art. 1051 w związku z art. 1030 i art. 1031 Kodeksu cywilnego, nie wnikając w poprawność jego skonstruowania, należało uznać za chybiony.
Podkreślenia wymaga, że postępowanie w sprawie umorzenia odsetek od zaległych należności z tytułu składek zostało wszczęte na wniosek skarżącego, który wówczas nie kwestionował zasady swej odpowiedzialności. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Mając na uwadze, że żądanie skarżącego związane było z jego obowiązkiem, skonkretyzowanym ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., i wiązało się ściśle z jego osobą, należało uznać, że zaskarżona do Sądu I instancji decyzja została skierowana do właściwego podmiotu.
W związku z tym zarzut wystąpienia przesłanki nieważności decyzji określonej w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. jest całkowicie chybiony. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sformułowany w związku ze wskazaną podstawą nieważności decyzji zarzut naruszenia przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. b) p.p.s.a. jest oczywiście niesłuszny. Powołany przepis określa przyczyny uwzględnienia skargi odpowiednio z powodu naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
Natomiast w skardze kasacyjnej naruszenie wspomnianych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powiązano z zaistnieniem podstawy stwierdzenia nieważności decyzji wymienionej w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Jak z tego wynika skarga kasacyjna całkowicie pominęła, że w przypadku, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd uwzględnia skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części. W związku z tym gdyby nawet hipotetycznie przyjąć, że Sąd I instancji nie dostrzegł, iż kontrolowana decyzja dotknięta jest wadą nieważności, to takie uchybienie należało wytknąć poprzez sformułowanie zarzutu obrazy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a nie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. b) p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.