Uzasadnienie
Wyrokiem z 15 marca 2017 r. (sygn. akt III SA/Wr 1045/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: ppsa), oddalił w całości skargę A. P. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu (dalej: Dyrektor IC) z [...] czerwca 2016 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.
WSA orzekał w następującym stanie sprawy.
W dniu [...] grudnia 2014 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych w lokalu użytkowym będącym we władaniu skarżącej - przy ul. [...] w [...]. W lokalu znajdowało się urządzenie do gier o nazwie [...] (nr [...]), należące do [...] Spółki z o.o. z siedzibą we Wrocławiu. Urządzenie to było podłączone do sieci elektrycznej, dostępne dla klientów lokalu i przygotowane do gry. W czasie kontroli funkcjonariusze celni przeprowadzili eksperyment, w efekcie którego stwierdzono, że gry urządzane na wspomnianym urządzeniu są "grami na automacie" w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 471; dalej: ugh). Kontrolujący ujawnili również umowę najmu z 2 stycznia 2014 r. zawartą pomiędzy skarżącą a [...] Spółką z o.o. Ustalenia kontroli skutkowały wszczęciem postępowania w sprawie nałożenia na skarżącą kary pieniężnej za naruszenie przepisów ugh.
Decyzją z [...] marca 2016 r. Naczelnik Urzędu Celnego we Wrocławiu, działając na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 oraz art. 90 ust. 1 i 2 ugh, wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.
Skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji.
Decyzją z [...] czerwca 2016 r. Dyrektor IC utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego. Powołując się na treść art. 2 ust. 3-5, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh, Dyrektor IC wskazał, że urządzanie gier na automatach jest dozwolone jedynie w kasynach gry na podstawie wydanej koncesji, a adresatem tych norm jest każdy podmiot, zaś działalność w zakresie gier losowych prowadzona na innych warunkach, bez względu na osobę ją prowadzącą, stanowi delikt administracyjny określony w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Zdaniem Dyrektora IC, z treści ujawnionej umowy najmu oraz z przesłuchania skarżącej wynika jednoznacznie, że to ona była stroną czerpiącą korzyści z zainstalowanego i eksploatowanego w jej lokalu automatu do gier, a także zapewniała warunki dla urządzania gier na tym automacie.
Skarżąca złożyła do WSA skargę na decyzję Dyrektora IC. Zarzuciła w szczególności dowolne przyjęcie, że to ona urządzała gry na automacie poza kasynem gry, podczas gdy nie organizowała i nie urządzała gier na automacie, zaś jedynym i wyłącznym jego dysponentem był właściciel urządzenia, a skarżąca jedynie podnajmowała temu podmiotowi część powierzchni w posiadanym lokalu. Niezależnie od tego skarżąca zarzuciła, że podstawy wymiaru kary nie mogły stanowić art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh, lecz co najwyżej art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 1 ugh.
WSA oddalił skargę.
W szczególności WSA stwierdził, że na podstawie art. 269 § 1 ppsa jest związany stanowiskiem zaprezentowanym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r. (sygn. akt II GPS 1/16), zgodnie z którym urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r. także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. WSA wskazał, że w uzasadnieniu uchwały NSA stwierdzono, iż na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh penalizowane jest zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier na automatach, a nie zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełniania których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach.
WSA wskazał, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "urządzającego gry", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Należy zatem każdorazowo oceniać, czy można przypisać danemu podmiotowi status "urządzającego gry", stosownie do konkretnych okoliczności danej sprawy. WSA opowiedział się przy tym za stanowiskiem, że za urządzającego gry należy uznać podmiot, który spełnia dwie przesłanki: 1) nie tylko wynajmuje, wydzierżawia lub użycza lokal pod automat do gry, ale ponadto 2) podejmuje czynne działania w celu urządzania tych gier.
Zdaniem WSA, z ustaleń faktycznych poczynionych w tej sprawie wynika, że w przypadku skarżącej zostały spełnione obie wspomniane przesłanki. Skarżąca zawarła bowiem z właścicielem automatu do gier umowę najmu przewidującą wynagrodzenie (2000 zł) w zamian za wynajem 1 m² powierzchni lokalu pozostającego we władaniu skarżącej, wraz z niezbędnymi mediami pod automat do gier. Co więcej, lokal ten nie zwierał zasadniczo innych obiektów niż automaty do gier. Skarżąca zapewniała dostęp do tego urządzenia nieograniczonemu kręgowi graczy. Ponadto w trakcie przesłuchania skarżąca zeznała, że włączała i wyłączała znajdujące się w lokalu urządzenia, zasilała je monetami i raz na miesiąc dokonywała ich rozliczeń, za co otrzymywała dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 500 zł. W ocenie WSA, zeznania te potwierdzają rolę skarżącej jako podmiotu urządzającego gry hazardowe, skoro działania skarżącej nie ograniczały się do udostępnienia powierzchni lokalu pod automaty do gier, lecz świadczyły o czynnym udziale w eksploatacji urządzeń przez ich częściową obsługę, polegającą na zaopatrywaniu urządzeń w środki pieniężne do rozliczania się z grającymi.
Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie decyzji organów obu instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Skarżąca oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
- I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 2 ust. 3-5, art. 6, art. 14 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 pkt 2 oraz art. 90 ust. 1 i 2 ugh, polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu, przez niesłuszne uznanie i przyjęcie, że skarżąca urządzała gry na automacie poza kasynem gry bez wymaganej koncesji w lokalu przy ul. [...] w [...], w rozumieniu powołanych przepisów;
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na niesłusznym uznaniu, że przepisy te mogły stanowić podstawę do wymiaru kary pieniężnej w niniejszej sprawie, pomimo że właściwą podstawą prawną mogły być co najwyżej wyłącznie przepisy art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 1 ugh.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca stwierdziła w szczególności, że nie organizowała, ani nie urządzała gier na spornym automacie, albowiem jedynym i wyłącznym jego dysponentem była [...] Sp. z o.o., zaś skarżąca jedynie podnajmowała tej firmie część powierzchni w swoim lokalu. Skarżąca wskazała, że wynajmujący traci władztwo nad wynajętą rzeczą (tj. powierzchnią lokalu) na rzecz najemcy, na którym od tego czasu spoczywają obowiązku prawne i ustawowe, aby wynajmowana powierzchnia była w zgodzie z obowiązującym prawem. Skarżąca stwierdziła, że niedługo po kontroli urzędu celnego rozwiązała umowę dzierżawy lokalu z właścicielem urządzeń, właśnie z uwagi na przedmiot prowadzonej tam działalności, co do którego nielegalności skarżąca nie miała świadomości. Zdaniem skarżącej, kara pieniężna została zasadniczo ustanowiona wobec podmiotów i osób, które świadomie i celowo naruszają ustawowe obowiązki i wymagania w zakresie posiadania koncesji, zaś tu z taką sytuacją nie mamy do czynienia.
W ocenie skarżącej, urządzającym grę jest jedynie właściciel urządzenia, jego posiadacz i dysponent. Za urządzanie gier bez koncesji nie można natomiast uznawać faktu włączania, czy wyłączania urządzenia (co związane było tylko i wyłącznie z oszczędzaniem prądu przez właściciela lokalu), czy też zasilanie urządzenia monetami lub dokonywanie rozliczeń automatu (były to działania czysto fiskalne, a nie hazardowe).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (poprzednio: Dyrektor IC) wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok WSA oddalający skargę na decyzję Dyrektora IC, którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji nakładającą na skarżącą karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Przyjmując, że kontrolowana decyzja nie narusza prawa, WSA przesądził, że skarżąca urządzała gry na automacie poza kasynem gry, a gry te były grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.
WSA za organami przyjął, że w lokalu mieszczącym się przy ulicy [...] w [...] skarżąca zgodnie z umową najmu z 2 stycznia 2014 r. wynajmowała [...] Spółce z o.o. powierzchnię w celu zainstalowania i eksploatacji m.in. automatu [...] (nr [...]). W dniu kontroli automat ten był włączony do sieci elektrycznej i przygotowany do gry. WSA przyjął również, że skarżąca zapewniła podmiotowi będącemu właścicielem automatu nie tylko powierzchnię swojego lokalu wraz z niezbędnymi mediami pod automat do gier, ale również dostęp do tego urządzenia nieograniczonemu kręgowi graczy. W zamian otrzymywała miesięczne wynagrodzenie w wysokości 2000 zł. Jednocześnie WSA podkreślił, że ze szkicu sytuacyjnego miejsca kontroli w lokalu pozostającym we władaniu skarżącej wynika jednoznacznie, iż lokal skarżącej służył tylko i wyłącznie celom urządzania gier hazardowych. Poza ladą i kącikiem sanitarnym w lokalu znajdowały się bowiem na moment kontroli wyłącznie automaty do gier.
WSA wskazał, że w trakcie przesłuchania skarżąca zeznała, iż włączała i wyłączała znajdujące się w lokalu urządzenia, zasilała je monetami i raz na miesiąc dokonywała ich rozliczeń, za co otrzymywała dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 500 zł.
Wskazane powyżej istotne okoliczności faktyczne nie zostały w sprawie skutecznie zakwestionowane. Analiza skargi kasacyjnej wskazuje bowiem, że skarżąca za jego podstawę przyjęła jedynie naruszenie przepisów prawa materialnego. Opierając z kolei skargę kasacyjną tylko na zarzucie niewłaściwego zastosowania przywołanych przepisów prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej tym samym uznał, że ustalony przez organy, a następnie przyjęty przez WSA stan faktyczny nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń. Wiąże on w takiej sytuacji również Naczelny Sąd Administracyjny, gdyż w postępowaniu kasacyjnym obowiązuje zasada związania tego sądu granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta, stanowiąca podstawowy element kształtujący zakres kontroli zaskarżonego orzeczenia, oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany wnioskiem określającym przedmiot zaskarżenia, jak i związany podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej.
Zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej nie obowiązuje w całości jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 ppsa, które w rozpoznawanej sprawie nie występują.
Powyższe oznacza, że w sprawie pozostaje bezsporny ustalony charakter gier na spornym automacie, jak i udział skarżącej w przedsięwzięciu urządzania gier na automacie w kontrolowanym lokalu. Te ustalenia skutkowały nałożeniem przez właściwy organ na skarżącą kary pieniężnej w oparciu o art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Przepis ten stanowi, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry.
Sama ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Powyższe uwagi prowadzą logicznie do wniosku, że dokonana przez organy i zaakceptowana przez WSA subsumcja zachowania skarżącej – w przyjętym stanie faktycznym sprawy – pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh jest prawidłowa.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w pkt I petitum skargi kasacyjnej w zakresie ich błędnego zastosowania w ustalonym stanie faktycznym sprawy.
Podniesiony z ostrożności procesowej drugi zarzut skargi kasacyjnej również nie mógł odnieść zamierzonego skutku. W powołanej już przez WSA uchwale z 16 maja 2016 r. (sygn. akt II GPS 1/16) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął zagadnienie dotyczące powołanej przez organ podstawy prawnej nałożenia kary pieniężnej. Uchwała w punkcie 2 sentencji stanowi, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry – podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Należy zatem stwierdzić, że powołana przez organ podstawa prawna nałożenia kary była prawidłowa, zaś błędny jest pogląd skarżącej, że w opisanym stanie faktycznym powinien mieć zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ppsa.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa i art. 205 § 2 ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. W sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804, ze zm.), zasądzajac od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu 2700 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed WSA.