Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Po 943/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odsetek - w punkcie 2 oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z [...] lutego 2014 r. Nr [...] w punkcie 2.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem złożonym w dniu 31 grudnia 2013 r. P. B. wniósł o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek ZUS za okres od 1 maja 1991 r. do 31 grudnia 1998 r.
Decyzją z [...] lutego 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., obecnie t.j. Dz. U. z 2017 poz. 1257, dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 1 pkt. 3 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 142 ze zm., następnie tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych) w pkt 1. umorzył postępowanie w zakresie umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne płatnika za okres od maja 1991 r. do października 1996 r. i od należności na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników za okres od maja 1991 r. do sierpnia 1996 r., od maja 1997 do grudnia 1997 r. oraz od kwietnia 1998 r. do grudnia 1998 r.; w pkt 2. na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.) umorzył postępowanie w zakresie umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników w kwocie 5 463,00 zł naliczonych od składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników za okres od września 1996 r. do kwietnia 1997 r. i od stycznia 1998 r. do marca 1998 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na koncie płatnika ZUS nie figurowało zadłużenie strony za okres od maja 1991 do października 1996 oraz z tytułu należności na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników za okres od maja 1991 r. do sierpnia 1996 r., od maja 1997 do grudnia 1997 r. oraz od kwietnia 1998 r. do grudnia 1998 r. Nie naliczono odsetek za powyższe okresy, a zatem wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy.
W odniesieniu do rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 organ stwierdził, że art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie miał zastosowania wobec składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres od września 1996 r. do kwietnia 1997 r. i od stycznia 1998 r. do marca 1998 r.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z [...] maja 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję w zakresie pkt 1 i 2. Organ podtrzymał stanowisko, że skoro nie naliczono odsetek za okresy wskazane w pkt 1 decyzji, postępowanie wywołane wnioskiem strony w zakresie ich umorzenia jest bezprzedmiotowe. W zakresie pkt 2 organ wskazał, że przesłanka bezprzedmiotowości postępowania występuje również, gdy brak jest podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zakład nie mógł merytorycznie rozpoznać wniosku strony w odniesieniu do zadłużenia z tytułu odsetek od składek za zatrudnionych pracowników na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż przepis ten dotyczy jedynie należności z tytułu na składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek.
P. B. zaskarżył powyższą decyzję żądając jej uchylenia i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Zarzucił organowi m.in. naruszenie art. 28 ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności.
Sąd I instancji zgodził się z organem, że art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. dotyczą wyłącznie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Jednocześnie WSA zauważył, że art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza zastosowanie art. 28 i 29 tej ustawy w odniesieniu do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.
Na tle tej regulacji WSA przyjął, że art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania wobec składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników, jednak ma zastosowanie wobec odsetek od takich należności. Sąd powołał się przy tym na stanowisko zaprezentowane w wyrokach: WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Po 217/14, WSA w Poznaniu z 16 marca 2011 r. sygn. akt III SA/Po 46/11 i WSA w Gliwicach z 11 maja 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 175/10.
Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że wniosek skarżącego nie był bezprzedmiotowy. Nie było więc podstaw do umorzenia postępowania w zakresie dotyczącym odsetek od składek za ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników.
W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego organ zaskarżył powyższy wyrok w całości na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - obecnie t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. (powoływana jako: p.p.s.a.) zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych polegającą na błędnym uznaniu, że przepis ten ma zastosowanie do odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników, podczas gdy z samej treści powyższego przepisu wynika, że umorzeniu w oparciu o tę podstawę prawną podlegają jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.
Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a.
Organ powołał się na pogląd zaprezentowany w wyroku NSA z dnia 22 listopada 2012 r. sygn. akt II GSK 1689/11, zgodnie z którym brak jest podstaw do umorzenia składek pracowniczych finansowanych przez płatnika na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzeniu na tej podstawie podlegają jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek. Organ podniósł, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r. sygn. akt III UK 84/06, OSNP 2007/19-20/287.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok Sądu I instancji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach zarzutów skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania prowadzonego przez WSA w Poznaniu.
Treść zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej powoduje natomiast, że zakres kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku ogranicza się do oceny prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie obejmuje natomiast ewentualnych innych wad orzeczenia.
Rozpatrywana sprawa zainicjowana została wnioskiem strony o umorzenie należności m.in. z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników, stanowiących składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozstrzygnięcie co do tych właśnie należności pozostaje sporne na obecnym etapie.
Skoro wnioskodawca nie wskazał podstawy prawnej żądania umorzenia należności z tytułu składek, organ zobligowany był brać pod uwagę wszystkie przewidziane w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawy prawne do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie.
Stosownie do art. 28 ust. 1, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Składki te mogą być umarzane albo z powodu ich całkowitej nieściągalności, co reguluje ust. 2 i 3 wskazanego artykułu, albo w uzasadnionych wypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności, o czym stanowi ust. 3 a.
Wynikające z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłączenie możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust.1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. w razie całkowitej nieściągalności, dotyczy jedynie składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie zaś pozostałych należności z nimi związanych wymienionych w art. 24 ust 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłata, objętych zbiorczo pojęciem "należności z tytułu składek".
Treść art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje natomiast, że poza przypadkami całkowitej nieściągalności - w uzasadnionych przypadkach - mogą być umarzane wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących płatnikami składek. Regulacja ta nie wyłącza możliwości umorzenia odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na zasadach określonych w art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Z omówionych względów rację ma Sąd I instancji twierdząc, że rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej jest niezgodne z prawem i w związku z tym podlega uchyleniu, gdyż, postępowanie w zakresie umorzenia wskazanych należności tj. odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników, nie jest bezprzedmiotowe. Błędne natomiast WSA w uzasadnieniu wyroku wywodzi, że art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania do składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników, jednak ma zastosowanie do odsetek od takich należności. Stanowisko to nie odpowiada treści powołanego przepisu, nie znajduje też potwierdzenia w powołanych przez Sąd I instancji wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych.
Obowiązkiem organu jest zatem rozpatrzenie merytoryczne wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okresy wskazane w pkt 2 zaskarżonej decyzji na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. w warunkach całkowitej nieściągalności.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.