Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem objętym skargą kasacyjną, oddalił skargę A z siedzibą w H., N. (dalej: uprawniona lub skarżąca) na postanowienie Urzędu Patentowego RP (dalej: UP) z dnia [...] października 2016 r. odmawiające zawieszenia biegu terminu do złożenia tłumaczenia patentu europejskiego.
Sąd orzekał w następującym stanie sprawy:
wnioskiem z dnia 13 kwietnia 2015 r. skarżąca wystąpiła do UP o stwierdzenie zawieszenia biegu terminu do złożenia (zmienionego po sprzeciwie) tłumaczenia patentu europejskiego oznaczonego numerem [...]. Jako podstawę prawną swojego żądania wskazała art. 243 ust. 6 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 776; dalej pwp).
Postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. UP odmówił zawieszenia biegu terminu. Powołując art. 243 ust. 6 pwp oraz odpowiednio w sprawie stosowany art. 121 pkt 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 380, dalej: kc) UP uznał, że w sprawie nie zaszły nadzwyczajne okoliczności, które pozwalałyby usprawiedliwić uchybienie terminu do złożenia tłumaczenia patentu europejskiego i na podstawie art. 243 ust. 6 pwp termin ten zawiesić. W uzasadnieniu postanowienia wskazano nadto, że zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 65 poz. 598 dalej: uspe lub ustawa o dokonaniu europejskich zgłoszeń patentowych) uprawniony z patentu europejskiego jest zobowiązany złożyć w Urzędzie Patentowym tłumaczenie patentu europejskiego na język polski w terminie trzech miesięcy od daty opublikowania przez Europejski Urząd Patentowy (dalej: EUP) informacji o jego udzieleniu.
Termin ten nie podlega przywróceniu. Jednocześnie z brzmienia ust. 3 tego artykułu wynika, że przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio, jeżeli w wyniku rozpatrzenia sprzeciwu przez EUP patent europejski zostanie zmieniony. EUP dokonał publikacji patentu nr [...], zmienionego po rozpatrzeniu sprzeciwu, w dniu 12 listopada 2014 r. Uprawniona winna była zatem złożyć tłumaczenie patentu europejskiego - zmienionego po sprzeciwie - do dnia 12 lutego 2015 r. Organ podkreślił, że przez zwrot "tłumaczenie patentu europejskiego" należy rozumieć tłumaczenie opisu patentowego w rozumieniu art. 54 ust. 2 pwp, zgodnie z którym częścią składową dokumentu patentowego jest opis patentowy obejmujący opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe i rysunki.
Organ wskazał, że w dniu 23 stycznia 2015 r. pełnomocnik uprawnionej złożył do UP tłumaczenie jedynie zastrzeżeń patentu europejskiego nr [...] oraz kopię publikacji przedmiotowego patentu - zmienionego po sprzeciwie - w języku angielskim. W tej sytuacji organ stwierdził, że obowiązek złożenia w ustawowym terminie zmienionego po sprzeciwie tłumaczenia patentu europejskiego, nie został dopełniony.
Odnosząc się do wyjaśnień pełnomocnika uprawnionej, że podział tłumaczenia na dwa odrębne załączniki spowodowany był objętością pliku UP stwierdził, że po zweryfikowaniu załączonego do wniosku pliku zawierającego tekst tłumaczenia jednolitej wersji patentu europejskiego [...] jego objętość minimalnie przekroczyła 800 KB. Wobec tego, organ uznał twierdzenia o konieczności podziału pliku na dwa osobne załączniki z powodu jego objętości za nieuzasadnione. Jednocześnie UP zauważył, że ww. druga część podzielonego pliku, która nie dotarła do elektronicznej skrzynki podawczej tego organu (według twierdzenia pełnomocnika uprawnionej na skutek okoliczności wystąpienia w dniu 23 stycznia 2015 r. siły wyższej) została pominięta także w spisie załączników sporządzonym i dołączonym do korespondencji spółki z tego dnia.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca stwierdziła, że tłumaczenie patentu europejskiego zmienionego po sprzeciwie zostało złożone w terminie. Organ otrzymał bowiem informację że doszło do zmiany tekstu patentu, a w jego dyspozycji znajduje się pełny tekst tłumaczenia patentu europejskiego nr [...] w jego aktualnym brzmieniu - tłumaczenie tekstu pierwotnego patentu europejskiego nr [...] oraz tłumaczenie zastrzeżeń zmienionych w wyniku rozpatrzenia sprzeciwu. Jednocześnie uprawniona wywiodła, że organ co najwyżej mógłby uznać wniosek walidacyjny za niekompletny i w tej sytuacji powinien wezwać uprawnioną do uzupełnienia braków tego wniosku wyłącznie na podstawie art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: kpa). Skarżąca podniosła, że w sprawie znajdują zastosowanie, co wyraźnie wynika z ustawy (art. 228 ust. 11 pwp) przepisy o postępowaniu rejestrowym.
Zgodnie zaś z tymi przepisami, jeżeli wniosek nie odpowiada wymaganiom formalnym UP wzywa wnioskodawcę postanowieniem do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie, o którym mowa w art. 242 ust. 1 pwp, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 229 ust. 13 pwp).
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżonym postanowieniem UP utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] października 2015 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że definicję "tłumaczenia patentu europejskiego" zawiera art. 1 pkt 6 uspe, który przez "tłumaczenie patentu europejskiego" rozumie tłumaczenie opisu patentowego w rozumieniu art. 54 ust. 2 pwp. Według ostatnio powołanego przepisu opis patentowy obejmuje opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe i rysunki. Zatem tłumaczenie patentu europejskiego powinno obejmować wszystkie elementy opisu patentowego dotyczącego danego wynalazku.
Sąd stwierdził, że skarżąca dostarczyła przed dniem 12 lutego 2015 r., kiedy upływał termin do złożenia omawianego tłumaczenia w UP, jedynie tłumaczenie zastrzeżeń patentowych. Nie wykazała, aby w tym terminie złożyła także tłumaczenie opisu wynalazku i rysunków. Zgodnie natomiast ust. 2 art. 6 uspe termin na złożenie tłumaczenia patentu europejskiego nie podlega przywróceniu. Zasada ta ma także zastosowanie dla złożenia tłumaczenia patentu europejskiego zmienionego wskutek rozpatrzenia sprzeciwu (art. 6 ust. 3 uspe).
Na poparcie swojego stanowiska Sąd powołał się na Konwencję o udzielaniu patentów europejskich (Konwencja o patencie europejskim) z dnia 5 października 1973 r. zmienionej Aktami Rewizyjnymi z dnia 17 grudnia 1991 r. i z dnia 29 listopada 2000 r. oraz decyzjami Rady Administracyjnej Europejskiej Organizacji Patentowej z dnia 21 grudnia 1978 r., z dnia 13 grudnia 1994 r., z dnia 20 października 1995 r., z dnia 5 grudnia 1996 r. i z dnia 10 grudnia 1998 r. (Dz. U. z 2004 Nr 79, poz. 737). Akt ten w art. 103 stanowi, że jeśli patent europejski został utrzymany w mocy w zmienionej formie na podstawie art. 101 ust. 3 (a), Europejski Urząd Patentowy publikuje nowy opis patentu europejskiego, możliwie jak najszybciej po opublikowaniu w Europejskim Biuletynie Patentowym informacji o decyzji w sprawie sprzeciwu. W oparciu o ten przepis EUP w dniu 12 listopada 2014 r. dokonał publikacji patentu nr [...], zmienionego po rozpatrzeniu sprzeciwu. Publikacja ta obejmowała: opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe i rysunki, co jest bezsporne.
Zdaniem Sądu skarżąca, aby uzyskać ochronę dla zmienionego patentu powinna była w terminie trzech miesięcy od publikacji przez EUP przedstawić tłumaczenie całego opisu patentowego czyli tłumaczenie tego wszystkiego, co dotyczyło spornego patentu, a co zostało opublikowane w Europejskim Biuletynie Patentowym w dniu 12 listopada 2014 r. Skarżąca tego nie dokonała. Nie mogła też powoływać się na tłumaczenie posiadane przez organ. Sankcja przewidziana w art. 6 ust. 4 uspe znajduje również oparcie w uregulowaniu art. 65 ust. 3 cytowanej Konwencji.
Sąd wskazał, że uniknąć skutków przewidzianych przez art. 6 ust. 4 uspe można jedynie w przypadku wykazania, że do uchybienia wyżej opisanego trzymiesięcznego terminu doszło z powodu nadzwyczajnych okoliczności. Wówczas stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej (art. 243 ust. 6 pwp), ale to zainteresowany musi przedstawić odpowiednie dowody.
Zdaniem Sądu organ prawidłowo ustalił i ocenił, że dowody przedstawione przez skarżącą nie wykazywały, aby wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które spowodowały niedotrzymanie wymaganego trzymiesięcznego terminu. Okolicznością tą nie były, w ocenie Sądu, problemy z funkcjonowaniem platformy ePUAP. Skarżąca dostrzegając problemy w komunikacji z organem w formie elektronicznej miała czas na przesłanie korespondencji w formie listowej. Ponadto skarżąca ani przez okres postępowania administracyjnego, ani sądowoadministracyjnego nie przedstawiła dowodu, że przy piśmie z dnia 23 stycznia 2015 r. inicjującego kontrolowane postępowanie, przesłała dokumenty w dwóch załączonych do tego pisma plikach. Okoliczność ta nie wynikała też z pisma z dnia 23 stycznia 2012 r. Przedstawione przez skarżącą dokumenty wykazywały jedynie to, że były problemy z komunikacją poprzez platformę ePUAP, była ona utrudniona, ale nie wykazały braku możliwości porozumienia się z UP przez cały badany okres.
W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej: ppsa).
II
Skargę kasacyjną wniosła spółka zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa:
- 1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 134 § 1 ppsa i art. 3 § 1 ppsa poprzez niestwierdzenie przez Sąd naruszenia przez UP przepisu art. 6 ust. 3 w zw. z ust. 2 ustawy o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 134 § 1 ppsa i art. 3 § 1 ppsa poprzez niestwierdzenie przez Sąd naruszenia przez UP art. 229 ust. 13 pwp oraz art. 64 § 2 kpa;
- 3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 134 § 1 ppsa i art. 3 § 1 ppsa poprzez niestwierdzenie przez Sąd naruszenia przez UP przepisów art. 8 i 9 kpa oraz art. 7 i 77 kpa.
Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji oddalający skargę na postanowienie wydane w oparciu o art. 243 ust. 6 pwp. Przepis ten stanowi podstawę do odpowiedniego stosowania przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej w sytuacji uchybienia terminu z powodu nadzwyczajnych okoliczności. Zestawiając przedmiot kontroli Sądu I instancji z podstawami skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że żaden z zarzutów nie wskazuje na niezgodność postanowienia z art. 243 ust. 6 pwp czy też z art. 121 ust. 4 kc. Skarżąca spółka ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu nie nawiązuje do tych argumentów, które stanowiły podstawę jej wniosku o zawieszeniu biegu terminu, jak i nie odnosi się do przedstawionych przez Urząd Patentowy w zaskarżonym postanowieniu, a zaaprobowanych przez Sąd I instancji, powodów, dla których organ uznał, że w sprawie nie nastąpiły nadzwyczajne okoliczności umożliwiające zawieszenie biegu terminu.
Zarzuty skargi kasacyjnej i jej uzasadnienie w istocie zmierzają do wykazania, że skarżąca spółka nie uchybiła terminowi materialnoprawnemu, o którym mowa w art. 6 ust. 2 ustawy o dokonaniu europejskich zgłoszeń patentowych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż przesądzenie tej kwestii pozostaje w bezpośrednim związku z przedmiotem kontroli. Zawieszenie biegu terminu, o którym mowa w art. 243 ust. 6 pwp obejmuje bowiem przypadki, w których uchybiono terminowi, a tym samym w sytuacji dochowania terminu wniosek o jego zawieszenie byłby bezprzedmiotowy. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca uzyskała w 2011 r. patent europejski na wynalazek [...], w którym Rzeczpospolita Polska została wyznaczona jako kraj ochrony. Opublikowany przez Europejski Urząd Patentowy wówczas patent zawierał opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe i rysunki. Nie budzi również wątpliwości to, że w czerwcu 2011 r., z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 6 ust. 2 ustawy o dokonaniu europejskich zgłoszeń patentowych, uprawniona złożyła w Urzędzie Patentowym tłumaczenie patentu na język polski obejmujące wszystkie elementy opisu patentowego opublikowanego przez Europejski Urząd Patentowy.
Następnie na skutek rozpatrzenia sprzeciwu przez Europejski Urząd Patentowy patent europejski został zmieniony. Europejski Urząd Patentowy w dniu 12 listopada 2014 r. dokonał publikacji, zmienionego po rozpatrzeniu sprzeciwu, patentu. Publikacja obejmowała opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe i rysunki. W terminie określonym w art. 6 ust. 2 mającym zastosowanie w zw. z ust. 3 ustawy o dokonaniu europejskich zgłoszeń patentowych skarżąca złożyła w Urzędzie Patentowym tłumaczenie jedynie zastrzeżeń patentowych, a zatem jedynie "część" patentu opublikowanego przez Europejski Urząd Patentowy w dniu 12 listopada 2014 r.
Przenosząc te niesporne okoliczności na regulacje prawne mające w sprawie zastosowanie zauważyć należy, że zgodnie z art. 65 Konwencji o patencie europejskim, każde umawiające się państwo może postanowić, że jeśli patent europejski, który został udzielony, zmieniony (podkreślenie NSA) lub ograniczony przez Europejski Urząd Patentowy, nie jest sporządzony w jednym z języków urzędowych tego państwa, właściciel patentu dostarczy do głównego urzędu własności przemysłowej tłumaczenie patentu, który został udzielony, zmieniony lub ograniczony na wybrany przez siebie jeden z języków tego państwa lub jeżeli to państwo nakazuje stosowanie jednego określonego języka, tłumaczenie na ten język. O ile dane państwo nie ustali dłuższego terminu, termin dostarczenia tłumaczenia upływa po trzech miesiącach od daty opublikowania w Europejskim Biuletynie Patentowym informacji o udzieleniu patentu, utrzymaniu go w mocy w formie zmienionej lub jego ograniczeniu.
Stosownie natomiast do art. 98 Konwencji o patencie europejskim Europejski Urząd Patentowy publikuje opis patentu niezwłocznie po opublikowaniu w Europejskim Biuletynie Patentowym informacji o udzieleniu patentu europejskiego. Omawiany akt prawny nie definiuje wprost pojęcia opisu patentowego, jednakże stosownie do jego art. 69 "zakres ochrony przyznany patentem europejskim określa treść zastrzeżeń patentowych. Niemniej jednak, opis i rysunku służą do interpretacji zastrzeżeń patentowych".
Dodać nadto należy, że art. 103 Konwencji o patencie europejskim nakłada na Europejski Urząd Patentowy obowiązek publikacji nowego opisu patentu europejskiego, utrzymanego w mocy w zmienionej formie, możliwie jak najszybciej po opublikowaniu w Europejskim Biuletynie Patentowym informacji o decyzji w sprawie sprzeciwu.
Treść przytoczonych przepisów wskazuje jednoznacznie, że publikacja zmienionego patentu europejskiego obejmuje "cały" opis patentowy, a nie tylko zmienioną jego "część".
Przechodząc na przepisy prawa krajowego wskazać najpierw należy, że termin do złożenia w Urzędzie Patentowym tłumaczenia patentu europejskiego na język polski wynosi trzy miesiące i biegnie od daty opublikowania przez Europejski Urząd Patentowy informacji o jego udzieleniu. Regulujący to zagadnienie art. 6 ust. 2 in fine ustawy o dokonaniu europejskich zgłoszeń patentowych stanowi także, że termin ten nie podlega przywróceniu. Mocą art. 6 ust. 3 termin do złożenia tłumaczenia patentu obowiązuje również wtedy, gdy w wyniku rozpatrzenia sprzeciwu przez Europejski Urząd Patentowy patent europejski został zmieniony lub, na wniosek uprawnionego zostanie ograniczony. Odpowiednie stosowanie w tym zakresie ust.2 oznacza, iż początkiem biegu terminu jest opublikowanie przez Europejski Urząd Patentowy informacji o nowym opisie patentowym.
Prawo własności przemysłowej definiuje wprost pojęcie opisu patentowego stanowiąc w art. 54 ust. 2, że opis patentowy obejmuje opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe i rysunki. Z kolei zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 1 pkt 6 ustawy o dokonaniu europejskich zgłoszeń patentowych przez "tłumaczenie patentu europejskiego" rozumie się tłumaczenie opisu patentowego w rozumieniu art. 54 ust. 2 pwp.
Z przytoczonych przepisów Konwencji o patencie europejskim, jak i ustawy o dokonaniu europejskich zgłoszeń patentowych, wynika wprost, że właściciel patentu jest zobligowany do dostarczenia do głównego urzędu własności przemysłowej tłumaczenia patentu, który został udzielony, zmieniony lub ograniczony, w terminie trzech miesięcy od daty jego opublikowania przez Europejski Urząd Patentowy. W świetle przytoczonych regulacji nie znajduje żadnych podstaw prawnych prezentowana w skardze kasacyjnej teza, że prawnie dopuszczalne jest złożenie jedynie zmienionej części opisu patentowego (w tej sprawie, jak twierdzi skarżąca zmianie uległy jedynie zastrzeżenia patentowe).
W sprzeczności z zacytowanym art. 65 oraz 103 Konwencji o patencie europejskim, a także art. 6 ust. 3 w związku z art. 1 pkt 6 ustawy o dokonaniu europejskich zgłoszeń patentowych pozostaje jeszcze dalej idąca teza skargi kasacyjnej, zgodnie z którą spełniony zostaje wymóg złożenia tłumaczenia patentu w terminie w sytuacji, w której organ dysponował tekstem "pierwotnego patentu", a przedłożono w tłumaczeniu jedynie te jego elementy, które zostały zmienione. Prezentując pogląd o braku podstaw do żądania tłumaczenia "w postaci tekstu jednolitego" skarżąca zdaje się nie dostrzegać, iż przepisy Konwencji operują pojęciami takimi jak patent udzielony i zmieniony (art.
- 65) czy też nowy patent (art. 103).
Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd Sądu I instancji, iż skarżąca uchybiła obowiązkowi złożenia w terminie tłumaczenia zmienionego patentu europejskiego, a tym samym nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 6 ust. 3 w zw. z ust. 2 ustawy o dokonaniu europejskich zgłoszeń patentowych powiązany z wskazanymi w punkcie 1 skargi kasacyjnej przepisami ppsa. Nieusprawiedliwione są także zarzuty skargi kasacyjnej obejmujące naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego złożenie w Urzędzie Patentowym tłumaczenia patentu europejskiego (w tym jedynie częściowego), w którym Rzeczpospolita Polska została wyznaczona jako kraj ochrony, nie skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego. Zważyć bowiem należy, że w przypadku spełnienia wymogów prawnych Urząd Patentowy zobligowany jest art. 7 ust. 1 ustawy o dokonaniu europejskich zgłoszeń patentowych do niezwłocznego opublikowania tłumaczenia patentu europejskiego, zamieszczając datę publikacji przez Europejski Urząd Patentowy informacji o udzieleniu patentu europejskiego. Natomiast w przypadku nie spełnienia wymogów, o których mowa w art. 6 ust. 2 lub 3 omawianej ustawy patent europejski jest nieważny na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej od daty jego udzielenia.
Również w rozpatrywanej sprawie nie miał zastosowania art. 229 ust. 13 pwp, gdyż przepis ten odnosi się do spraw, w których wpisu do rejestru dokonuje się na podstawie decyzji. Oczywiście rejestr patentowy zawiera wyodrębnioną część obejmującą wpisy patentów europejskich w rozumieniu ustawy o dokonaniu europejskich zgłoszeń patentowych, o czym stanowi art. 228 ust. 11 pwp. Niemniej jednak stosownie do mającego zastosowania w tej sprawie § 27 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 maja 2008 r. w sprawie rejestrów prowadzonych przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 91 poz. 564) wpisu o stanie prawnym patentu europejskiego Urząd Patentowy dokonuje na podstawie danych udostępnionych przez Europejski Urząd Patentowy po stwierdzeniu, że tłumaczenie opisu patentowego zostało prawidłowo złożone.
Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.