Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 stycznia 2017 r. sygn. VI SA/Wa 1317/16 oddalił skargę T. W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
T. W. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto w skardze kasacyjnej został zawarty wniosek o zasądzenia na rzecz pełnomocnika skarżącej kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed NSA.
Wyrokowi Sądu pierwszej instancji skarżąca zarzuciła naruszenie:
- 1) prawa materialnego - art. 82 ust. 8 i 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581, ze zm., zwanej dalej: ustawą o świadczeniach) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na niezwolnieniu skarżącej z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, podczas gdy skarżąca spełnia warunki wskazane w tym przepisie;
- 2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 1311 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi spółki w sytuacji, gdy decyzja organu została wydana z naruszeniem art. 82 ustawy o świadczeniach oraz przepisów postępowania wskazanych w treści skargi do WSA, uzasadniających jej uchylenie ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W rozpoznawanej sprawie skarżąca, stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy, zaś Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, w terminie określonym w art. 182 § 2 p.p.s.a., nie żądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, w sytuacji wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku oddalającego skargę kasacyjną, wyłącza odpowiednie stosowanie w postępowaniu przed tym Sądem art. 141 § 4 p.p.s.a.
Sąd pierwszej instancji oddalając skargę podzielił stanowisko organów, że istniały podstawy do objęcia skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej od [...] stycznia 1999 r. do [...] września 2000 r., od [...] kwietnia 2000 r. do [...] grudnia 2000 r. oraz od [...] października 2003 r. do [...] kwietnia 2012 r. Zdaniem WSA, w świetle art. 8 ust. 1 lit. c) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r., Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, skarżąca prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą we wskazanych okresach podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, pomimo, że od [...] stycznia 1999 r. pobierała świadczenia emerytalne i nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej.
Składka na ubezpieczenie zdrowotne jest odprowadzana zarówno wówczas, gdy ubezpieczenie społeczne z danego tytułu jest obowiązkowe, jak i wówczas, gdy określona osoba spełnia jedynie warunki do podlegania z danego tytułu dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu. Istotny jest bowiem sam fakt spełniania warunków do objęcia ubezpieczeniami społecznymi z danego tytułu, tj. wypełnienie ustawowych warunków do skorzystania z tego ubezpieczenia, niezależnie od tego, czy ubezpieczenie jest w tej sytuacji obowiązkowe, czy dobrowolne, i niezależnie od tego, czy dana osoba złożyła wniosek o objęcie jej z danego tytułu dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym.
Sąd uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 82 ust. 8 i ust. 9 ustawy o świadczeniach, podnosząc, że stosowanie tego przepisu nie mieści się w ramach sprawy objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, lecz wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, co należy do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.
W tym miejscu należy zauważyć, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne niż podniesione przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone.
W skardze kasacyjnej nie zostało zakwestionowane stanowisko WSA odnośnie do przyjętej podstawy faktycznej i prawnej objęcia skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. W tym zakresie zaskarżony wyrok nie podlegał więc kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Podniesione przez skarżącą zarzuty sprowadzają się do polemiki ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, który uznał, że w ramach postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, organy Narodowego Funduszu Zdrowia nie miały obowiązku uwzględnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 82 ust. 8 i 9 ustawy o świadczeniach.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, przy czym do tego rodzaju spraw zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Z kolei w myśl art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych nie są indywidualnymi sprawami z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Innymi słowy sprawa objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jest, z woli ustawodawcy, rozstrzygana przez właściwe organy Narodowego Funduszu Zdrowia, a następnie organy ubezpieczeń społecznych, w odrębnym postępowaniu, rozstrzygają o wymiarze i poborze składek.
W art. 82 ust. 8 i 9 ustawy o świadczeniach określone zostały reguły zwolnienia z obowiązku opłacania składki osób, których świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, albo które są zaliczone do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności, a których tytułem ubezpieczeniowym jest prowadzenie działalności pozarolniczej lub współpraca z przedsiębiorcami. Zwolnienie z obowiązku opłacenia składki jest możliwe, gdy dodatkowe przychody z tytułu prowadzenia działalności lub współpracy nie przekraczają miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury lub gdy takie osoby opłacają podatek dochodowy w formie karty podatkowej. Nie ulega wątpliwości, że zwolnienie z obowiązku opłacania składki jest możliwe tylko wówczas, gdy na konkretnej osobie taki obowiązek spoczywa. Postępowanie prowadzone przez organy Narodowego Funduszu Zdrowia ograniczone jest wyłącznie do kwestii istnienia podstaw do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym i w żadnym stopniu nie rozstrzyga o tym, czy osoba objęta takim ubezpieczeniem ma obowiązek opłacania składek.
Jak już wspomniano sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczenia społecznego (art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach). Zagadnienie zwolnienia z obowiązku opłacania składek niewątpliwie mieści się w pojęciu spraw z zakresu wymierzania i pobierania składek, a tym samym nie mogło być rozstrzygane w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji.
W związku z powyższym stanowisko Sądu pierwszej instancji, który uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza art. 82 ust. 8 i 9 ustawy o świadczeniach należało uznać za prawidłowe.
Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
W związku z zawartym w skardze kasacyjnej wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia reprezentującemu skarżącą adwokatowi ustanowionemu z urzędu należy wyjaśnić, że stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków, jako czynność z zakresu przyznania pomocy, jest wykonywana przez referendarza sądowego.