Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie lub Sąd I instancji) uwzględnił skargę K G (dalej: skarżący) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: Inspektor) z dnia [..] grudnia 2014 r. w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że 12 maja 2014 r. na odcinku drogi krajowej nr 10 (granica miasta Szczecin - węzeł Stargard Szczeciński) zatrzymano do kontroli zespół pojazdów składający się z samochodu ciężarowego oraz przyczepy specjalnej, którym kierował skarżący. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów wynosiła 4640 kg. Zespół pojazdów został zatrzymany do kontroli po przejechaniu pod bramownicą naliczającą. W toku przeprowadzonych czynności kontrolnych stwierdzono, że w pojeździe nie znajdowało się urządzenie viaBox służące do uiszczania opłaty elektronicznej. Inspektor utworzył manualnie zapis ewidencyjny, potwierdzający przejazd kontrolowanego zespołu pojazdów odcinkiem drogi krajowej nr 10 z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
Inspektor decyzją z dnia [..] września 2014 r. nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 3.000 zł za nieuiszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych pojazdu samochodowego o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że w dniu kontroli nie poruszał się odcinkiem drogi krajowej wskazanym w decyzji. Przyjęcie przez kontrolujących, że skarżący musiał wcześniej poruszać się odcinkiem drogi krajowej, za który pobiera się opłatę elektroniczną nie mogło wynikać z miejsca, w którym doszło do zatrzymania do kontroli, ponieważ w tym miejscu skarżący mógł się znaleźć nie poruszając się wcześniej odcinkiem drogi krajowej, za który pobiera się opłatę.
Inspektor decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancjyną.
WSA uwzględnił skargę na powyższą decyzję. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika, że w dniu 12 maja 2014 r. około godz. 17:42 na drodze krajowej nr 10 w okolicy węzła Motaniec inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zauważył zespół pojazdów poruszający się po płatnym odcinku drogi krajowej. Podjęto decyzję o zatrzymaniu pojazdu i przeprowadzeniu kontroli. Zespół pojazdów został dogoniony przez pojazd ITD po przejechaniu pod urządzeniem kontrolnym nr DK10_0000,1_TF_0(3001). Zespół pojazdów skręcił na pierwszym skrzyżowaniu, uniemożliwiając tym samym skanowanie. Ze stanowiska organu wynika, że w sprawie nie wykonano skanowania urządzeniem DSRC na drodze krajowej nr 10, ponieważ nie było to możliwe. W celu skontrolowania przedmiotowego zespołu pojazdów i ustalenia, czy pojazd ten posiada wymagane urządzenie viaBox, zespół pojazdów został zatrzymany w Szczecinie, gdzie dokonano skanowania i przeprowadzono dodatkowe czynności kontrolne.
WSA w Warszawie zwrócił uwagę, że protokół z kontroli nie został sporządzony zgodnie z wymogami art. 74 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz. U. 2013 r. poz. 1414 ze zm.), dalej: u.t.d., ponieważ nie zawiera ani podpisu kontrolowanego, ani wyjaśnienia organu dlaczego kontrolowany odmówił podpisania protokołu. Powyższych kwestii nie wyjaśniają również wydane w sprawie decyzje.
W ocenie Sądu I instancji tak ustalanego stanu faktycznego nie można przyjąć za podstawę nałożenia na skarżącego kary, tym bardziej że pomiędzy organem a skarżącym istnieją poważne rozbieżności co do przebiegu i okoliczności kontroli. Skarżący neguje niektóre ustalenia zawarte w decyzji. Podnosi, że nie uciekał przed inspektorami ITD i nie unikał kontroli na wskazanym odcinku drogi krajowej nr 10 i po zjeździe z tego odcinka. Skarżący podnosi, że nie poruszał się spornym odcinkiem drogi krajowej nr 10. Wreszcie zauważa, że podczas przeprowadzonej kontroli wniósł zastrzeżenie do protokołu kontroli wskazując, że nie poruszał się wymienionym odcinkiem drogi krajowej nr 10.
WSA stwierdził, że braki formalne protokołu oznaczają, że nie może być on uznany za dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 267), dalej: k.p.a. Skoro protokół zawiera istotne braki, a organ i skarżący podają zupełnie odmienny przebieg zdarzenia, to organ prowadzący postępowanie w sprawie powinien ustalić stan faktyczny na podstawie innych dowodów jak choćby przesłuchanie kontrolowanego, czy też wyjaśnienia złożone przez inspektorów dokonujących kontroli.
W ocenie Sądu I instancji dowodem dającym podstawę do ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie może być również zapis ewidencyjny ER o numerze 2014132629150300100M. Jak wynika z akt sprawy zapis ten został utworzony manualnie, a w ocenie Sądu tylko zapis automatyczny, potwierdzałby fakt przejazdu płatnym odcinkiem drogi krajowej.
Inspektor zaskarżył wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w zw. z art. 68 § 1 i 2, art. 76 § 1, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a także § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (Dz.U. z 2011 r. Nr 133, poz. 773), dalej: rozporządzenie, polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że protokół kontroli nie został właściwie sporządzony, bowiem nie został w nim wyjaśniony brak podpisu kontrolowanego, podczas gdy w protokole kontroli zawarto wyraźną adnotację o odmowie złożenia podpisu przez kontrolowanego, a ponadto podano powody odmowy podpisania przez kontrolowanego przedmiotowego protokołu, a zatem protokół spełniał wymogi formalne określone w § 6 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia, a także w art. 68 § 2 k.p.a., wobec czego stanowił dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. i korzystał tym samym z domniemania prawdziwości poczynionych w nim ustaleń;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że stan faktyczny w niniejszej sprawie nie został przez organy należycie wyjaśniony, podczas gdy wszystkie istotne w sprawie okoliczności faktyczne zostały ustalone na podstawie dokumentu urzędowego jakim był sporządzony w niniejszej sprawie protokół kontroli, z którego wynikało jednoznacznie, że skarżący poruszał się po płatnym odcinku drogi bez uiszczenia opłaty elektronicznej, a ustalenia te nie zostały przez skarżącego w żaden sposób podważone;
- 3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 68 § 2 k.p.a., art. 74 § 2 u.t.d. oraz art. 13 l ust. 2 ustawy z dnia z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity. Dz. U z 2013 r. poz. 260), dalej: dalej u.d.p., i § 6 pkt 2 rozporządzenia, poprzez dokonanie przez Sąd I instancji oceny spełnienia wymogów formalnych znajdującego się w aktach sprawy protokołu kontroli pod kątem regulacji zawartej w art. 68 § 2 k.p.a. i art. 74 § 2 u.t.d., które w niniejszej sprawie nie miały zastosowania, a pominięcie przepisu § 6 pkt 2 rozporządzenia, który to przepis odmiennie regulował wymogi formalne protokołu kontroli sporządzonego z kontroli mobilnej, w trakcie której stwierdzono naruszenie prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej.
Skarżący nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.
Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna Inspektora oparta została na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a więc na naruszeniu przepisów procesowych. Ma ona usprawiedliwienie prawne, dlatego musiała prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku.
W ramach zarzutów kasacyjnych skarga kasacyjna podnosi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 68 § 1 i 2, art. 76 § 1, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., łącząc wskazane naruszenia dodatkowo z treścią art. 74 § 2 u.t.d. i art. 13 l ust. 2 u.d.p. oraz § 6 pkt 2 rozporządzenia w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (dalej: rozporządzenie z dnia 23 czerwca 2011 r.). Skarga kasacyjna ujmuje zarzuty w sposób rozbudowany, zbędnie wskazując przepisy, do których naruszenia nie odnosi się uzasadnienie, zatem te nie mogą być podstawą prowadzonej kontroli przez Sąd II instancji, bo nie spełniają kryteriów z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. NSA zauważa, że zaletą działań ludzkich jest nie mnożenie bytów ponad potrzeby, zatem ciągle aktualna i pożądana w działalności człowieka jest zasada sformułowana w logice jako "brzytwa Ockhama". Szczególnie jej respektowania należałoby domagać się w skardze kasacyjnej jako sformalizowanym i profesjonalnym środku prawnym.
Niemniej należy przyznać rację stanowisku skargi kasacyjnej, że wyrok Sądu II instancji narusza przepisy postępowania, w tym zakresie, w którym uwzględnia skargę ze względu na wady protokołu kontroli, co oznacza w konsekwencji wadliwość ustaleń faktycznych stanowiących postawę wymierzenia kary.
W tym zakresie Sąd II instancji przyjmuje, że trafny jest zarzut naruszenia przez WSA w Warszawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 68 § 2 oraz art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a polegający na wadliwym przyjęciu, że protokół z kontroli stosowania urządzenia Via-Box przez K G nie spełnia prawem przewidzianych wymagań, gdyż nie odpowiada warunkom określonym w art. 74 ust. 2 u.t.d. Zgodzić należy się ze stanowiskiem Inspektora, że w postępowaniu dotyczącym nieuiszczenia opłaty elektronicznej art. 74 ust. 2 u.t.d. nie ma zastosowania, bo ta kwestia regulowana jest przepisami u.d.p., a szczegółowo przepisami rozporządzenia wydanego na podstawie z art. 13 l ust. 2 tej ustawy. W chwili kontroli obowiązywał ten akt prawny w treści z dnia 23 czerwca 2011 r. Inspektor słusznie zwraca uwagę, że zgodnie z treścią § 6 ust. 2 pkt 6 tego rozporządzenia protokół ma zawierać podpis kontrolowanego lub adnotację o odmowie złożenia podpisu przez ten podmiot.
Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że protokół sporządzony w sprawie zawiera te elementy, czyli adnotację, że nie został podpisany i wskazanie powodu odmowy złożenia podpisu. Zatem z punktu widzenia formalnego, a ten był przyczyną uwzględnienia skargi, protokół spełnia wymogi wynikające z przepisów prawa. Nie dość, że odpowiada treści rozporządzenia, a ta jest zgodna z delegacją do wydania tego aktu z art. 13 l ust. 2 u.d.p., to pozostaje w zgodzie z regułą ogólną jaka jest określona dla tego środka dowodowego i dokumentu urzędowego w art. 68 ust. 2 k.p.a.
Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.