Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1602/14 oddalił skargę L.D. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] października 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na rok 2009.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
L.D. wystąpiła w dniu [...] maja 2009 r. do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: Kierownik Biura Powiatowego ARiMR) z wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2009, wnosząc o przyznanie jednolitej płatności obszarowej do działek rolnych o łącznej powierzchni 5,86 ha, płatności uzupełniającej do powierzchni grupy upraw podstawowych do działek rolnych o łącznej powierzchni 3,16 ha oraz płatności uzupełniającej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatności zwierzęcej) do powierzchni 2,30 ha, położonych na działkach ewidencyjnych nr 47/3 i 47/54 w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [..].
Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał L.D. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 w łącznej wysokości 5.253,38 zł.
Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził nieważność ww. decyzji z dnia [...] listopada 2009 r o przyznaniu płatności. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydając przedmiotową decyzję niewyczerpująco rozpatrzył materiał dowodowy, a w rezultacie przyznał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 do powierzchni większej niż maksymalny kwalifikowany obszar. Po rozpatrzeniu odwołania, Prezes ARiMR wydał w dniu [...] września 2012 r. decyzję, którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Decyzją z dnia [..] stycznia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił L.D. przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009.
Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wyjaśnił, że powierzchnia działek rolnych zadeklarowanych do jednolitej płatności obszarowej była większa od powierzchni uprawnionej i kwalifikującej się do płatności o 1,03 ha, czyli różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną wynosiła 21,33 % powierzchni stwierdzonej.
L.D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję, która została oddalona wyrokiem tego Sądu z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 823/13.
Decyzją z dnia [..] czerwca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił L.D. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. w wysokości 5.253,38 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej wysokości 2.970,90 zł, z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 1.126,45 zł oraz z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 1.156,03 zł.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż z powodu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia 19 listopada 2009 r., na podstawie której L.D. uzyskała płatność obszarową w wysokości 5.253,38 zł przekazaną jej w dniu 15 grudnia 2009 r., strona utraciła uprawnienie do uzyskania tej płatności. Przekazane zatem na rachunek bankowy płatności zostały pobrane niesłusznie, co uzasadnia ustalenie kwoty nadmiernie pobranych płatności.
Decyzją z dnia [..] października 2014 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ wyjaśnił, że płatność wypłacona stronie w dniu 15 grudnia 2009 r. na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] listopada 2009r., wynikała z pomyłki ARiMR, bowiem organ przyznając ww. płatność niewyczerpująco rozpatrzył materiał dowodowy, wskutek czego przyznał płatność do powierzchni nieuprawnionej.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR mając na uwadze treść art. 73 ust. 1-5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. L 141 z 30.4.2004 ze zm.; dalej rozporządzenie nr 796/2004) stwierdził, że nie można uznać, iż błąd polegający na przyznaniu płatności do powierzchni nieuprawnionej nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez stronę, bowiem w materiale graficznym przekazanym stronie wraz z wnioskiem spersonalizowanym strona wskazała, iż zadeklarowane do płatności grunty rolne są użytkiem rolnym, pomimo iż w części obejmowały one grunty zarośnięte, czyli grunty nieuprawnione, co niewątpliwie potwierdza ortofotomapa, której zdjęcie zrobiono w roku 2010, z której wynika, iż obszary wykluczone z płatności nie były użytkowane rolniczo. W dniu wydania decyzji z dnia 19 listopada 2009 r. organ był w posiadaniu ortofotomapy, której zdjęcie sporządzono w roku 2004.
W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały, zdaniem organu odwoławczego przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu płatności, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, gdyż płatność uznana za nienależnie pobraną miała miejsce w dniu 15 grudnia 2009 r., natomiast decyzja z dnia [...] czerwca 2014r. stanowiąca ostateczne powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona stronie w dniu [...] czerwca 2014 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.
Organ stwierdził, że nie było podstaw aby uznać, iż strona działała w dobrej wierze, co mogłoby stanowić podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku L.D, zarzucając zaskarżonej decyzji błąd w ustaleniach faktycznych, wniosła o jej uchylenie.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. skarżąca okazała kserokopie decyzji [...] z dnia 4 lutego 2015 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania na 2015 r. w wysokości 1585 zł oraz kolejnej decyzji tego organu z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania na 2015 r. w kwocie 489 zł. Oświadczyła też, że w 2009 r. wbrew ustaleniom Agencji żadna z działek nie była działką zadrzewioną, zakrzewioną lub w inny sposób zarośniętą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę wyrokiem z dnia 13 maja 2015 r. WSA wskazał, że w rozpoznanej sprawie zasadnie przyjęto, iż nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności za 2009 r. Na podstawie wskazanego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie istnieje, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. L.D. ubiegając się o płatności w roku 2009 była świadoma, że stan prawny w zakresie granic ewidencyjnych jest sporny, zatem winna dołożyć należytej staranności i prawidłowo opisać we wniosku o przyznanie płatności grunty rolne, wskazując ich położenie na stosownych działkach ewidencyjnych, tak jak je rzeczywiście uprawiała.
Natomiast skarżąca nie tylko nie wskazała położenia gruntów na właściwych działkach ewidencyjnych, lecz także na materiale graficznym w odniesieniu do działki rolnej A (zlokalizowanej na działce ewidencyjnej nr 47/3) zgłosiła do płatności obszary, które nie były użytkowane rolniczo (były zarośnięte). Skarżąca zadeklarowała zatem powierzchnie gruntów rolnych na działkach ewidencyjnych, które nie odpowiadały stanowi faktycznemu.
W rezultacie błąd organu polegający na przyznaniu płatności do powierzchni nieuprawnionej mógł, w ocenie WSA, w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez stronę, bowiem na materiale graficznym przekazanym stronie wraz z wnioskiem spersonalizowanym na rok 2009, skarżąca wskazała, że zadeklarowane do płatności grunty rolne są użytkiem rolnym, podczas gdy już w rok 2004 w części obejmowały one areał zarośnięty, czyli grunty nieuprawnione. Ortofotomapa wykonana na podstawie zdjęcia zrobionego w 2010 r. potwierdziła, że powierzchnia gruntu nieużytkowanego rolniczo na działce ewidencyjnej m.in. nr 47/3 powiększyła się w okresie od 2004 do 2010 r.
Sąd I instancji stwierdził również, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, gdyż płatność uznana za nienależnie pobraną została dokonana w dniu 15 grudnia 2009 r., natomiast decyzja z dnia 24 czerwca 2014 r. stanowiąca ostateczne powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona stronie w dniu 25 czerwca 2014 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.
Ponadto zdaniem Sądu I instancji nie można przyjąć, że strona działała w dobrej wierze, nie było więc podstawy do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze przyznanej płatności, wyłączającego obowiązek zwrotu płatności. Rolnik ubiegający się o przyznanie płatności obszarowych zobowiązany jest do podania rzeczywistego obszaru uprawianego zgodnie z normami i wymogami, a taką wiedzę powinna posiadać osoba ubiegająca się o płatności.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku L.D. wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 73 ust. 5 zd. 2 rozporządzenia nr 796/2004 poprzez jego niezasadne niezastosowanie i nakazanie skarżącej zwrotu nienależnych płatności pomimo faktu, iż beneficjent działał w dobrej wierze, a pomiędzy wypłatą należności a żądaniem jej zwrotu upłynęły ponad 4 lata.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jed. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy.
Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
W skardze kasacyjnej podniesiony został tylko zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 73 ust. 5 zd.
- 2. rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 poprzez jego niezastosowanie.
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika jednak, że jej autor zmierza do wykazania, że strona działała w dobrej wierze, a dokonane w tym zakresie ustalenia organów orzekających i Sądu I instancji są nieprawidłowe. W istocie więc skarga kasacyjna zarzuca oparcie zaskarżonego wyroku na wadliwie ustalonym stanie faktycznym sprawy. Jednocześnie w skardze kasacyjnej nie wskazano przepisu ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jaki został naruszony w procesie sądowej kontroli postępowania administracyjnego, doprowadzając przez to do akceptacji przez Sąd, wadliwych w ocenie skarżącej kasacyjnie, ustaleń poczynionych przez organy.
NSA zauważa, że niewskazanie w skardze kasacyjnej przepisu postępowania sądowego jaki ewentualnie został naruszony w procesie sądowej kontroli administracji publicznej, doprowadzając przez to do akceptacji przez Sąd wadliwych ustaleń poczynionych przez organy administracji, powoduje iż w tym zakresie skarga kasacyjna musi być uznana za pozbawioną uzasadnionych podstaw. Odmienna ocena dowodów w skardze kasacyjnej i wyprowadzenie na jej podstawie własnych wniosków, co do stanu faktycznego sprawy bez wskazania przepisów, których naruszenie stanowi uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie stanowi prawidłowej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2006 r. II FSK 325/05, LEX nr 177476 i wyrok z dnia 6 kwietnia 2006 r. II GSK 31/06, LEX nr 209719. Nie zostały więc podważone ustalone przez organy ARiMR i zaakceptowane przez WSA okoliczności, iż skarżąca na materiale graficznym przekazanym jej wraz ze spersonalizowanym wnioskiem na 2009 r. zadeklarowała do płatności grunty zarośnięte, które już od 2004 r. nie były użytkami rolnymi, a to na rolniku spoczywa obowiązek podania obszaru rzeczywistego uprawianego zgodnie z odpowiednimi normami i wymogami. Brak więc było podstaw do uznania, że strona działała w dobrej wierze.
Przechodząc do oceny podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisu art. 73 ust. 5 zd.
2. Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut byłby skuteczny w przypadku ustalenia przez organy ARiMR i zaakceptowania tego ustalenia przez WSA, że strona działała w dobrej wierze, okres pomiędzy płatnością a datą pierwszego powiadomienia był dłuższy niż 4 lata, a pomimo stwierdzenia tych okoliczności nałożono na stronę obowiązek zwrotu nienależnie otrzymanej płatności.
Natomiast w rozpoznanej sprawie WSA stwierdził, że nie można uznać, iż strona działała w dobrej wierze, a stwierdzenie to nie zostało w skardze kasacyjnej podważone.
Zatem podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut niewłaściwego zastosowania art. 73 ust. 5 zd. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 jest nieuzasadniony.
Z wyżej wyłożonych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego NSA orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 6 pkt 4 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U z 2013 r., poz. 490).