Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: WSA w Lublinie lub Sąd I instancji) oddalił skargę J R (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B (dalej: Dyrektor) z dnia [...] lutego w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 22 sierpnia 2014 r. funkcjonariusze urzędu celnego przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2016 r. poz. 471 ze zm.; dalej: u.g.h.), w należącym do skarżącego sklepie spożywczym w K. Znajdowało się tam urządzenie o nazwie Apex. W toku kontroli przeprowadzono gry próbne na tym urządzeniu, a także przesłuchano w charakterze świadka właściciela lokalu. Czynności kontrolne udokumentowano protokołem.
Na podstawie zebranych dowodów, w tym eksperymentu przeprowadzonego w czasie kontroli oraz opinii biegłego ustalono, że gry urządzane na kontrolowanym urządzeniu spełniały kryteria gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h.
Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Z wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12 000 zł z tytułu urządzania gier na wymienionym wyżej automacie poza kasynem gry.
Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
WSA w Lublinie oddalił skargę na powyższą decyzję. W ocenie Sądu I instancji, zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że na skontrolowanym urządzeniu prowadzone były gry na automatach w rozumieniu u.g.h.
WSA podał, że w postępowaniu prowadzonym przez organy celne obowiązuje zasada otwartego katalogu środków dowodowych, dopuszczająca jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Nie było więc przeszkód do skorzystania w postępowaniu prowadzonym przez organy celne również z dowodu w postaci eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych.
Sąd I instancji stwierdził, że organ celny, prowadzący postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, uprawniony jest do czynienia ustaleń dotyczących charakteru danej gry. Organ celny ma więc kompetencję do rozstrzygania, czy gra na danym urządzeniu stanowi grę na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.
WSA stwierdził, że urządzającym gry jest ten, kto stwarza warunki do udziału w grach na automatach poza kasynem gry. Będzie to zatem każdy podmiot, który uczestniczy w procesie udostępniania graczom automatów do gier, nie tylko ten, który jest właścicielem automatów i sam je eksploatuje w swoim lokalu, umożliwiając grę osobom trzecim.
W rozpoznawanej sprawie automat nie stanowił własności skarżącego. Nie jest także kwestionowane, że skarżący zawarł z podmiotem dysponującym automatem umowę dzierżawy, na mocy której udostępniał temu podmiotowi część swojego lokalu na instalację automatów. Z zeznań skarżącego przesłuchanego w charakterze świadka wynika, że automat został wstawiony na podstawie umowy dzierżawy zawartej z innym podmiotem gospodarczym. Z umowy tej wynika, że skarżący udostępnił dzierżawcy powierzchnię 3 m2 w swoim lokalu w celu zainstalowania na niej urządzenia do gier, w zamian za czynsz w wysokości ustalonej procentowo od uzyskiwanego przez dzierżawcę przychodu z zainstalowanych urządzeń. Stawkę czynszu określono w wysokości 30% od sumy przychodów. W umowie określono obowiązki skarżącego w ten sposób, że skarżący zobowiązał się do niezwłocznego powiadomienia dzierżawcy o uszkodzeniu automatów oraz do nieujawniania osobom trzecim danych o dochodach dzierżawców z działalności automatów. Obowiązki skarżącego wykraczały zatem poza obowiązki wydzierżawiającego. Ponadto umowa zagwarantowała skarżącemu udział w zyskach z gier na automacie.
Jak zeznał sam skarżący w sytuacji, gdy nie był obecny w lokalu, urządzenia nie były uruchamiane. To zatem skarżący był odpowiedzialny za codzienne włączanie i wyłączanie automatu. W przeciwnym razie gry nie mogłyby być prowadzone. Z zeznań skarżącego wynika również, że pilnował, by na automatach nie grały osoby małoletnie oraz że kontaktował się telefonicznie z przedstawicielem firmy w razie awarii urządzeń.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 poprzez zastosowanie tego przepisu mimo braku notyfikacji Sąd I instancji wskazał, że kwestia ta została ostatecznie rozstrzygnięta uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16.
J R zaskarżył wyrok w całości domagając się jego uchylenia i rozpoznania skargi co do istoty, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie:
- 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie Skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach;
- 2) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny w zw. z art. 693 k.c. poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy spółką będącą właścicielem automatów oraz skarżącym wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżącego prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, podczas gdy treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier" ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni;
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna oparta została na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. W ramach tej podstawy wskazano dwa naruszenia, przy czym w żadnym wypadku nie wskazano przepisów naruszonych przez Sąd I instancji, bo te które znalazły się w zarzutach nie były bezpośrednio stosowane przez Sąd I instancji z tego powodu, że sądy administracyjne nie wykonują administracji, zatem nie stosują przepisów materialnego prawa administracyjnego. Sądy te wymierzają sprawiedliwość kontrolując działalność administracji publicznej, zatem ich wadliwe działanie może polegać tylko na wadliwie dokonanej kontroli, a to wymaga, by skarga kasacyjna wskazywała te wady, czego skarga rozpoznawana nie czyni. Z tego powodu należy stwierdzić, że jest formalnie wadliwa. Wprawdzie ten rodzaj wady nie prowadzi do jej odrzucenia, co wynika z uchwały NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), jednak w sposób zasadniczy ogranicza możliwość kontroli skarżonego wyroku, gdyż Sąd II instancji nie może domniemywać kierunków i zakresu jego weryfikacji w postępowaniu kasacyjnym.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, więc nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Zupełnie nietrafny jest zarzut naruszenia art. 65 § 1 i § 2 k.c., że Sąd I instancji nie mógł naruszyć tych przepisów, bo ich nie stosował, podobnie jak organ, gdyż są to normy prawa cywilnego, a nie administracyjnego. Oznacza to, że organ celny i Sąd I instancji nie stosowały prawa cywilnego. Jeżeli strona zamierzała kwestionować ten kontekst sprawy, to powinna stawiać zarzut błędnych ustaleń lub oceny stanu faktycznego, a nie wykładni umowy. Z tego więc powodu ten zarzut należało uznać za chybiony.
Za merytorycznie nietrafny uznać należało zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. odnoszący się do błędnej wykładni pojęcia "urządzający gry". Sąd II instancji stoi na stanowisku, że skarżony wyrok poprawnie ujmuje tę kwestię. Bez wątpienia urządzającym gry jest każdy, kto współorganizuje gry. Jednak na czym w konkretnej sytuacji polega urządzanie, a więc jaki kontekst językowy tego pojęcia należy przyjąć, jest uzależnione od faktów, które stają się podstawą do językowego opisu. Zauważyć trzeba, że każdy język, w tym potoczny, jest narzędziem opisu świata, a więc realnych zaszłości. Skoro tak, to znaczenie terminu urządzającego gry na gruncie rozpoznawanej sprawy musi być wiązane z faktami jakie wynikają z umowy, a więc roli skarżącego kasacyjnie w przedsięwzięciu zorganizowanym przez spółkę. Idzie o to, czy skarżący tylko wynajął powierzchnię, bo jeżeli tylko do tego się sprowadzała jego aktywność, to nie był urządzającym w rozumieniu art. 89 u.g.h., czy też jego aktywność realizowała się w inny sposób, który pozwala uznać, że urządzał gry.
Skarżący kasacyjnie w rozpoznawanej sprawie był podmiotem stwarzającym warunki umożliwiające grę. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, na taką jego rolę wskazuje przede wszystkim treść umowy, z której między innymi wynika, że skarżący: zapewniał dostęp do automatu serwisantom; dostarczał do automatów energię elektryczną; pobierał opłatę za najem w procencie (50%) przychodu z eksploatacji automatu, zatem był finansowo zainteresowany wysokim przychodem. Zdaniem Sądu II instancji ta ostatnia okoliczność w sposób niebudzący wątpliwości wykazuje związek skarżącego kasacyjnie z podmiotem wydzierżawiającym powierzchnię. W tym koncentruje się jego interes ekonomiczny, a to pozwala przyjąć, że Sąd I instancji prawidłowo odczytał treść art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 pkt 2 u.g.h. i stwierdzić, że skarżący kasacyjnie był podmiotem urządzającym gry, zatem podlegał karze przewidzianej w u.g.h.
Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w oparciu o art. 204 pkt 1 p.p.s.a.