Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 października 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1050/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę S. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił S. S. umorzenia należności z tytułu składek na:
- - ubezpieczenie społeczne za okres: od 05.2009 r. do 11.2010 r. w łącznej kwocie 13.622,96 zł,
- - ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 06.2009 r. do 11.2010 r. w łącznej kwocie 5.866,42 zł oraz
- - Fundusz Pracy za okres od 06.2009 r. do 07.2009 r. i od 09.2009 r. do 11.2010 r. w łącznej kwocie 1.190,81 zł.
W uzasadnieniu organ szczegółowo opisał ustaloną sytuację materialną wnioskodawcy, podkreślając, że nie przedstawił on w toku postępowania żadnych dokumentów, które pozwoliłyby uznać, iż spłata należności z tytułu składek pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla wnioskodawcy i jego rodziny.
S. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, kwestionując sposób funkcjonowania i wydolność obowiązującego w Polsce systemu ubezpieczeń społecznych.
Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., powoływanej dalej jako u.s.u.s.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podniósł, że względem wnioskującego prowadzone jest przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. postępowanie egzekucyjne, a zatem nie można stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji. Organ ustalił, że wnioskodawca posiada majątek w postaci samochodu, a także nieruchomości mogących stanowić źródło egzekucji. Zamieszkuje wraz z żoną i dwoma synami w domu o powierzchni 80 m2, zawiesił działalność gospodarczą do 31 grudnia 2015 r. i pracuje zarobkowo za wynagrodzeniem 25 euro miesięcznie. Żona pracuje i jej średnie miesięczne wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy wyniosło ok. 2.460 zł. Średni dochód na członka rodziny to około 640 zł. Stałe miesięczne wydatki zostały określone na kwotę 700-900 zł, natomiast koszty związane z leczeniem na kwotę 100 zł. W aktach sprawy znajduje się ponadto umowa o spłacie pożyczki z ZFŚS z ratami po 420 zł. Łączne wydatki wynoszą zatem około 1200 do 1400 zł. W latach 2010-2011 małżonkowie zbyli lub darowali szereg nieruchomości.
W tych okolicznościach, zdaniem organu, brak było podstaw do umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organ podkreślił, że przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty, tj. oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej, podatkowa księga przychodów i rozchodów za 2013 r., umowa pożyczki żony, wezwanie do zapłaty rachunku za gaz, nie mogą decydować o spełnieniu przesłanek umorzenia należności.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie S. S. zarzucił, że nie otrzymał od organu odpowiedzi na pytania zawarte w uzasadnieniu wniosku o umorzenie oraz przedstawił pogląd o niekonstytucyjności przepisów, jakie powołały organy.
Wyrokiem z dnia 13 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że organy zebrały pełny materiał dowodowy, dokonały jego prawidłowej oceny oraz wyczerpująco uzasadniły rozstrzygnięcie.
Następnie Sąd I instancji przywołał treść art. 28 ust. 1 i 2, art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. i stwierdził, że przy braku wykazania przez zobowiązanego przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia organ pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek, co skutkować musi odmową udzielenia tej ulgi.
W ocenie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie, na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności, jak również nie zaistniała żadna z przesłanek uprawniających do umorzenia należności składkowych, mimo braku całkowitej ich nieściągalności. Skarżący oraz jego żona pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, pobierają co miesiąc wynagrodzenie za pracę, a ponadto skarżący jest właścicielem zabudowanej nieruchomości oraz samochodu, do których może być skierowana egzekucja.
Nie sposób przyjąć, aby zważywszy na wiek zobowiązanego nie mógł on podjąć dodatkowych zajęć zarobkowych. Również stan jego zdrowia nie wyklucza dodatkowego zatrudnienia. Zdaniem Sądu I instancji, organ prawidłowo uznał, że oceniając sytuację materialną rodziny skarżącego nie da się pominąć faktu dokonania przez wnioskującego w latach 2010-2011 sprzedaży szeregu nieruchomości gruntowych i to o łącznej powierzchni ponad jeden hektar, oraz darowania zabudowanej działki o powierzchni 1,17 ha. Nie można bowiem akceptować sytuacji niespłacania przez zobowiązanego należności publicznoprawnych, przy jednoczesnym nieodpłatnym wyzbywaniu się majątku.
Sąd I instancji podkreślił, że ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości.
S. S. zaskarżył wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 października 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1050/14 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię, niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że nie zachodzi przesłanka jego zastosowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że rozstrzygnięcie ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że decyzja ZUS może być dowolna.
Zdaniem skarżącego, ważny interes zainteresowanego należy widzieć, mając na uwadze także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków, np. związanych z kosztami leczenia członków najbliższej rodziny, zapewnienia ich egzystencji, co ma miejsce w przypadku skarżącego i jego członków rodziny. W sytuacji, gdy miesięczny dochód nie wystarcza na zaspokojenie miesięcznych kosztów wyżywienia i obowiązkowych opłat, trudno przyjąć, że pozwala on jednocześnie na opłacenie należności z tytułu zaległych składek.
Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z powodu niewłaściwie sformułowanych w niej zarzutów.
W skardze kasacyjnej zarzucono zaskarżonemu wyrokowi I instancji naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu tego zarzutu odwoływano się natomiast do okoliczności faktycznych sprawy – nieuwzględnienia przez organ i przez Sąd I instancji sytuacji materialnej wnoszącego skargę kasacyjną i jego rodziny. Obowiązek spłacania zadłużenia grozi zaś powstaniem ciężkich skutków dla niego i rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że Sąd nie może zajmować się kwestiami, które nie znajdują odpowiedniego odzwierciedlenia w zarzutach skargi kasacyjnej. W tym przypadku nie może zajmować się okolicznościami faktycznymi (sytuacją materialną i rodzinną wnoszącego skargę kasacyjną), które mogłyby uzasadniać zastosowanie odpowiednich przepisów przewidujących możliwość umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, ponieważ w skardze kasacyjnej nie postawiono odpowiednich zarzutów naruszenia prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Drogą zarzutów naruszenia prawa materialnego nie można bowiem kwestionować ustaleń i ocen dotyczących stanu faktycznego sprawy. Jest to dopuszczalne jedynie w ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Naruszenia prawa materialnego w postaci błędnego zastosowania pozostają w związku z ustaleniami dotyczącymi okoliczności faktycznych sprawy.
Niemniej jednak dla skuteczności zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego niezbędne jest jednoczesne podniesienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania przez niedostateczne czy błędne ustalenie i ocenę okoliczności faktycznych sprawy. Jeżeli w skardze kasacyjnej tego nie uczyniono, NSA jest obowiązany przyjąć, że wnoszący skargę kasacyjną nie podważa ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie oznacza to, że stanowisko organu i Sądu I instancji co do tego, że sytuacja materialna i rodzinna wnoszącego skargę kasacyjną nie uzasadnia umorzenia wspomnianych należności nie zostało zakwestionowane.
Nie jest oczywiście również zasadny zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez błędną jego wykładnię. Błędna wykładnia to inaczej niewłaściwe rozumienie określonego przepisu. Przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wnoszący skargę kasacyjną nie podaje, jak jego zdaniem ten przepis należałoby interpretować. W istocie nie kwestionuje bowiem wykładni tego przepisu lecz jego niezastosowanie z powodu uznania przez organ i Sąd I instancji, że w sprawie nie zachodzi uzasadniony przypadek umorzenia należności.
Należy w związku z tym dodać, że art. 28 ust. 3a nie stanowi samodzielnej podstawy umarzania należności, na co wskazuje ust. 3b tego artykułu, w którym udzielono odpowiedniemu ministrowi upoważnienia do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z tej również przyczyny zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a ustawy nie mógłby być uwzględniony.
Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.