Uzasadnienie
I. Wyrokiem z 13 listopada 2012r. sygn. akt: II SA/Bd 893/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę T. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie z [...] czerwca 2012r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej.
Referując stan sprawy, Sąd I instancji podał, że decyzją z [...] marca 2011r. Nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w B., na podstawie art. 92a ust. 1 oraz art. 93 ust. 1 ustawy z 6 września 2001r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2007r., Nr 125, poz. 874 ze zm. dalej- u.t.d.) oraz na podstawie art. 105§1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej-k.p.a.) nałożył na T. M. (przedsiębiorcę prowadzącego działalność pod nazwą "T. M., Wytwórstwo wyrobów ze skóry") karę pieniężną w kwocie 10.000,00 zł oraz umorzył postępowanie administracyjne w zakresie wykonywania transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie: kierowania kierowcy na badania lekarskie lub psychologiczne.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu 28 listopada 2011r. zatrzymano do kontroli drogowej kierowany przez skarżącego samochód ciężarowy marki Renault wraz z przyczepą lekką marki Niewiadów. Dopuszczalna masa całkowita obu pojazdów wynosiła 3520 kg. W dniu kontroli drogowej, skarżący osobiście wykonywał przewóz drogowy rzeczy na potrzeby własne - przewóz towaru (zegary ze skóry) w ilości 230 sztuk z B. do W. (towar przeznaczony na eksport do Federacji Rosyjskiej), w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Podczas kontroli przedsiębiorca wyjaśnił, iż nie posiada zaświadczenia na przewozy drogowe rzeczy na potrzeby własne gdyż nie wiedział, iż musi taki dokument uzyskać. Kontrolowany zespół pojazdów przekraczał 3,5 t dopuszczalnej masy całkowitej w związku z czym uznano, iż zachodzi przypadek wykonywania przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia - art. 33 ust. 1, art. 33 ust. 3, art. 87 ust. 2 u.t.d.
Pismem z 15 grudnia 201 r. skarżący zwrócił się o odstąpienie od wszczynania postępowania z urzędu z uwagi na nieświadomość i brak wiedzy w zakresie transportu ciężarowego. Stwierdził, że od 20 lat prowadzi działalność i używa obecnie samochodu dostawczego marki Renault Trafic do rozwożenia towaru po całej Polsce; wyjątkowo w dniu kontroli zmuszony był wypożyczyć przyczepę w celu przewiezienia towaru do W. zamontowując wcześniej hak holowniczy. Podczepiając przyczepę do Renault Trafica nie zdawał sobie sprawy, że przekroczy dopuszczalną masę całkowitą o 20 kg i tym samym naruszy przepisy o transporcie drogowym. Z jego obliczeń wynikało, że zsumowanie wagi samochodu, przyczepy i ładunku daje łączną wagę 2373 kg, co było w jego ocenie dalekie od naruszenia przepisów.
Organ uznał, że wszystkie przesłanki określone w definicji przewozu drogowego na potrzeby własne, zostały spełnione, gdyż kierowcą był sam przedsiębiorca, a przewożony towar jak i pojazd, którym przewożono towar, stanowił jego własność. Podniósł, że w toku postępowania, w dniu 10 stycznia 2012r. zwrócono się do Urzędu Miasta B. (Wydział Uprawnień Komunikacyjnych), z pisemnym wnioskiem o udzielenie informacji o przedsiębiorcy. W odpowiedzi, pismem nr WUK.I.7346.8.2012 z 16 stycznia 2012r., uzyskano informację, że w bazie danych dotyczących udzielonych licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego oraz wydanych zaświadczeń na przewozy drogowe na potrzeby własne prowadzonej przez Prezydenta Miasta B., nie figuruje przedsiębiorca T. M. Ponadto w dniu 10 stycznia 2012r. organ wystąpił z zapytaniem do Biura Obsługi Transportu Międzynarodowego w W., czy przedsiębiorcy T. M. została udzielona licencja na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego lub zaświadczenie na wykonywanie międzynarodowych przewozów drogowych na potrzeby własne.
W odpowiedzi, pismem z 13 stycznia 2012r. uzyskano informację, że w systemie informatycznym do 13 stycznia 2012r. nie został zarejestrowany przedsiębiorca o wskazanych danych. W ocenie organu wyjaśnienia strony zawarte w piśmie z 15 grudnia 2011r. o braku wiedzy odnośnie posiadania wymaganego przepisami zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne, nie mogły zostać uwzględnione, ponieważ nieznajomość przepisów prawa (w przedmiotowej sprawie ustawy o transporcie drogowym), nie może być przesłanką do umorzenia prowadzonego postępowania i odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w formie decyzji administracyjnej. Ustawodawca w ustawie o transporcie drogowym wyraźnie określił, iż dla pojazdów lub zespołów pojazdów przekraczających 3,5 T dopuszczalnej masy całkowitej, stosuje się przepisy tejże ustawy.
W toku postępowania administracyjnego ustalono również wykonywanie przewozu drogowego pojazdem niewyposażonym w urządzenie rejestrujące lub cyfrowe urządzenie rejestrujące, wskazując, że samochód ciężarowy marki Renault, wchodzący w skład zespołu pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej 3520 kg, którym w dniu 28 listopada 2011r. wykonywany był przewóz drogowy podlegający przepisom rozporządzeń (EWG) nr 3821/85 oraz (WE) nr 561/2006, nie jest wyposażony w żadne urządzenie rejestrujące samoczynnie prędkość jazdy, okresy aktywności kierowcy i przebytą przez pojazd drogę, tj. w tachograf analogowy, bądź w tachograf cyfrowy, co stanowiło w ocenie organu naruszenie art. 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z 20 grudnia 1985r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE L 370 z 31.12.1985), art. 29, art. 30 ustawy z 16 kwietnia 2004r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. z 2004 r. Nr 92 poz. 879 ze zm.).
Ponadto zarówno kontrola drogowa, jak i przeprowadzone w jej następstwie postępowanie wyjaśniające, wykazały w sposób jednoznaczny, iż wykonywany przez stronę w dniu 28 listopada 2011r. przewóz drogowy, nie podlegał wyłączeniom ze stosowania przepisów zarówno rozporządzenia (EWG) nr 3821/85, jak i przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006.
Na skutek rozpoznania odwołania od decyzji organu I instancji, Główny Inspektor Transportu Drogowego w Warszawie po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w B. Organ odwoławczy podtrzymał w uzasadnieniu swego orzeczenia, zasadniczą argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego dowody zgromadzone w sprawie potwierdzają, że skarżący, prowadzący działalność gospodarczą, nie posiadał licencji na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy; ponadto nie posiada licencji ani nie zostało mu udzielone zaświadczenie na wykonywanie przewozu na potrzeby własne, co wynika z pisma Urzędu Miasta B. Wydział Uprawnień Komunikacyjnych z 16 stycznia 2012r., nr WUK.I.7346.8.2012 oraz pisma Biura do Spraw Transportu Międzynarodowego z 13 stycznia 2012r., nr BTM-WWU.511.28.2012.0231.2402.
W kontrolowanym pojeździe skarżącego nie było zamontowanego tachografu, którą to okoliczność stwierdzono poprzez oględziny pojazdu w toku kontroli i utrwalono dodatkowo w formie dokumentacji fotograficznej. Masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 tony, a przedmiotowy zespół pojazdów nie podlegał wyłączeniom z zakresu stosowania rozporządzenia (WE) nr 561/2006 w związku z czym pojazd powinien być zgodnie z obowiązującymi przepisami wyposażony w urządzenie rejestrujące - tachograf.
Zarzut dotyczący wydania decyzji przed stwierdzeniem naruszenia jest w ocenie organu bezzasadny, gdyż decyzja organu I instancji została wydana w dniu 5 marca 2012r. na podstawie protokołu z kontroli przeprowadzonej w dniu 28 listopada 2011r. i faktem jest, że w decyzji błędnie wskazano rok wydania tj. zamiast 2012r. wskazano datę 2011r., lecz powyższy błąd stanowi wyłącznie oczywistą omyłkę, która została sprostowana przez organ postanowieniem z 3 kwietnia 2012r., nr WITD.SP.0152.II0080/2/12/A.K./P. Ponadto, zdaniem organu, uzasadnienie ww. decyzji, w którym organ odwołuje się m.in. do protokołu kontroli z 28 listopada 2011r., jednoznacznie wskazuje, że przedmiotowa decyzja wydana została w marcu 2012r., a nie jak mylnie wskazano w marcu 2011r.
Odnosząc się do argumentów strony, jakoby popełnione przez nią naruszenie było wynikiem jej błędu rachunkowego analogicznego do błędu organu, podkreślono, że pomiędzy oczywistą omyłką organu, a błędnym przekonaniem strony, że wykonywany przewóz nie podlega regulacjom ustawiy o transporcie drogowym nie ma żadnej analogii, ponieważ są to dwie zupełnie odmienne kwestie, których nie można ze sobą porównywać. Omyłka organu to wyłącznie błąd pisarski, który nie rodzi żadnych negatywnych dla nikogo konsekwencji, tymczasem błędne przekonanie strony co do masy całkowitej pojazdu doprowadziło w rzeczywistości do tego, że strona w sposób niezgodny z prawem wykonywała przewóz drogowy nie mając do tego żadnych uprawnień i łamiąc jeden z podstawowych nakazów jakim jest konieczność zainstalowania tachografu. Organ stwierdził również, że brak jest możliwości zastosowania art. 92 c ust. 1 pkt 1 u.t.d., gdyż strona nie powołała okoliczności i nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących na to, że nie miała wpływu na powstanie naruszenia, ani nie mogła przewidzieć zdarzeń i okoliczności, które do naruszenia doprowadziły. W szczególności nie zwalnia strony z odpowiedzialności błędne przekonanie, iż wykonuje przewóz pojazdem nie przekraczającym 3,5 tony.
- II. W skardze do sądu T. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając:
- 1. naruszenie przepisu art. 93 ust. 3 w zw. z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. poprzez ich niezastosowanie - w sytuacji, gdzie postępowanie winno zostać umorzone z uwagi na okoliczność, iż przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdów wynosiło jedynie 20 kg, zaś okoliczności sprawy i dowody wskazują, że skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia i nastąpiło ono wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć;
- 2. naruszenie przepisu art. 12§1 i 2 k.p.a. poprzez niezakończenie sprawy w ustawowych terminach, co skutkowało zastosowaniem wyższych stawek kar pieniężnych wprowadzonych przez ustawę z 16 września 2011r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011r., Nr 244, poz. 1454) wchodzącej w życie 1 stycznia 2012r.;
- 3. wskutek powyższego naruszenie przepisów art. 8 i 9 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania skarżącego do władzy publicznej oraz niepoinformowanie skarżącego o okolicznościach prawnych dotyczących zmiany przepisów, w tym wysokości kar, co skutkowało poniesieniem przez skarżącego szkody z tego powodu.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko.
- III. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. uznał, że skarga była niezasadna.
W pisemnych motywach wyroku Sąd I instancji stwierdził, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny niniejszej sprawy i właściwie dokonał subsumcji ustalonego stanu zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie w sprawie. Z dniem 1 stycznia 2012r., czyli po zdarzeniu powodującym wszczęcie postępowania, a przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, przepisy u.t.d. zostały znowelizowane. Przy czym, na zasadzie art. 10 ustawy z 16 września 2011r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 244, poz. 1454), przepisy u.t.d., ale już w brzmieniu nadanym tą ustawą, stosuje się w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie. Organy zobligowane były zatem uwzględnić zmiany stanu prawnego i faktycznego sprawy zaistniałe na skutek nowelizacji obowiązujących przepisów, dlatego też nie znajduje uzasadnienia zarzut skargi, wskazujący na zamierzone przedłużanie postępowania przez organ I instancji, wszczętego w dniu 12 grudnia 2011r., celem zastosowania przepisów przewidujących surowsze kary pieniężne.
Skarżący nie kwestionował ustaleń faktycznych, co do okoliczności, że wykonywał przewóz drogowy na potrzeby własne zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej obu pojazdów wynoszącej 3520 kg, natomiast podnosił, iż z jego obliczeń wynikało, że zsumowanie faktycznej wagi samochodu, przyczepy i ładunku daje łączną wagę 2373 kg, co było w jego ocenie dalekie od naruszenia przepisów, a ponadto, że był to jednorazowy przypadek posłużenia się w przyczepką dołączaną do pojazdu. Negował przy tym zasadność nałożenia na nią kary pieniężnej, uznając, iż przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej o jedyne 20 kg nastąpiło na skutek okoliczności, których nie mógł przewidzieć i nie miał wpływu na powstanie naruszenia, tym samym organ winien umorzyć postępowanie w sprawie na podstawie art. 93 ust. 3 w zw. z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.
Zasadniczą kwestią było ustalenie charakteru przewozu drogowego świadczonego w dniu kontroli przez skarżącego. Uwzględniając powyższe należy wskazać na art. 3 ustawy o transporcie drogowym, który wyznacza zakres przedmiotowy i podmiotowy ustawy. Zakres podmiotowy obejmuje przewoźników drogowych, przedsiębiorców wykonujących niezarobkowy przewóz drogowy, a także podmioty nieposiadające statusu przedsiębiorców, jeżeli wykonują przewóz drogowy w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie drogowym, jak również kierowców wykonujących przewozy drogowe, osoby zarządzające przedsiębiorstwem lub transportem, a także podmioty wykonujące inne czynności związane z przewozem drogowym.
Z kolei przepis art. 3 ust. 1 u.t.d. wskazuje na przypadki przewozów, do których przepisy ustawy nie mają zastosowania. Zakresem przedmiotowym ustawy nie są objęte trzy rodzaje przewozów drogowych: w zakresie przewozu drogowego osób nie ma zastosowania do niezarobkowych przewozów drogowych (przewóz na potrzeby własne), wykonywanych pojazdami przeznaczonymi konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie kierowcą; w zakresie przewozu drogowego rzeczy (zarówno transportu, jak przewozu na potrzeby własne), wyłączone są przejazdy wykonywane pojazdem samochodowym lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nie większej niż 3,5 tony oraz przewozy wykonywane zespołami ratownictwa medycznego oraz w ramach usług transportu sanitarnego. Wyliczenie wyłączeń spod zakresu przedmiotowego ustawy stanowi katalog zamknięty i nie podlega rozszerzeniu. Z definicji transportu drogowego określonej w art. 4 pkt 3 u.t.d. wynika, że transport ten obejmuje krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy oraz obejmuje każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej (tzw. ułomny przewóz drogowy), niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4 (przewóz na potrzeby własne).
Zgodnie z art. 4 pkt 4 u.t.d. przewóz na potrzeby własne (niezarobkowy przewóz drogowy) jest to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:
- a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników;
- b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi;
- c) w przypadku pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin;
- d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Stosownie zaś do treści art. 33 ust. 1 u.t.d. przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej.
Stan faktyczny sprawy wskazywał, że strona w chwili kontroli wykonywała przewóz na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia. Przejazd wykonywany był zespołem pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony. Jak wynikało bowiem z okazanych w trakcie kontroli dowodów rejestracyjnych masa całkowita pojazdu marki Renault wynosiła 2770 kg, zaś masa całkowita przyczepy o wynosiła 750 kg co łącznie daje wielkość 3520 kg, Prawidłowe jest zatem stanowisko organów, że przesądza to o podleganiu reżimowi ustawy transporcie drogowym w zakresie wykonywania tego przejazdu. Kwestia wielkości przekroczenia ustalonego przez ustawę limitu dopuszczalnej masy całkowitej nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem unormowanie zawarte w art. 3 ust. 1 pkt 2 u.t.d. ustawy stanowi, iż przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów: o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy i jest to regulacja wykluczająca jakiekolwiek miarkowanie w zakresie wielkości tego przekroczenia.
Stosownie do art. 33 ust. 1 u.t.d., przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, natomiast zgodnie z art. 87 ust. 2 u.t.d., podczas przewozu drogowego wykonywanego na potrzeby własne kontrolowany jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli, oprócz odpowiednich dokumentów wymaganych przy takim przewozie, określonych w ust. 1, wypis z zaświadczenia, o którym mowa w art. 33 ust. 10 u.t.d.
Kontrolowany przewóz wykonywano pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności strony, którą zgodnie z przedstawionym zaświadczeniem z ewidencji działalności gospodarczej jest m.in. wytwórstwo wyrobów ze skóry. Ponadto dowody zgromadzone w niniejszej sprawie przez organy administracji potwierdzają, że skarżący, prowadzący działalność gospodarczą, nie posiada licencji na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy, nie zostało mu udzielone zaświadczenie na wykonywanie przewozu na potrzeby własne, co wynika z pisma Urzędu Miasta B. Wydział Uprawnień Komunikacyjnych z 16 stycznia 2012r., nr WUK.I.7346.8.2012 oraz pisma Biura do Spraw Transportu Międzynarodowego z dnia 13.01.2012 r., nr BTM-WWU.511.28.2012.0231.2402.
Słusznie organy uznały, że skoro strona wykonywała transport drogowy, polegający na przewozie wyrobów ze skór zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3500 kg, to w chwili kontroli winna posiadać stosowne zaświadczenie na wykonywanie transportu. Zgodnie z art. 92a u.t.d., podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej, określonej w załączniku Nr 3 do u.t.d. lp 1 1.1. w wysokości 8.000,00 zł.
Odnosząc się do naruszenia polegającego na wykonywaniu przewozu drogowego pojazdem niewyposażonym w urządzenie rejestrujące, należy wskazać, że zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z 20 grudnia 1985r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. UE. L 1985 Nr 370, str. 8), urządzenie rejestrujące jest instalowane i użytkowane w tych pojazdach zarejestrowanych w Państwie Członkowskim, które są wykorzystywane do przewozu drogowego osób lub rzeczy, z wyłączeniem pojazdów, o których mowa w art. 3 rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Stosownie do art. 2 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 561/2006 z 15 marca 2006r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz. Urz.
WE nr L 102 z 11 kwietnia 2006r.), rozporządzenie ma zastosowanie do przewozu drogowego: rzeczy, gdy dopuszczalna masa całkowita pojazdów łącznie z przyczepą lub naczepą przekracza 3,5 tony lub osób, pojazdami skonstruowanymi lub trwale przystosowanymi i przeznaczonymi do przewozu więcej niż dziewięciu osób łącznie z kierowcą. Wyłączenie pojazdów, o których mowa w art. 3 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 dotyczy przewozu drogowego:
- a) pojazdami używanymi do przewozu osób w ramach przewozów regularnych, których trasa nie przekracza 50 km; b) pojazdami o dopuszczalnej maksymalnej prędkości nie przekraczającej 40 km/h;
- c) pojazdami będącymi własnością sił zbrojnych, służb obrony cywilnej, straży pożarnej i sił odpowiedzialnych za utrzymanie porządku publicznego, lub wynajmowanych przez nie bez kierowcy, gdy przewóz wykonywany jest w związku z zadaniami powierzonymi tym służbom i pozostaje pod ich kontrolą; d) pojazdami używanymi w razie wypadków lub do prowadzenia działań ratunkowych, w tym pojazdami używanymi w niehandlowym przewozie pomocy humanitarnej; e) pojazdami specjalistycznymi używanymi do celów medycznych; f) pojazdami specjalistycznymi pomocy drogowej poruszającymi się w promieniu 100 km od swej bazy; g) pojazdami poddawanymi próbom drogowym do celów rozwoju technicznego lub w ramach napraw albo konserwacji oraz pojazdami nowymi lub przebudowanymi, które nie zostały jeszcze dopuszczone do ruchu; h) pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony używanymi do niehandlowego przewozu rzeczy; i) pojazdami użytkowymi o statusie pojazdów zabytkowych zgodnie z przepisami państwa członkowskiego, w którym są użytkowane, wykorzystywanymi do niehandlowych przewozów osób lub rzeczy.
Stan faktyczny sprawy uniemożliwiał zakwalifikowanie dokonanego przewozu drogowego do którejkolwiek sytuacji przewidzianej przepisem art. 3 wyłączającym obowiązek instalacji urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, okresy aktywności kierowcy i przebytą przez pojazd drogę, tj. tachografu analogowego bądź cyfrowego.
Skarżący potwierdził podczas kontroli brak tachografu w pojeździe. Ponadto wykonano dokumentację zdjęciową wnętrza pojazdu, które w sposób jednoznaczny potwierdzają brak tego rodzaju urządzenia, a także sporządzono protokół z oględzin kabiny pojazdu. W wyniku przeprowadzonej kontroli drogowej stwierdzono zatem wykonywanie przewozu drogowego pojazdem niewyposażonym w urządzenie rejestrujące lub cyfrowe urządzenie rejestrujące. Skoro w chwili kontroli pojazd skarżącego nie był wyposażony w wymagany przepisami rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 przyrząd kontrolno - pomiarowy, zasadnie organ przyjął, że skarżący wykonuje przewóz drogowy z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, a tym samym podlega karze na zasadzie art. 92a ust. 1 u.t.d. Przepisy u.t.d. i rozporządzeń unijnych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że w razie stwierdzenia naruszenia tych przepisów, uprawniony organ obowiązany jest do nałożenia na podmiot wykonujący przewóz odpowiedniej kary pieniężnej w drodze decyzji administracyjnej.
Słusznie również organ przyjął, że w sprawie nie ma zastosowania przepis art. 92c u.t.d. zgodnie z którym postępowania administracyjnego wobec podmiotu wykonującego przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem nie wszczyna się, a wszczęte umarza, jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmiot wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. Nie zaistniała sytuacja, o której mowa w art. 92c u.t.d.
Skarżący nie wykazał, że nie miał wpływu na stwierdzone naruszenia. Nie jest taką sytuacją powołana w skardze okoliczność nieznajomości masy całkowitej zespołu pojazdów, którym skarżący wykonywał przewóz. O tym, jaka jest masa całkowita używanego zespołu pojazdów skarżący mógł się przekonać po starannym odczytaniu informacji z posiadanych dowodów rejestracyjnych pojazdów i prostym zsumowaniu odczytanych liczb. Okoliczność braku wiedzy o całkowitej masie używanego zespołu pojazdów jest zatem jak najbardziej zależna od skarżącego, a konkretnie – jest skutkiem braku zachowania przez niego należytej staranności.
Skarżący nie wskazał na żadne okoliczności, które przeszkodziły mu w zapoznaniu się z posiadanymi przez niego dowodami rejestracyjnymi czy w dokonaniu prostych czynności z zakresu matematyki (zsumowania liczb określających dopuszczalną masę całkowitą, uwidoczniona w dowodach rejestracyjnych).
Kary pieniężne wymierzane na podstawie ustawy o transporcie drogowym są regulacją administracyjną. Przepisy uzależniają nałożenie kary jedynie od stwierdzenia samego faktu nieprzestrzegania nałożonych obowiązków. Bez znaczenia są okoliczności z powodu których przedsiębiorca dopuścił się nieprawidłowości, organ administracji nie jest bowiem upoważniony do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz ma za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Stwierdzając zaś naruszenie warunków wykonywania transportu i wymierzając karę pieniężną nie mają możliwości miarkowania wysokości tej kary, lecz są związane stawkami ustalonymi przez ustawodawcę w załączniku do ustawy o transporcie drogowym.
- IV. T. M. działając przez pełnomocnika adwokata zaskarżył powyższy wyrok w całości. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. zarzucił:
1.naruszenie prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 3 w zw z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdzie postępowanie winno zostać umorzone z uwagi na okoliczność, iż przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdów wynosiło 20 kg zaś okoliczności sprawy i dowody wskazują, że skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia i nastąpiło ono wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć, 2.naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), poprzez jego zastosowanie, mimo, że zaskarżona decyzja naruszała przepis art. 12§1 i 2 k.p.a. poprzez niezakończenie sprawy w ustawowych terminach, co skutkowało zastosowaniem wyższych stawek kar pieniężnych wprowadzonych przez ustawę z 16 września 2011r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2011r.
Nr 244, poz. 1454) wchodzącej w życie 1 stycznia 2012r. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno skutkować jej uchyleniem przez Sąd na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., 3.naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie, mimo, że zaskarżona decyzja naruszała przepis art. 8 i 9 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania skarżącego do władzy publicznej oraz niepoinformowanie skarżącego o okolicznościach prawnych dotyczących zmiany przepisów, w tym wysokości kar, co skutkowało poniesieniem przez skarżącego szkody z tego powodu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno skutkować jej uchyleniem przez Sąd na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie sporządzono.
- V. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż ma usprawiedliwione podstawy, a zaskarżone orzeczenie nie odpowiada prawu (argumentum a contrario z art. 184 p.p.s.a.).
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z uchwałą 7 sędziów NSA z 7 grudnia 2009r., sygn. akt: I OPS 9/09 (dostępna na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl),,,W sytuacji, w której po wniesieniu skargi kasacyjnej przez stronę Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie, jeżeli zaskarżony przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny powinien zastosować bezpośrednio przepisy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnić wyrok Trybunału nie będąc związanym treścią art. 183§1 p.p.s.a.".
Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie bowiem w wyroku z 23 lipca 2013r. sygn. akt: P 36/12 opublikowanym w OTK-A 2013/6/81, Dz. U. z 2013 poz. 928, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że,,art. 10 ustawy z 16 września 2011r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 244, poz. 1454) w zakresie, w jakim - w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego wszczętych a niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia tej ustawy w życie - nakazuje stosowanie przepisów ustawy z 6 września 2001r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007r. Nr 125, poz. 874, ze zm.) w brzmieniu nadanym wyżej powołaną ustawą z 16 września 2011r., przewidujących wyższe kary pieniężne niż kary przewidziane w przepisach obowiązujących w chwili wystąpienia zdarzenia powodującego odpowiedzialność administracyjną, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Mając na względzie pogląd wyrażony w powyższej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2009r. oraz biorąc pod uwagę fakt, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy przepisu prawa, na podstawie którego wydane było skarżone orzeczenie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie jest związany granicami zaskarżenia określonymi w skardze kasacyjnej i przeprowadzając kontrolę zaskarżonego wyroku, uwzględnił naruszenie prawa polegające na zastosowaniu art. 10 ustawy zmieniającej u.t.d. oraz treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 lipca 2013r. sygn. akt: P 36/12 (OTK 2013, z. 6A, poz. 61).
Podstawą nałożenia nowej, znacznie wyższej kary było zastosowanie art. 10 ustawy zmieniającej u.t.d., nakazującego stosowanie do spraw wszczętych i nie zakończonych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej u.t.d. przepisów tej ustawy. To ten przepis Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z 23 lipca 2013r., uznał za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie kar wyższych niż obowiązywały w dacie zdarzenia a w konsekwencji stanowiło to zasadniczą przyczynę wadliwości zaskarżonej decyzji.
Organ II instancji orzekając w sprawie zastosował nowe przepisy przewidujące wyższą sankcję, kierując się treścią art. 10 ustawy zmieniającej z 16 września 2011r. co zaakceptował Sąd I instancji. Zgodnie z tą regulacją przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 u.t.d., w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że kwestionowana norma intertemporalna dopuszcza możliwość zastosowania przepisów represyjnych przewidujących wyższe kary pieniężne do stanów faktycznych zamkniętych, mających miejsce w przeszłości. Jednocześnie, Trybunał nie znalazł szczególnych powodów uzasadniających odstępstwo od zasady niedziałania prawa wstecz. Wskazane okoliczności są wystarczającą przesłanką uznania art. 10 ustawy nowelizującej, w zakresie określonym w sentencji, za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.
Zaakcentowania wymaga również i to, że zaskarżona decyzja i wyrok Sądu I instancji, zapadły w czasie, kiedy art. 10 ustawy zmieniającej z 16 września 2011r. korzystał z domniemania konstytucyjności. Pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W literaturze przedmiotu przeważa pogląd, że jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie wyrok o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50-51).
Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, przepis uznany za niezgodny z Konstytucją zasadniczo traci moc z dniem ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Jednocześnie traci on domniemanie konstytucyjności od daty jego uchwalenia. Ponieważ przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP naruszał ustawę zasadniczą od momentu jego uchwalenia, zatem nie mógł być legalną podstawą orzekania, a obowiązkiem Sądu orzekającego w sprawie, w której niekonstytucyjny przepis miał zastosowanie, jest przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją. Powoduje to konieczność dokonania subsumcji norm prawnych bez przepisu wyeliminowanego z porządku prawnego i ponowną ocenę prawną dokonanych ustaleń.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny uwzględnić nowy stan prawny ukształtowany w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 23 lipca 2013r. sygn. akt: P 36/12. Organy zastosują przepisy prawa z pominięciem art. 10 ustawy zmieniającej u.t.d., zatem ocenią sprawę wg przepisów u.t.d. w brzmieniu obowiązującym w dacie stwierdzonego naruszenia, tj. w dniu 28 listopada 2011r.
Mając na uwadze powyższe rozważania oraz fakt, że zastosowana wobec skarżącego kara 10.000,00 zł wynikała z zastosowania art. 10 ustawy zmieniającej u.t.d., który to przepis jako niezgodny z Konstytucją RP został wyeliminowany z porządku prawnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie tego przepisu i uchylił zaskarżony wyrok oraz działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzje organu administracji.
O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a. i zasądził od organu na rzecz Skarżącego 1.534,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego za obie instancje, na które składały się: opłaty od pełnomocnictw 34,00 zł, wpis od skargi 400,00 zł, opłata za sporządzenie uzasadnienia 100,00 zł, wpis od skargi kasacyjnej 200,00 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącego w kwocie 800,00 zł wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącego określono w oparciu o §6 pkt 4 w zw z §18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U z 201r. poz. 461).