Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 stycznia 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 425/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. N. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia licencji syndyka.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji syndyka (Dz. U. z 2014 r., poz. 776), cofnął M. N. licencję syndyka. W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z informacją nadesłaną przez Sąd Rejonowy dla [...] w K. M. N. został odwołany z funkcji syndyka w trzech toczących się przed tym sądem postępowaniach upadłościowych o sygn. akt: [...] (postanowienie z dnia [...] sierpnia 2013 r.), [...] (postanowienie z dnia [...] lipca 2013 r.), [...] (postanowienie z dnia [...] sierpnia 2013 r.), z powodu nienależytego pełnienia obowiązków syndyka, a postanowienia w przedmiocie odwołania są prawomocne.
Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2014 r. Organ powołał się na treść art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka, który stanowi, że Minister Sprawiedliwości cofa licencję syndyka w przypadku, gdy osoba ją posiadająca dwukrotnie została odwołana prawomocnym postanowieniem z powodu nienależytego pełnienia obowiązków. Organ podniósł, że jak wynika z odpisów trzech prawomocnych postanowień, wydanych w sprawach o sygn. akt: [...],[...],[...], M. N. został trzykrotnie odwołany z funkcji syndyka z powodu nienależytego wykonywania obowiązków.
Organ podkreślił, że treść postanowień w sprawach sygn. akt [...] i [...] jednoznacznie wskazuje na nienależyte wykonywanie obowiązków syndyka jako przyczynę odwołania strony z funkcji syndyka. Okoliczność, że w sprawie sygn. akt [...] przyczyną odwołania z funkcji syndyka - oprócz nienależytego wykonywania obowiązków - był również stan zdrowia, pozostaje – zdaniem organu – bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Przepis art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka nie wymaga bowiem, by nienależyte pełnienie obowiązków syndyka stanowiło wyłączną przyczynę odwołania z tej funkcji.
Organ stwierdził, że okoliczność, iż postępowanie w sprawie sygn. akt [...] prowadzone było na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta RP - Prawo upadłościowe, nie oznacza, że wydanie w jego toku postanowienia o odwołaniu z funkcji syndyka z uwagi na nienależyte pełnienie obowiązków, nie może stanowić przesłanki cofnięcia licencji w oparciu o art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka. Ustawa o licencji syndyka nie zawiera bowiem przepisów ograniczających jej zastosowanie do sytuacji, gdy odwołanie z funkcji syndyka następuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.).
Ponadto, zarówno odwołanie M. N. z funkcji syndyka w postępowaniu [...], jak i zachowanie stanowiące podstawę tej decyzji procesowej (czyli samowolne zaciągnięcie przez syndyka pożyczki) miały miejsce już pod rządami ustawy o licencji syndyka.
Minister Sprawiedliwości za całkowicie chybiony uznał postawiony przez stronę zarzut naruszenia zasady domniemania niewinności wynikającej z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP. Organ podkreślił, że cofając licencję syndykowi, nie orzeka o winie czy niewinności osoby posiadającej licencję, lecz jedynie ustala, czy wystąpiły przesłanki wymienione w art. 18 ustawy o licencji syndyka.
M. N. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi m.in. nieuwzględnienie jego wniosków dowodowych dotyczących ustalenia przyczyny odwołania syndyka w postępowaniu upadłościowym.
Podniósł, że ustawa o licencji syndyka weszła w życie w dniu 10 października 2007 r., zatem nie ma ona zastosowania do spraw upadłościowych wszczętych przed jej wejściem w życie. Postępowanie upadłościowe w sprawie sygn. akt [...] prowadzone było i jest nadal na podstawie starych przepisów rozporządzenia Prezydenta RP i odwołanie skarżącego z funkcji syndyka w tym postępowaniu nie ma i nie może mieć żadnego znaczenia dla oceny zasadności ewentualnego cofnięcia licencji, ponieważ do prowadzenia tego postępowania nie była wymagana licencja.
Skarżący stwierdził następnie, że odwołanie go z funkcji syndyka w postępowaniu upadłościowym w sprawie sygn. akt [...] zostało przeprowadzone na posiedzeniu niejawnym bez jego udziału oraz bez uprzedniego zawiadomienia go o terminie tego posiedzenia. Z kolei w postępowaniu upadłościowym w sprawie sygn. akt [...] wykonał wszystkie czynności w celu zakończenia postępowania upadłościowego włącznie z wykonaniem ostatecznego uzupełniającego planu podziału oraz złożeniem wniosku o zakończenie postępowania. Następnie, po wykonaniu tych czynności złożył skutecznie oświadczenie o rezygnacji z funkcji syndyka z uwagi na zauważony brak kompetencji Sędziego-komisarza.
Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że Minister Sprawiedliwości nie jest uprawniony do badania na gruncie postępowania administracyjnego zasadności decyzji procesowych podjętych przez sąd upadłościowy. Na gruncie konstytucyjnej zasady podziału i równowagi władz (art. 10 Konstytucji) oraz zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji) byłoby niedopuszczalne przeprowadzenie dowodu, który zmierzałby do wykazania niezasadności rozstrzygnięć sądu.
Sąd I instancji podkreślił, że argumentacja skarżącego w istocie sprowadza się do polemiki z orzeczeniami sądowymi zapadłymi w sprawach sygn. akt [...],[...] oraz [...], kwestionowania ich prawidłowości i zasadności. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie wystarczające było ustalenie, że postanowienia te są prawomocne i stanowią elementy stanu faktycznego niezbędne do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka. Sam fakt, że postępowanie w sprawie [...] prowadzone było na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta RP - Prawo upadłościowe, nie powoduje wyłączenia spod dyspozycji art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka zdarzenia polegającego na wydaniu w jego toku postanowienia o odwołaniu z funkcji syndyka z uwagi na nienależyte pełnienie obowiązków.
Sąd I instancji uznał za niezasadne zarzuty naruszenia norm konstytucyjnych - zasady równości wobec prawa oraz zaufania obywateli do demokratycznego państwa prawnego.
M. N. złożył od wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 stycznia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 425/15 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości.
Skarżący wniósł o:
- 1) przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w trybie art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym w przedmiocie zbadania zgodności art. 18 i 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka z Konstytucją RP z uwagi na jego sprzeczność z zasadą domniemania niewinności, zasadą równości i lex retro non agit;
- 2) zmianę w całości zaskarżonego wyroku, po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 18 i 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka z Konstytucją RP i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2014 r. na podstawie art. 135 p.p.s.a.;
- 3) zasądzenie kosztów postępowania;
ewentualnie o:
- 4) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;
- 5) zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:
- 1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji administracyjnej, mimo jej wadliwości, co doprowadziło do uchybienia także ogólnym zasadom postępowania administracyjnego;
- 2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji administracyjnej, mimo jej wadliwości i sprzeczności z przepisami konstytucyjnymi, tj. art. 42 ust. 3, art. 2, art. 7 i art. 32 Konstytucji RP;
- 3) przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 193 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) - poprzez brak przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w zakresie zgodności art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka z Konstytucją;
- 4) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 106 § 3 p.p.s.a., polegające na:
- - zaniechaniu przeprowadzenia przedstawionych dowodów uzupełniających, w szczególności z dokumentów niezbędnych do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w niniejszej sprawie, tj. akt postępowania upadłościowego celem wyjaśnienia okoliczności złożonych rezygnacji z funkcji syndyka w prowadzonych postępowaniach przez skarżącego,
- - braku właściwej oceny istotnych dowodów w sprawie,
- - pominięcia oświadczenia syndyka z dnia [...] sierpnia 2013 r. o rezygnacji z funkcji syndyka E. SA,
- - oddalenie lub pominięcie wszystkich wniosków dowodowych przez WSA w Krakowie oraz uniemożliwienie przedstawienia skarżącemu własnych racji i dowodów, co doprowadziło do braku rozpatrzenia meritum skargi;
- 5) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. przez jego nieuzasadnione zastosowanie, mimo że w przedmiotowej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2014 r. na podstawie art. 135 p.p.s.a.,
- 6) prawa materialnego, tj. art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka poprzez zastosowanie tego przepisu pomimo jego rażącej sprzeczności z Konstytucją RP.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że Sąd I instancji bez dostatecznej ku temu podstawy zaaprobował wadliwe i sprzeczne z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi ustalenia organu. Zdaniem skarżącego, organ naruszył podstawowe zasady wyrażone w kodeksie postępowania administracyjnego w tym przede wszystkim zasadę legalności działania, prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.
W ocenie skarżącego, o ile rzeczywiście literalna wykładnia art. 18 i 20 ustawy o licencji syndyka może częściowo uzasadniać stanowisko Sądu o konieczności jego stosowania, o tyle nie można jednak dokonując ustalenia zakresu normy prawnej, opierać się wyłącznie na literalnym brzmieniu tych przepisów, zwłaszcza w sytuacji, gdy wnioski, do których prowadzi taka wykładnia pozostają w rażącej sprzeczności z podstawowymi zasadami systemu prawa.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ jej zarzuty nie są uzasadnione.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji oddalił skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości o cofnięciu skarżącemu licencji syndyka na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji syndyka, przewidującego cofnięcie takiej licencji w razie dwukrotnego odwołania syndyka prawomocnym postanowieniem z powodu nienależytego pełnienia jego obowiązków. Należy podkreślić, że decyzja ta ma charakter związany, a więc organ jest obowiązany do cofnięcia decyzji, jeżeli zachodzi przesłanka określona w tym przepisie. Nie jest sporne, że wnoszący skargę kasacyjną został trzykrotnie odwołany z funkcji syndyka w trzech postępowaniach upadłościowych, prawomocnymi postanowieniami Sądu Rejonowego dla [...] w K. Skoro według wspomnianego art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka przesłanką cofnięcia licencji syndyka są dwa postanowienia o odwołaniu z funkcji syndyka, organ cofający licencję nie ma kompetencji do badania zasadności czy legalności tych postanowień o odwołaniu.
Dlatego też zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania przez niewyjaśnienie okoliczności związanych z odwołaniem skarżącego z funkcji syndyka nie są uzasadnione. Oczywiście nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka. Przepis ten dotyczy bowiem zawieszenia osobie posiadającej licencję syndyka prawa wynikającego z licencji. Przedmiotem sprawy jest natomiast cofnięcie licencji syndyka na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.
Sąd nie podziela wreszcie podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa (art. 193 Konstytucji RP w związku z art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym) przez nieprzedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Sąd I instancji pytania prawnego w zakresie zgodności art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka. Sąd zwraca się na podstawie art. 193 Konstytucji do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym tylko wtedy, gdy ma wątpliwości co do zgodności z Konstytucją przepisu prawnego, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Powiedziano już, że art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka nie miał w tej sprawie zastosowania. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o zwrócenie się przez ten Sąd z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie zbadania zgodności art. 18 i 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o licencji syndyka z Konstytucją RP.
Po pierwsze, prawną podstawą zaskarżonego wyroku był jedynie art. 18 ust. 1 pkt 2, a nie cały art. 18 zawierający cztery ustępy. Po drugie – Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości co zgodności zastosowanego przepisu z Konstytucją, w szczególności z powołanymi w skardze kasacyjnej konstytucyjnymi wzorcami – zasadami domniemania niewinności, równości i niedziałania prawa wstecz. Jedynie więc na marginesie można zauważyć, że podany w zarzutach skargi kasacyjnej art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym nie obowiązuje od 30 sierpnia 2015 r. Ta ustawa została bowiem uchylona ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym.
Biorąc to wszystko pod uwagę, należało oddalić skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Koszty te obejmują wynagrodzenie pełnomocnika organu, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i brał udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.