Uzasadnienie
Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] - wydaną na podstawie art. 132 ust. 2 pkt 2 oraz art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), dalej: p.w.p., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2006 r., nr [...] odmawiającą udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy słowno-graficzny -ATRIUM NIERUCHOMOŚCI-, zgłoszony w dniu [...] lipca 2003 r. przez A.N. Sp. z o.o. w W., do oznaczenia usług określonych według klasyfikacji nicejskiej w klasach: 35, 36, 41 i 42.
Urząd Patentowy uznał, że zgłoszony przez wnioskodawcę znak słowno-graficzny -ATRIUM NIERUCHOMOŚCI- jest podobny do znaku słownego -ATRIUM- nr [...], zarejestrowanego z pierwszeństwem od dnia [...] sierpnia 1999 r., na rzecz firmy A.B.O.N.A.T. z P., a przeznaczonego do oznaczania usług określonych według klasyfikacji nicejskiej w klasie 36, tj. w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami, wyceny nieruchomości, zarządzania nieruchomościami oraz usług w zakresie analiz finansowych. W ocenie organu zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, w szczególności ryzyko skojarzenia znaku zgłoszonego ze znakiem wcześniej zarejestrowanym.
Również kwestia jednorodzajowości usług nie budzi wątpliwości. Porównywane znaki przeznaczone są do oznaczania tych samych usług, tzn. usług w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami, usług w zakresie wyceny nieruchomości, usług w zakresie zarządzania nieruchomościami. Urząd Patentowy uznał, że w zakresie pozostałych usług wskazanych przez zgłaszającego istnieje ich znaczne podobieństwo do usług wskazanych wyżej, ponieważ wiążą się z szeroko rozumianymi usługami dotyczącymi nieruchomości.
Organ wskazał ponadto, że zgłoszony znak zawiera w sobie znak zarejestrowany. Znak zarejestrowany stanowi znak słowny -ATRIUM-, zaś znak zgłoszony składa się ze słów: ATRIUM oraz NIERUCHOMOŚCI, uzupełnionych grafiką w postaci wizerunku dachu antycznej budowli umieszczonego nad słowem ATRIUM. W ocenie Urzędu Patentowego sporne znaki są do siebie podobne ze względu na słowo ATRIUM, które jest decydujące dla zdolności odróżniającej nie tylko znaku zarejestrowanego, który jest wyłącznie znakiem słownym, ale także dla zdolności odróżniającej znaku zgłoszonego. Słowo NIERUCHOMOŚCI w kontekście wskazanych w wykazie usług nie ma zdolności odróżniającej, ponieważ bezpośrednio wskazuje na rodzaj usług. Wzbogacenie znaku zgłoszonego skromnym elementem graficznym nie wzmacnia zdolności odróżniającej znaku zgłoszonego, ponieważ to słowo ATRIUM jest w układzie znaku jako całości elementem zwracającym największą uwagę i przesądzającym o posiadaniu przez znak zdolności odróżniającej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia [...] marca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 52/07 oddalił skargę A.N. Sp. z o.o. na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] listopada 2006 r. w przedmiocie odmowy udzielenia prawda ochronnego na znak słowno-towarowy -ATRIUM NIERUCHOMOŚCI-.
Zdaniem Sądu, Urząd Patentowy dokonał prawidłowej oceny podobieństwa spornych znaków. Organ właściwie ustalił, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji ochrona służyła znakowi towarowemu słownemu -ATRIUM-, ponieważ decyzja o jego rejestrowaniu nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Odnosząc się do argumentacji strony, że słowo ATRIUM, nie jest wyrazem fantazyjnym, a powszechnie znanym i używanym, Sąd uznał, że nie ma ono znaczenia, ponieważ jego prawna ochrona jest bezsporna, co stanowi skuteczną przeszkodę w rejestracji znaku słowno-graficznego -ATRIUM NIERUCHOMOŚCI-.
Sąd podzielił także stanowisko Urzędu Patentowego, że porównywane znaki służą do oznaczania usług identycznych i podobnych, związanych z szeroko rozumianym obrotem nieruchomościami, niezależnie od ich zaklasyfikowania w różnych klasach według klasyfikacji nicejskiej. Tym samym organ zasadnie przyjął, że przy ocenie jednorodzajowości znaków należy brać pod uwagę ich naturę, właściwości, krąg odbiorców, dla których są świadczone oraz warunki w jakich są oferowane nabywcom. Zarówno zgłaszający, jak i uprawniony świadczą usługi tego samego rodzaju z szeroko rozumianym obrotem nieruchomościami, pośrednictwa w ich obrocie, zarządzaniu, wyceną, ekspertyzami, finansowaniem, doradztwem, co stanowi przeszkodę rejestracji zgłoszonego znaku podobnego. Pozostałe usługi, tj. publikowanie książek i czasopism z zakresu nieruchomości, kursy korespondencyjne, obsługa zjazdów i konferencji z zakresu nieruchomości zasadnie zostały ocenione jako wyraźnie podporządkowane, pomimo pośredniego związku z usługami związanymi z obrotem nieruchomościami.
W ocenie Sądu porównanie obu znaków: słownego -ATRIUM- i słowno-graficznego -ATRIUM NIERUCHOMOŚCI- zostało dokonane prawidłowo w takiej postaci jak zostały zarejestrowane i w granicach wskazanej podstawy prawnej art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. - bez rozważania kwestii zdolności rejestrowej wspólnego elementu słownego tych znaków towarowych.
Zdaniem Sądu, zgłoszony znak słowno-graficzny - rozumiany jako całość - zawiera w sobie chroniony prawem znak słowny -ATRIUM- i jest to w znaku skarżącej słowo zdecydowanie dominujące, wyeksponowane poprzez podkreślenie tego właśnie wyrazu linią ciągłą. Czarno-biała kolorystyka i grafika nie wzmacnia zdolności odróżniającej znaku zgłoszonego, zaś podkreślone słowo ATRIUM dodatkowo zwraca uwagę poprzez użycie w grafice kilkakrotnie większej czcionki w porównaniu z czcionką słowa NIERUCHOMOŚCI. Grafika ograniczona do jednego elementu rysunkowego - dachu nad słowem ATRIUM - wzmacnia dodatkowo to wyeksponowane oznaczenie jako jedynie dominujące słowo. Zdaniem Sądu, organ przekonywująco wywiódł i ocenił, że dodane w dolnej części - pod podkreślonym słowem ATRIUM słowo NIERUCHOMOŚCI wzmacnia jedynie wymowę co do przeznaczenia i charakteru usług jakie proponuje firma, ściśle związanych z nieruchomościami, nie posiadając własnych cech dystynktywnych.
Urząd Patentowy poddał ocenie także okoliczność, iż rynek przeciętnego odbiorcy może skojarzyć znak zgłoszony ze znakiem zarejestrowanym jako filię firmy uprawnionego z tego znaku. Dlatego wykorzystanie znaku słownego chronionego prawem jako dominującego elementu znaku słowno-graficznego stanowiłoby naruszenie ochrony tego pierwszego.
Odnosząc się do zarzutu w zakresie nazwy firmy, Sąd uznał, że nie ma znaczenia dla oceny, ponieważ istnieje zasadnicza różnica między prawem do firmy a prawem do ochrony zarejestrowanego znaku towarowego. Bezsporne jest, że obie firmy mają w swej nazwie słowo ATRIUM. Sąd uznał także, że zarzuty naruszenia przepisów prawa cywilnego w zakresie naruszenia dóbr osobistych przedsiębiorcy są nieskuteczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a wskazane przepisy umożliwiają dochodzenie roszczeń wyłącznie w drodze cywilnoprawnej.
Zdaniem Sądu, Urząd Patentowy dokonał analizy znaku w całości prawidłowo, oceniając, że istnieje podobieństwo oznaczeń w płaszczyźnie fonetycznej, graficznej i znaczeniowej, co miało wpływ na niebezpieczeństwo konfuzji spornych znaków.
A.N. Sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Spółka wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Skargę kasacyjna oparto na następujących zarzutach:
naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 174 pkt. 2 w związku z art. 133 § 1, art. 134 §1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., polegającego na oparciu oceny legalności decyzji Urzędu Patentowego wyłącznie na twierdzeniach zawartych w uzasadnieniu tych decyzji i pominięciu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów wynikających z akt sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia oraz naruszenia polegającego na błędnym ustaleniu, że udzielenie prawa ochronnego na słowny znak towarowy -ATRIUM- przeznaczony do oznaczania usług w zakresie pośrednictwa nieruchomościami w klasie nicejskiej 36 uniemożliwia udzielenie prawa ochronnego na znak towarowy słowno-graficzny -ATRIUM NIERUCHOŚCI-, przeznaczony do oznaczania usług w klasach 35, 41, 42 a także w klasie 36; naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię a także niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 174 ust. 1 p.p.s.a. w związku z art. 132 ust 2 pkt 2 oraz art. 131 ust. 1 pkt 1 p.w.p. polegającego na błędnym przyjęciu, że podobieństwo części słownej zgłoszonego znaku słowno-graficznego -ATRIUM NIERUCHOMOŚCI-, stanowiącej człon nazwy skarżącej, podlegającej wcześniejszej ochronie na podstawie prawa firmowego, do przeciwstawionego znaku towarowego słownego -ATRIUM-, zarejestrowanego z późniejszym pierwszeństwem na rzecz innego podmiotu, świadczącego w części podobne usługi (w klasie 36), jest podobieństwem kwalifikowanym spełniającym przesłankę art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. i zastosowanie tego przepisu jako podstawy odmowy udzielenia prawa ochronnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że zgłoszony do ochrony znak składa się z trzech elementów, co w sposób oczywisty odróżnia go od znaku przeciwstawionego składającego się z jednego słowa. W ocenie skarżącej dwa pozostałe człony jej znaku, tj. słowo NIERUCHOMOŚCI oraz schematyczny obraz antycznej budowli, są wystarczająco znaczące, aby nadać spornemu znakowi jako całości cechy odróżniające w stosunku do przeciwstawionego znaku. Elementy te należy uznać za wyróżniające, gdyż nadają zgłoszonemu znakowi oczywistą odrębność fonetyczną, wizualną i znaczeniową. Znaki te mają zupełnie inną fonetykę, słowa użyte w tych znakach mają inne znaczenie oraz wyróżnia je zasadniczo wizualnie ich budowa. Tym samym wyłączona jest możliwość skojarzenia porównywanych znaków przez przeciętnego klienta przedsiębiorców używających dotychczas te znaki.
Zdaniem skarżącej zakaz udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy identyczny lub podobny do znaku towarowego z wcześniejszym pierwszeństwem (art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p.) może być stosowany tylko jeśli w sposób niewątpliwy zostanie ustalone, że w normalnych warunkach obrotu gospodarczego zachodzi ryzyko wprowadzenia przeciętnych odbiorców w błąd.
Skarżąca podniosła, że w toku postępowania dotyczącego rejestracji znaku słownego -ATRIUM- przeciwstawionego zgłoszonemu oznaczeniu słowno-graficznemu -ATRIUM NIERUCHOMOŚCI-, Urząd Patentowy zobowiązany był do zbadania czy zgłoszony znak nie narusza istniejących w dacie zgłoszenia praw osób trzecich. Jeżeli bowiem badany znak byłby podobny do nazwy osoby prawnej chronionej prawem firmowym (art. 43 i następne k.c.) w stopniu grożącym wprowadzeniu klientów w błąd - a więc naruszeniem prawa osoby trzeciej - Urząd był zobowiązany do powiadomienia o tym zgłaszającego oraz osoby, których prawa mogłyby być naruszone i wezwania tych osób do wypowiedzenia się w ustawowym terminie trzech miesięcy.
W związku z tym udzielenie prawa ochronnego na przeciwstawiony słowny znak towarowy -ATRIUM- jest - zdaniem strony - zasadniczym dowodem faktu, że w toku postępowania rejestrowego dotyczącego tego znaku Urząd Patentowy nie dopatrzył się, by znak -ATRIUM- był podobny do wcześniejszego znaku słowno-graficznego -ATRIUM NIERUCHOMOŚCI-, którego trzonem jest nazwa skarżącej objęta wcześniejszą ochroną prawa firmowego (art. 43 i następne k.c.) niż zgłoszenie do rejestracji znaku towarowego słownego -ATRIUM-, przeznaczonego do oznaczania usług w części podobnych do przedmiotu działalności skarżącej oraz objętych zgłoszeniem do ochrony znakiem towarowym -ATRIUM NIERUCHOMOŚCI-. Poza tym Sąd I instancji pominął, że przeciwstawione znaki przeznaczone są do szczególnego rodzaju usług, spełniają jednocześnie funkcje znaków usługowych i firmowych, a czynnikami, które wyłączają możliwość kwalifikowanego wprowadzenia w błąd są: charakter świadczenia, warunki w jakich świadczenie jest realizowane oraz świadomość przeciętnego usługobiorcy.
W ocenie strony, Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną skargi miał nie tylko prawo, lecz również obowiązek rozpatrzyć zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem w granicach przedmiotowej sprawy, biorąc za podstawę orzekania cały materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania oraz fakty powszechnie znane dotyczące sprawy. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji jako podstawę swego rozstrzygnięcia przyjął wyłącznie twierdzenia zawarte w decyzjach ocenianych decyzji oraz zasady o charakterze ogólnym dotyczące oceny podobieństwa znaków przeznaczonych w szczególności do oznaczania towarów a nie usług - zwłaszcza usług szczególnego rodzaju jak w przypadku przeciwstawionych znaków - stanowiących wyłączny przedmiot działalności uprawnionych do tych znaków. Z tych względów znaki pełnią nie tylko funkcję "znaków usługowych", lecz także spełniają rolę "znaków firmowych".
Stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż "poza sporem pozostaje, że obie firmy mają w swej nazwie słowo ATRIUM", jednocześnie, że " Zarzut w zakresie nazwy firmy nie ma znaczenia dla tej oceny, bowiem czym innym jest prawo do firmy, a czym innym prawo do ochrony zarejestrowanego znaku towarowego" wskazuje, że Sąd nie dostrzegł relacji występujących między tymi prawami, w sytuacji gdy znaki są przeznaczone do oznaczania szczególnego rodzaju usług, spełniają jednocześnie funkcje znaków usługowych i firmowych a czynnikami, które wyłączają możliwość kwalifikowanego wprowadzenia w błąd są: charakter świadczenia, warunki w jakich świadczenie jest realizowane oraz świadomość przeciętnego usługobiorcy. Stwierdzenie to świadczy, zdaniem strony skarżącej, o niedopuszczalnym ograniczeniu oceny zgodności z prawem decyzji Urzędu Patentowego, co niewątpliwie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i jego skutki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na obydwu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a więc na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W takiej sytuacji ocena zasadności skargi kasacyjnej wymaga wpierw rozważenia zasadności zarzutów o charakterze procesowym, odnoszących się do ustaleń faktycznych Sądu. Zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być bowiem zweryfikowane tylko w odniesieniu do określonego stanu faktycznego, stanowiącego podstawę zastosowania prawa materialnego.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 133 § 1, art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. poprzez oparcie oceny legalności decyzji Urzędu Patentowego wyłącznie na twierdzeniach zawartych w uzasadnieniu decyzji i pominięciu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów wynikających z akt sprawy.
Zarzutu tego podzielić nie można, gdyż Sąd wydając wyrok oparł się na zebranym w sprawie materiale dowodowym, a uzasadnienie strony skarżącej dotyczące tego zarzutu nie odnosi się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, a więc stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy, lecz jego oceny.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Związanie Sądu granicami sprawy, w której skarga została wniesiona oznacza, iż Sąd swoimi ocenami nie może "wkraczać" w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania przed organem administracji. Granice tej sprawy administracyjnej wyznaczają zakres sądowej kontroli.
W przedmiotowej sprawie zakres sądowej kontroli dotyczył wyłącznie kwestii udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy słowno-graficzny -ATRIUM NIERUCHOMOŚCI- i kwestii jego podobieństwa do znaku z wcześniejszym pierwszeństwem, a mianowicie znaku towarowego słownego -ATRIUM-.
Stąd też Sąd I instancji w tym postępowaniu nie był uprawniony do badania prawidłowości udzielania prawa ochronnego na znak -ATRIUM-, ani też czy znak ten nie narusza istniejących w dacie jego zgłoszenia praw osób trzecich z uwagi na podobieństwo do nazwy osoby prawnej chronionej prawem firmowym.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd I instancji wziął również pod uwagę, że przeciwstawione znaki są przeznaczone do oznaczenia usług szczególnego rodzaju związanych m.in. z szeroko rozumianym obrotem nieruchomościami. Wziął przy tym pod uwagę naturę tych usług, właściwości, krąg odbiorców, dla których są świadczone oraz warunki w jakich są oferowane nabywcom. Stąd też prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, że Sąd pominął czynniki, które wyłączają możliwość kwalifikowanego wprowadzenia w błąd, a to: charakter świadczenia, warunki w jakich świadczenie jest realizowane oraz świadomość przeciętnego odbiorcy, nie zasługuje na uwzględnienie.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd I instancji dokonał całościowej oceny rozpatrywanych znaków towarowych i wprowadzenia odbiorców w błąd, uwzględniając przy tym wszystkie istotne czynniki występujące w niniejszym przypadku. Sąd uzasadnił również swoje stanowisko w sposób wystarczający pod względem prawnym.
Sąd I instancji trafnie stwierdził, akceptując stanowisko Urzędu Patentowego, iż w znaku słowno-graficznym -ATRIUM NIERUCHOMOŚCI- zawarty jest znak słowny -ATRIUM- i jest to słowo w znaku skarżącego zdecydowanie dominujące, wyeksponowane poprzez podkreślenie tego właśnie wyrazu linią ciągłą. Skromna zaś, czarno-biała kolorystyka i grafika nie wzmacnia znaku zgłoszonego. Podkreślone słowo ATRIUM dodatkowo zwraca uwagę poprzez użycie w grafice kilkakrotnie większej czcionki w porównaniu z czcionką słowa NIERUCHOMOŚCI. Grafika ograniczona do jednego elementu rysunkowego - dachu na słowem ATRIUM - wzmacnia dodatkowo to wyeksponowane oznaczenie jako jedynie dominujące słowo. Dodane pod podkreślonym słowem ATRIUM słowo NIERUCHOMOŚCI wzmacnia jedynie wymowę co do przeznaczenia i charakteru usług proponowanych przez skarżącego, a mianowicie związanych z obrotem nieruchomościami.
W świetle powyższych rozważań nie można też podzielić zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Za błędną wykładnię prawa materialnego przyjmuje się wadliwe zrozumienie treści przepisów, a przez niewłaściwe jego zastosowanie - posłużenie się przepisem zawierającym normę prawną, która nie odnosi się do stanu faktycznego sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca nie wskazała na czym polega wadliwe zrozumienie przez Sąd treści przepisu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Naruszenia zaś tego przepisu upatruje w wadliwych ustaleniach faktycznych dotyczących podobieństwa przeciwstawionych znaków.
Kwestia podobieństwa bądź niepodobieństwa znaków towarowych należy przede wszystkim do sfery przepisów o postępowaniu administracyjnym, gdyż dotyczy stanu faktycznego, a nie prawa. Jeśli podstawę kasacji stanowi zarzut niewłaściwego zastosowania wskazanego przepisu prawa materialnego, to uzasadnieniem takiego zarzutu jest wyjaśnienie dlaczego przyjęty za podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia przepis prawa materialnego nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki inny przepis powinien Sąd zastosować. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustaleń faktycznych, gdyż próba ta mogłaby ewentualnie odnieść zamierzony skutek wyłącznie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.