Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 476/16, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, uchylił zaskarżoną decyzję, a także zasądził koszty postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu [...] stycznia 2012 r. funkcjonariusze Referatu Dozoru Urzędu Celnego w K. przeprowadzili czynności kontrolne z urządzania gier na automatach w Barze Bistro "[...]" w miejscowości D., ul. R. [...], należącym do P. B., w wyniku których ustalono, że w lokalu urządzane są gry na automatach do gier Hot Spot nr [...] i Lion nr [...], w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612 z późn. zm., dalej: u.g.h.).
Na podstawie analizy materiału dowodowego uzyskanego w przedmiotowym postępowaniu ustalono, że właścicielem automatu do gier Hot Spot nr [...] jest spółka z o.o. A. z siedzibą w K., ul. S. [...], a właścicielem automatu do gier Lion nr [...] jest firma PHU...., ul. W. P. [...], [...]-[...] P. Naczelnik Urzędu Celnego w Koszalinie decyzją z dnia [...] marca 2015 r. wymierzył P. B. karę pieniężną w wysokości 24.000,00 zł, za urządzanie gier na automatach do gier poza kasynem gry.
Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie decyzją z dnia [...] marca 2016r. postanowił utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając przedmiotowe rozstrzygnięcie organ wskazał, że zebrany w trakcie postępowania materiał dowodowy potwierdził, iż wygląd i działanie (w oparciu o program komputerowy) automatów świadczą o tym, że są to urządzenia elektroniczne, co spełnia jedną z przesłanek określonych w art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych, gry rozgrywane na tych automatach były o wygrane rzeczowe, są nieprzewidywalne i niezależne od możliwości zręcznościowych gracza, który ma możliwość rozpoczęcia nowej gry poprzez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze.
W tym stanie rzeczy zdaniem Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie okoliczności faktyczne niniejszej sprawy podlega subsumcji pod normę prawną zawartą w art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. W związku z powyższym skarżącemu, została wymierzona kara pieniężna w wysokości 24.000,00 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zaskarżonym wyrokiem uchylił powyższą decyzję, jednakże z innych przyczyn, niż wskazane w skardze. Sąd doszedł do przekonania, że organ naruszył art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h. przez błędne stwierdzenie, że czynności skarżącego, jako osoby wynajmującej powierzchnię w swoim lokalu podmiotowi, który takie gry urządza mogą być kwalifikowane jako wypełniające pojęcie "urządzający gry" na automatach poza kasynem, gdyż ustalenia organu nie są wystarczające do uznania, że skarżący jest podmiotem urządzającym gry na ujawnionym w czasie kontroli i zbadanym automacie.
W ocenie Sądu, sama okoliczność wydzierżawienia (wynajęcia, użyczenia czy też udostępnienia) lokalu innemu podmiotowi, w celu prowadzenia przez ten drugi podmiot działalności gospodarczej z wykorzystaniem automatów do gier hazardowych, o których mowa w art. 2 ust. 3 bądź ust. 5 u.g.h., nie przesądza jeszcze o możliwości jednoznacznego przypisania wydzierżawiającemu (wynajmującemu, użyczającemu czy też udostępniającemu) statusu podmiotu "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1) i pkt 2) u.g.h., a tym samym odpowiedzialności z tego tytułu. Żaden bowiem z przepisów tej ustawy (u.g.h.) nie zakazuje zawierania umów, na podstawie których inny podmiot takie gry będzie dopiero urządzał (ani nie penalizuje tego rodzaju zachowań). W razie zawarcia jakiejkolwiek umowy tego rodzaju, z jej treści powinno wprost wynikać (niezależnie od tytułu nadanego umowie przez strony), że w istocie działalność taką (urządzanie gier na automatach) prowadził sam wynajmujący (wydzierżawiający, użyczający lub udostępniający) albo, że urządzanie gier – a więc ich organizowanie w celu osiągnięcia przychodu z takiej działalności – stanowi w istocie wspólne przedsięwzięcie obu stron umowy. Takie okoliczności nie wynikają z treści postanowień umowy dzierżawy powierzchni, w tym jej aneksu (załączonej do akt rozpoznawanej sprawy).
W ocenie Sądu I instancji, "urządzanie gier" obejmuje niewątpliwie podejmowanie (aktywnych) działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Natomiast "urządzający gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h., to podmiot faktycznie realizujący (wykonujący) te zachowania (działania, czynności). Nie wystarczą tutaj ustalenia co do zamiaru "urządzania gier". Chodzi o czynności faktyczne w zakresie "urządzania gier".
W rozpoznawanej sprawie, organ odwoławczy nie wymienił żadnych z takich zachowań (działań, czynności), które wskazywałyby, że to właśnie skarżący zajmował się faktycznie urządzaniem gier na automatach lub, że wspólnie z dzierżawcą (drugą stroną umowy dzierżawy) organizował takie przedsięwzięcie gospodarcze.
Nie budzi wątpliwości, że takim działaniem nie jest zawarcie przez stronę skarżącą umowy dzierżawy, umożliwiająca zainstalowanie urządzeń do gier, na których dzierżawca będzie prowadził działalność gospodarczą". Również okoliczność, że skarżący czerpał pożytki z urządzania gier na automatach, a ich wysokość była bądź nie, ściśle skorelowana z przychodami uzyskanymi z gier nie jest wystarczające dla uznania go za "urządzającego gry na automatach.
Zdaniem Sądu I instancji, organ szczególności nie dysponował wystarczającymi dowodami dla jednoznacznego uznania, że skarżący urządzał gry na automacie. W aktach sprawy znajduje się jedynie umowa dzierżawy z aneksem, z której wynika, że rola skarżącego (wydzierżawiającego) sprowadzała się tylko do odpłatnego udostępniania innemu podmiotowi powierzchni skontrolowanego lokalu, w którym dzierżawca (B. Sp. z o.o.) będzie prowadzić działalność gospodarczą, zaś przedmiot dzierżawy (lokal) będzie wykorzystywać na zainstalowanie i eksploatację skontrolowanego urządzenia. Także z zeznań skarżącego nie wynika by brał udział w organizowaniu gier na zainstalowanym w tym wynajmowanym lokalu automacie. Do kluczowych obowiązków wydzierżawiającego było jedynie zapewnienie udostępnienia powierzchni lokalu do zainstalowania automatu w celu uzyskania wynagrodzenia na zasadach przewidzianych w tej umowie. W tej sytuacji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można w sposób nie budzący wątpliwości ocenić zachowania skarżącego jako podmiotu urządzającego gry na automatach.
Tym samym, zdaniem Sądu I instancji, organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. art. 121,122, 124, 187 § 1 i art. 210 § 4 O.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji także do naruszenia przepisów prawa materialnego art. 89-90 u.g.h., co w konsekwencji skutkowało uznaniem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, co obligowało Sąd do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Ponadto Sąd I instancji wskazał, że akta sprawy wymagają także uzupełnienia przez wyjaśnienie, czy w stosunku do skarżącego wszczęto postępowanie karne skarbowe z art. 107 § 1 k.k.s., a jeśli tak - to na jakim jest obecnie etapie. Z akt sprawy wynika jedynie, że zostało wszczęte postępowanie karne skarbowe pod wskazaną sygnaturą, zaś wyjaśnienie wskazanej okoliczności jest niezbędne w świetle art. 11 p.p.s.a. Zwrócił także uwagę, że w przypadku gdy organ posługuje się kopiami dokumentów, winny być one opatrzone potwierdzeniem za zgodność z oryginałem.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości i zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), naruszenie przepisów postępowania, poprzez naruszenie:
- 1. art. 145 § 1 pkt. 1 lit c p.p.s.a., polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że organy naruszyły art. 121, art. 122, art. 124 art. 187 § 1 i art. 210§ 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 8 i 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (j.t. Dz. U. 2015r., poz. 612 dalej ustawa o grach hazardowych), uznając skarżącego za urządzającego grę na automatach w rozumieniu przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, jedynie na podstawie umowy dzierżawy z aneksem, podczas gdy organy przeprowadziły również inne dowody znajdujące się w aktach sprawy, tj. ekspertyzę biegłego sądowego z oględzin rejestratora wizyjnego [...] o numerze seryjnym [...] z dnia [...] czerwca 2012r., oględziny rzeczy - rejestratora wizyjnego [...] z dnia [...] sierpnia 2012r., przesłuchanie świadków, w tym M. B.z dnia [...] września 2012r.
Powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd I instancji pomijając istotną część materiału dowodowego nie wykazał zależności pomiędzy stwierdzonym uchybieniem organu przepisów art. 121, art. 122, art. 124 art. 187 § 1 i art. 210§ 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 8 i 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych, a potrzebą uzupełnienia materiału dowodowego w trybie art. 229 Ordynacji podatkowej.
2. art. 141 § 4, art. 133 § 1, art. 153 p.p.s.a., poprzez pominięcie istotnej części akt sprawy tj., ekspertyzy biegłego sądowego z oględzin rejestratora wizyjnego [...] o numerze seryjnym [...] z dnia [...] czerwca 2012r., oględzin rzeczy - rejestratora wizyjnego [...] z dnia [...] sierpnia 2012r., przesłuchania świadków w tym, M. B. z dnia [...] września 2012r., i przyjęciu, że w aktach sprawy znajduje się jedynie umowa dzierżawy z aneksem, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, albowiem Sąd I instancji na tej podstawie nakazał przeprowadzenie dodatkowego postępowania w trybie art. 229 Ordynacji podatkowej, podczas gdy z oceny całości materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy administracyjnej konieczność przeprowadzenia takiego postępowania nie wynika.
3. art. 141 § 4, art. 153 p.p.s.a., poprzez nakazanie wyjaśnienia, czy wszczęto postępowanie karne skarbowe z art. 107 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, a jeśli tak - to na jakim jest obecnie etapie z uwagi na przepis art. 11 p.p.s.a., podczas gdy odpowiedzialność z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry ma charakter obiektywny niezależny od stopnia zawinienia i w związku z tym tego rodzaju wskazania sprzeczne są z treścią art. 153 p.p.s.a.
W związku z powyższym organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi i zasądzenie kosztów według norm prawem przypisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz zasądzenie kosztów procesu według norm prawem przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 ustawy o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie, jako bezzasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w tej sprawie nie występują.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. Zdaniem Sądu I instancji przeprowadzone w sprawie przez organ administracji ustalenia faktyczne należało uznać za niewystarczające dla oceny, że strona skarżąca była podmiotem urządzającym gry na automatach, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, co w konsekwencji nie mogło pozostawać bez wpływu na ocenę prawidłowości stosowania tego przepisu prawa. Dla przyjęcia, że działania strony skarżącej uzasadniają zastosowanie wobec niej kary administracyjnej wynikającej z treści art. 89 ust. 1 u.g.h., nie są wystarczającymi dowodami, ani treść umowy dzierżawy powierzchni lokalu, ani aneks do tej umowy.
Zdaniem Sądu I instancji, organ odwoławczy nie wymienił żadnych czynności faktycznych w zakresie "urządzania gier" – działań, czynności, które wskazywałyby, że to właśnie skarżący zajmował się faktycznie urządzaniem gier na automatach, lub że wspólnie z drugą stroną umowy dzierżawy organizował takie przedsięwzięcie.
Uwzględniając jednak jednolitą obecnie już linię orzeczniczą w tego rodzaju sprawach, z której wynika obowiązek organów celnych dokładnego wyjaśnienia udziału podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy "urządzającego gry na automacie" w tego rodzaju przedsięwzięciach, NSA stwierdza, że organy w niniejszej sprawie obowiązkowi temu sprostały. Ponadto uznać należy, że w praktyce w odniesieniu do tego rodzaju działalności, jako urządzanie gier na automatach obejmuje w szczególności zachowanie aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości gracy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych. W rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że organy uznały skarżącego za "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. jedynie ze względu na samą okoliczność wydzierżawienia lokalu innemu podmiotowi w celu prowadzenia przez ten drugi podmiot działalności gospodarczej z wykorzystaniem automatów do gier hazardowych.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, obejmującego nie tylko umowę, ale także z protokołu kontroli lokalu i protokołów przesłuchania świadków wynika, że skarżący uzgodnił warunki wstawiania automatów do lokalu z właścicielem urządzeń, przeznaczył oraz wyodrębnił część lokalu, w którym prowadził działalność gospodarczą pod zainstalowanie i uruchomienie urządzeń. Powyższy materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że obsługa lokalu zajmowała się nie tylko nadzorem nad funkcjonowaniem spornych automatów, ale również wypłacała wygrane pieniężne uzyskane przez graczy. Wprawdzie skarżący nie wykonywał wszystkich czynności osobiście, ale wykonywali je jego pracownicy, którzy nie działali we własnym imieniu, lecz w imieniu pracodawcy.
Należy także podkreślić, że w tej sprawie wszystkie mające znaczenie prawne okoliczności zostały ustalone wyłącznie na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Natomiast ustalenia dokonane w toku postępowania karno-skarbowego, w świetle art. 180 o.p. mogą być wykorzystane w postępowaniu w przedmiocie kary pieniężnej jako dowód legalny, uzyskany w sposób prawem przewidziany. Odpowiedzialność karno-skarbowa oparta jest bowiem na odmiennych przesłankach niż odpowiedzialność za delikt administracyjny. O ile pierwsza z nich oparta jest za zasadzie winy - którą można przypisać osobie fizycznej - to druga oparta jest na przesłance obiektywnego naruszenia prawa. Ponadto, o ile główną funkcją odpowiedzialności karnej jest funkcja represyjna, czyli odwet za popełniony czyn zabroniony, to główną funkcję odpowiedzialności administracyjnej stanowi szeroko pojęta prewencja.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż organ nie ograniczył się do analizy zapisów umów zawartych przez skarżącego z właścicielem automatów, lecz poddał ten dowód ocenie w łączności z innymi dowodami tj. zeznaniami świadków. Oznacza to, że odwołał się do wszystkich elementów stanu faktycznego, uwzględniając również zaangażowanie osób przez skarżącego zatrudnionych, w ten rodzaj działalności. Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że organy zasadnie przyjęły, iż odpowiedzialność skarżącego jest niewątpliwa.
Ze wskazanych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał również skargę wniesioną do Sądu I instancji, którą oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.