Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę H. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji S. z dnia [...] kwietnia 2017 r., w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
w dniu 8 listopada 2016 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w Ł. przeprowadzili w lokalu Z. "F." przy ul. W. P. [...] w Ł. kontrolę, w trakcie której stwierdzili, że na automaty o nazwie Apollo Games Quizomat nr [...], Apollo Games Quizomat nr [...] i Apollo Games Quizomat nr [...] użytkowane w tym lokalu umożliwiają rozgrywanie gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 471, dalej: u.g.h.). W protokole z kontroli wskazano, że kontrolowane urządzenia były urządzeniami elektronicznymi, umożliwiającymi uzyskanie wygranej pieniężnej, a gra na nich zawiera element losowości. W toku wszczętego postępowania powołano biegłego dr inż. A. C., który w opinii z dnia 10 grudnia 2016 r. wskazał, że: (-) automaty są urządzeniami komputerowymi; (-) prowadzenie gier-wizualizacji na każdym urządzeniu wymaga wykupienia punktów Kredyt do prowadzenia gier – bez uwierzytelnienia i punktów prowadzenie gier nie jest możliwe; (-) urządzenia umożliwiają bezpośrednią realizację wypłat wygranych (hoppery do wypłat monetami), każde urządzenie umożliwia także uzyskiwanie wypłat poza nim; (-) możliwe jest prowadzenie kolejnych gier za punkty pobrane z licznika Kredyt, jak też możliwe jest prowadzenie kolejnych gier za wygrane w grach poprzednich (zgromadzonych na liczniku Bank), po uprzednim przelaniu punktów Bank na licznik Kredyt (poprzez opcje udzielania odpowiedzi), co stanowi wygraną rzeczową; (-) urządzenie oferuje gry-wizualizacje wideo, które są komputerowymi symulacjami typowych gier hazardowych o charakterze losowym; (-) gry mają charakter komercyjny; (-) są grami o charakterze losowym, zawierają element losowości – wynik każdej gry jest niezależny od grającego.
Ustalenia te stały się podstawą decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Ł. z dnia [...] stycznia 2017 r., którą wymierzono skarżącemu karę pieniężną w wysokości 36.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych.
Objętą skargą decyzję z dnia [...] kwietnia 2017 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji podzielając ocenę odnośnie spełniania przez automaty kryteriów ustawowych określonych w ustawie o grach hazardowych. Nie budziło również zastrzeżeń organu odwoławczego ustalenie podmiotu urządzającego gry na poddanych kontroli automatach, którym to podmiotem był skarżący. Organ wskazał w tym zakresie na umowę dzierżawy z dnia 22 sierpnia 2016 r. zawartą między skarżącym (wydzierżawiający) a H. Q. P. Sp. z o.o. w B. (dzierżawca), na mocy której skarżący wydzierżawił powierzchnię pod automaty w przedmiotowym lokalu, umożliwił właścicielowi wstawienie automatów do lokalu, zapewnił ciągłość gry poprzez udostępnienie automatów do publicznego korzystania i podłączenie do sieci elektrycznej. Zgodnie z § 3 ust. 2 umowy dzierżawca zobowiązał się płacić wydzierżawiającemu miesięczny czynsz dzierżawny w wysokości 35% od sumy dochodów uzyskanych w uruchomionych quizomatach umieszczonych na podstawie umowy w przedmiocie dzierżawy.
Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję w pierwszej kolejności wskazał na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, stwierdzając, że w jej świetle zastosowana wobec Skarżącego sankcja finansowa z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w wysokości przewidzianej art. 89 ust 2 pkt 2 tej ustawy, może być stosowana samodzielnie, bez powiązania z przepisem technicznym art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych.
Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd I instancji za niewątpliwe uznał, że kontrola funkcjonariuszy celnych ujawniła eksploatację spornych urządzeń do gier, których charakter odpowiadał definicji gry na automatach zawartej w ustawie o grach hazardowych. Stąd też kwestionowanie przypisania skontrolowanym automatom umożliwiania prowadzenia gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 5 ustawy o grach hazardowych uznać należy, w ocenie Sądu, za bezpodstawne, podobnie jak zarzut błędnego zakwalifikowania kwestionowanych automatów - urządzeń zwanych "quizomatami" jako automatów do gier losowych.
Zdaniem Sądu organ dokonał właściwej analizy, czy gry urządzane na skontrolowanych urządzeniach zawierały elementy losowe, czy też posiadały charakter losowy. Stwierdził również, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazywał, iż gracz nie był w stanie przewidzieć rezultatu przeprowadzonej gry, jak również nie miał wpływu na odpowiednie ustawienie bębnów. Rezultat gry był nieprzewidywalny dla grającego, a tym samym gra miała charakter losowy, zawierając jednocześnie element losowości. Wobec tego, zdaniem Sądu I instancji, zgodzić się należało z organem, że gry na spornych automatach wypełniły definicję gier na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Stanowisko to znajdowało potwierdzenie zarówno w protokole przeprowadzonej kontroli jak i opinii biegłego sądowego sporządzonej na potrzeby postępowania karno - skarbowego w odniesieniu do automatów.
Odnosząc się do przedstawionej przez skarżącego opinii prof. W. z dnia 8 listopada 2016 r. bazującej na opinii I. E. z dnia 5 sierpnia 2016 r., Sąd I instancji wskazał, że rozstrzygała ona nie tylko o zgodności badanego urządzenia z wymogami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rejestracji i eksploatacji automatów i urządzeń do gier (Dz. U. z 2012 r., poz. 312) ale również stanowiła o tym, czy urządzenie może zostać uznane za automat do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Takie uprawnienie zaś przysługuje, zgodnie z art. 2 ust. 6 u.g.h., wyłącznie ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych i dlatego, w ocenie Sądu, opinia prof. Wierzbowskiego była bezprzedmiotowa.
Sąd podzielił także ocenę organu co do kwestii uznania skarżącego za podmiot urządzający gry na automatach. Mając na uwadze okoliczności faktyczne sprawy, przede wszystkim zaś wynikające w tym zakresie z umowy dzierżawy z dnia 22 sierpnia 2016 r., urządzającym gry na automatach poza kasynem gry był skarżący. Posiadając tytuł prawny do lokalu, umożliwił wstawienie automatów zwanych Quizomatami do lokalu, zapewnił ciągłość gry na przedmiotowych automatach poprzez udostępnienie ich do publicznego korzystania i podłączenie do sieci elektrycznej oraz osiągał z tego tytułu korzyści finansowe.
Sąd zauważył, że wobec faktu, iż skarżący ponosił pełną odpowiedzialność za zapewnienie prawidłowego działania automatów, musiał mieć świadomość komercyjnego charakteru gier na nich - wiedział o wygranych pieniężnych wypłacanych bezpośrednio przez urządzenia i o potrzebie zasilenia pieniężnego urządzeń dla uruchomienia gier. Ewidentnie skarżący, poprzez zorganizowanie warunków umożliwiających korzystanie ze spornych automatów, był podmiotem urządzającym gry hazardowe poza kasynem, podlegającym karze pieniężnej stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
Sąd wskazał w tym zakresie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2015 r. w sprawie P 32/12, w którym orzeczono, że przepisy art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych w zakresie, w jakim zezwalają na wymierzenie kary pieniężnej osobie fizycznej, skazanej uprzednio prawomocnym wyrokiem na karę grzywny za wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, są zgodne z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku wynikającego z przepisu prawa.
Wobec tego karze pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem podlega każdy podmiot, który taką grę urządza bez względu na formę prawną swego działania, tj. zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna czy jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, dla której przepisy odrębne przewidują podmiotowość prawną. Ponadto wymieniona uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., w pełni podtrzymała wynikający z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wniosek, że "urządzającym grę hazardową" jest każdy podmiot, który taką grę organizuje, bez względu na to, czy obiektywnie jest zdolny do spełnienia jednego z warunków uzyskania koncesji (zezwolenia) w postaci odpowiedniej, ustawowo określonej formy prowadzenia działalności regulowanej.
Sąd nie znalazł również podstaw do zakwestionowania prawidłowość przeprowadzonego przez organy celne postępowania dowodowego i trafność oceny przeprowadzonych dowodów. Przedłożone w postępowaniu sądowym przez stronę skarżącą dowody nie prowadziły, zdaniem Sądu, skutecznie do podważenia prawidłowości ustaleń i słuszności dokonanej przez organy obu instancji oceny dowodów.
W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
H. S. skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:
- 1. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu Quizomaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pakt 2 i ust. 2 pakt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach;
- 2. art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 693 Kodeksu cywilnego poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy H. Q. P. Sp. z o.o. oraz skarżącym wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżącego prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązku wydzierżawiającego, podczas gdy treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni;
- 3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegającą na wadliwym uznaniu, że quizomaty szczegółowo wskazane w zaskarżonej decyzji stanowią w istocie "automat do gier losowych", co miało uzasadniać wymierzenie stronie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach do gry poza kasynem, podczas gdy quizomaty wyszczególnione w decyzji nie są automatami losowymi i nie były na nich prowadzenie gry losowe, zaś strona dysponuje opinią podmiotu posiadającego status Jednostki Badającej upoważnionej przez Ministra Finansów potwierdzającej tą okoliczność.
Podnosząc te zarzuty strona skarżąca kasacyjna wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w B. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością z art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna H. S. oparta została na naruszeniu prawa materialnego. Na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wskazała naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. polegające na błędnej wykładni pojęcia podmiotu urządzającego gry i przypisaniu tej właściwości najemcy powierzchni lokalu, na której wynajmujący eksploatował automat do gier, co wiązało się z wadliwą wykładnią treści umowy najmu zawartej między skarżącym kasacyjnie a spółką H. Q. P. sp. z o.o. i było skutkiem błędu w ustaleniach faktycznych sprawy.
Skarga kasacyjna H. S. nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego jej skutkiem nie mogło być uchylenie skarżonego wyroku.
W ocenie NSA zupełnie nietrafny, bo formalnie wadliwy i nie nadający się do rozpoznania jest zarzut odnoszący się do błędów w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że zarzut kasacyjny po pierwsze, musi być stawiany w ramach właściwej podstawy kasacyjnej, czyli zarzut procesowy nie może być wskazywany w podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, a po wtóre, ma podnosić i określać konkretne przepisy, które naruszył Sąd I instancji oraz ma uzasadnić to naruszenie. Rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełnia w zakresie tego zarzutu żadnego ze wskazanych warunków, toteż sam zarzut musiał być uznany za niezasadny.
W zakresie zarzutów materialnych dla oceny skuteczności skargi kasacyjnej istotny jest tylko ten, który odnosi się do naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. i dotyczy błędnej wykładni pojęcia podmiotu urządzającego gry. Drugi z zarzutów jest konsekwencją pierwszego, gdyż wiąże się z błędem w zakresie wykładni treści umowy między skarżącym kasacyjnie a spółką, która eksploatowała quizomaty, a to oznacza, że w istocie odnosi się do pojęcia urządzającego gry na gruncie art. 89 u.g.h.
Zdaniem NSA przedstawiony zarzut kasacyjny jest nietrafny. Bez wątpienia urządzający gry, przy braku definicji legalnej, musi być rozumiany w sposób właściwy dla języka potocznego. Skoro tak, to słusznie zauważa skarga kasacyjna, że urządzającym jest ten, kto tworzy, organizuje, przedsiębierze, robi, umożliwia itp. Jednak na czym w konkretnej sytuacji polega urządzanie, a więc jaki kontekst językowy tego pojęcia należy przyjąć, jest uzależnione od faktów, które stają się podstawą do językowego opisu. Zauważyć trzeba, że każdy język, w tym potoczny, jest narzędziem opisu świata, a więc realnych zaszłości. Skoro tak, to znaczenie terminu urządzającego gry na gruncie rozpoznawanej sprawy musi być wiązane z faktami jakie wynikają z umowy, a więc roli skarżącego kasacyjnie w przedsięwzięciu zorganizowanym przez spółkę. Idzie o to, czy skarżący tylko wynajął powierzchnię, bo jeżeli tylko do tego się sprowadzała jego aktywność, to nie był urządzającym w rozumieniu art. 89 u.g.h., czy też jego aktywność realizowała się w inny sposób, który pozwala uznać, że urządzał gry.
W rozpoznawanej sprawie jest niewątpliwe, że skarżący kasacyjnie zobowiązał się do technicznego zabezpieczenia działania quizomatów oraz zagwarantowania bezpiecznego ich funkcjonowania, ale przede wszystkim do udziału w zyskach jakie przyniosą urządzenia, gdyż w ten sposób został ustalony czynsz. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ten ostatni warunek w sposób niebudzący wątpliwości wykazuje związek skarżącego kasacyjnie z podmiotem wydzierżawiającym powierzchnię. W tym koncentruje się jego interes ekonomiczny, a to pozwala przyjąć, że Sąd I instancji prawidłowo odczytał treść art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 pkt 2 u.g.h. i stwierdził, że skarżący kasacyjnie był podmiotem urządzającym gry, zatem podlegał karze przewidzianej w u.g.h.
Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O kosztach postanowiono w oparciu o treść art. 204 pkt. 1 p.p.s.a.