Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: WSA w Lublinie lub Sąd I instancji) uwzględnił skargę J R (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B (dalej: Dyrektor) z dnia [..] stycznia 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry i uchylił zaskarżoną decyzję.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 10 września 2013 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w Zamościu przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 612 ze zm.; dalej: u.g.h.), w prowadzonym przez skarżącego sklepie położonym w Krasnobrodzie. W wyniku kontroli stwierdzono, że w lokalu znajdują się urządzenia o nazwach APEX MAGIC FRUITS i ADELL.
Na podstawie oględzin, przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych eksperymentu w postaci gier kontrolnych, zeznań świadka i opinii biegłego sądowego ustalono, że badane automaty służyły do celów komercyjnych, a zainstalowane na nich gry miały charakter losowy niezależny od zręczności grającego. Rozpoczęcie gry było możliwe dopiero po zakredytowaniu automatu kwotą pieniężną, natomiast wygrana w postaci punktów umożliwiała kontynuowanie gry bez ponoszenia dodatkowych kosztów. Oba urządzenia umożliwiały ponadto wypłatę wygranych pieniężnych.
Na tej podstawie Naczelnik Urzędu Celnego w Z uznał, że strona postępowania urządzała gry na automatach i decyzją z dnia [..] czerwca 2015 r. wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na wyżej wymienionych automatach poza kasynem gry.
Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Celnej w B utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ wskazał, że u.g.h. nie zawiera legalnej definicji urządzającego gry. W rozpoznawanej sprawie odpowiedzialność skarżącego ustalono na podstawie umowy dzierżawy z dnia 27 kwietnia 2013 r., z której wynikało, że w zamian za udostępnienie powierzchni lokalu pod instalację i eksploatację automatów skarżący otrzymywał czynsz w wysokości 30% od sumy przychodu z zainstalowanych urządzeń.
WSA w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd podał, że z uzasadnienia decyzji wynika, że podstawą uznania skarżącego za urządzającego gry, stanowił fakt umiejscowienia automatów do gier w prowadzonym przez niego lokalu, który nie był kasynem gry.
Motywy rozstrzygnięcia zawarte w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji ograniczają się do ogólnikowego stwierdzenia, że skarżący urządzał gry na automatach poprzez udostępnienie ich do publicznego korzystania, podłączenie do sieci elektrycznej, zapewnienie ciągłości gry na automatach oraz partycypowanie w zyskach. Ustalenia organu pierwszej instancji w tym zakresie opierały się na treści zawartej przez skarżącego umowy dzierżawy, na mocy której skarżący wydzierżawił część powierzchni należącego do niego sklepu pod instalacją i eksploatację automatów przez dzierżawcę. W ocenie Sądu I instancji nie było wystarczające do przypisania skarżącemu przymiotu urządzającego gry na automatach.
Organ odwoławczy zaaprobował tego rodzaju oceny i ustalenia, dodatkowo wskazując, że skarżący wypłacał wygrane z automatów.
Sąd I instancji podał, że analiza treści uzasadnień zaskarżonych decyzji wskazuje, że organy dokonały ustaleń co do faktu wypłacania wygranych pieniężnych przez skarżącego na podstawie zeznań świadka.
Jednocześnie jednak ani Dyrektor, ani Naczelnik Urzędu Celnego, nie dokonali oceny zeznań tego świadka, jak też nie wskazali, które z jego wypowiedzi o faktach uznać należało za wiarygodne i prawdziwe. Zeznania świadka nie były jednoznaczne. Co więcej w części były one ze sobą sprzeczne.
Odnosząc się do kwestii władztwa nad automatami Sąd wskazał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w lokalu gdzie znajdowały się automaty. Ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wynika jednak, aby właścicielami tych automatów był skarżący. Wprost przeciwnie przywołana wyżej umowa dzierżawy oraz zeznania świadka wskazują, że skarżący nie jest właścicielem urządzeń. Z materiału dowodowego nie wynika także, by to skarżący wydzierżawił badane automaty od ich właściciela, czy też by stał się posiadaczami samoistnymi lub zależnymi automatów na podstawie jakiegokolwiek innego stosunku prawnego. Z żadnego z przeprowadzonych dowodów nie wynika również, by to skarżący wyposażył skontrolowany lokal w automaty, czy też umieścił automaty na terenie lokalu.
Zdaniem Sądu samo oddanie do używania powierzchni lokalu pod automaty innemu podmiotowi w ramach umowy najmu lub dzierżawy nie stanowi urządzania gier w rozumieniu art. 89 u.g.h. Oceny takiej nie zmienia fakt oznaczenia w umowie dzierżawy czynszu dzierżawnego jako określonego procentu od sumy przychodów z automatu.
W ocenie Sądu I instancji organ nie wyjaśnił należycie, z jakich konkretnych okoliczności faktycznych wywodzi, że skarżący urządzał gry na automatach.
Dyrektor zaskarżył wyrok w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania a także zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła naruszenie:
- I. Przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, polegające, tj.:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 o.p., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że organ administracji nie spełnił obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, które dopiero pozwoliłyby na ocenę, czy określonemu podmiotowi można przypisać cechę urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h., co doprowadziło do uwzględnienia skargi na decyzję i uchylenia decyzji, podczas gdy organy obu instancji w sposób dostateczny dokonały ustaleń i wyjaśniły istotę sprawy,
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 4 o.p. polegające na błędnym przyjęciu, że uzasadnienie faktyczne obu instancji nie spełnia wymogów określonych w art. 210 § 4 o.p., podczas gdy uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera wskazanie faktów, które organ celny uznał za udowodnione oraz wskazanie dowodów, którym organ celny dał wiarę, a które doprowadziły do możliwości przypisania skarżącemu przymiotu urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h.,
- 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz zamieszczenie wskazań, co do dalszego postępowania, które w świetle zgromadzonego przez organ materiału dowodowego są bezcelowe, a ponadto brak wyjaśnienia kwestii wskazanego naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a).
- II. Prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że działanie skarżącego polegające na oddaniu części lokalu do władania innemu podmiotowi pod eksploatację automatów, pobieranie z tego tytułu czynszu dzierżawnego nie w określonej wysokości, ale w oznaczonej części ułamkowej pożytków z zainstalowanych automatów, podejmowanie aktywnych działań w obsłudze automatów zarówno pod względem technicznym jak i w obsłudze dokonywanie wypłat, partycypacja w zyskach (określona na 30%) nie mogą zostać zakwalifikowane jako wypełniające pojęcie urządzającego gry na automatach poza kasynem gry, podczas gdy w ocenie organu takie działanie należy zakwalifikować jako urządzanie gier hazardowych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu pełnomocnik skarżącego wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem zaistniały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna Dyrektora oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności odnosi się do podniesionych w tej skardze zarzutów procesowych, a dopiero w dalszej do naruszeń prawa materialnego. Konieczność zachowania takiej kolejności rozpoznawania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że prawidłowa ocena stosowania prawa materialnego jest możliwa dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.
Skarga kasacyjna Dyrektora ma usprawiedliwione podstawy, zatem musiała skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku.
W ocenie NSA trafny jest podniesiony w tej skardze zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 o.p. Istota tak zbudowanego zarzutu sprowadza się do twierdzenia, że Sąd I instancji niezasadnie uchylił zaskarżoną decyzję i nakazał uzupełnienie i pełna ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie, w sytuacji gdy materiał ten został zebrany i oceniony w sposób odpowiadający prawu. Z tym stanowiskiem organu należy się zgodzić. Analiza akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organy celne poprawnie przyjęły, że J R był podmiotem urządzającym gry na automatach w rozumieniu art. 89 u.g.h. Wątpliwości Sądu I instancji w tym zakresie, zwłaszcza niejednoznaczność zeznań świadka p. Ożoga i lakoniczność treści umowy dzierżawy zawartej przez J R ze spółką będącą właścicielem automatów nie dają podstaw do przyjęcia, że w tym zakresie doszło do naruszenia zasad oceny materiału dowodowego.
Sąd II instancji wielokrotnie w swoim orzecznictwie wskazywał, że przypisanie podmiotowi cech urządzającego gry w rozumieniu art. 81 ust. 1 pkt 2 u.g.h. wymaga ustalenia ogółu czynności jakich podejmuje się wydzierżawiający część powierzchni własnego lokalu dla posiadacza automatów. Konieczność takiego definiowania urządzającego gry wynika z braku definicji legalnej takiego podmiotu w u.g.h. Skoro więc urządzanie gier na automatach to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia takiej działalności, to w ich katalogu mieści się udostępnianie graczom automatów do gier, zorganizowanie miejsca na zamontowanie tych urządzeń, umożliwienie dostępu do tego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie aktywności, w tym dbanie by były ciągle sprawne, wypłacanie wygranych, obsługa tych urządzeń, a także udział w przychodach uzyskiwanych z gry na automatach (zob. wyrok NSA z dnia 28 listopada 2018 r., II GSK 1540/18, CBOIS).
Takie rozumienie urządzającego gry na automatach powinno być efektem zebranego materiału dowodowego, w tym ustalenia celu umowy dzierżawy. W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że skarżący udostępnił powierzchnię własnego lokalu, zapewniał techniczne warunki funkcjonowanie automatów, był powiązany z uzyskiwanym przychodem stawką 30% przychodu z automatów jako czynszem z umowy oraz uczestniczył w działaniu tych urządzeń, poprzez informację o ich stanie oraz wypłaty środków pieniężnych, gdy ich brakło w tych urządzeniach.
Okoliczności te w pełni dają podstawę do przyjęcia, że skarżący był podmiotem objętym dyspozycją art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Odmienna ocena dokonanych w tym zakresie ustaleń faktycznych dokonana przez Sąd I instancji jest nietrafna, zatem z tego powodu należało uwzględnić skargę kasacyjną Dyrektora.
Zdaniem NSA nietrafny jest zarzut podnoszący naruszenie przez Sąd I instancji treść art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten wskazuje na wymogi formalne uzasadnienia wyroku i te wszystkie elementy posiada zaskarżony wyrok. Natomiast to, że strona nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu prezentowanym w uzasadnieniu nie jest powodem do twierdzenia, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
W zakresie zarzutu materialnego stwierdzić należy, że jest niezasadny, bo jest przedwczesny. Uchylenie decyzji objętej skargą nastąpiło ze względu na wady procesowe, zatem kwestia materialna, codo której wypowiedział się Sąd I instancji jest sprawą poboczną na tym etapie postępowania. Dodać należy, że kontekst materialny podnoszony w skardze do Sądu I instancji dotyczył w istocie oceny poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, a więc przypisania skarżącemu właściwości urządzającego gry na automatach, zatem oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Z tych powodów Sąd II instancji dokonując odmiennej oceny tych warunków od przyjętej przez Sąd I instancji uchylił wyrok i oddalił skargę uznając stan sprawy za dostatecznie wyjaśniony.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie 203 pkt 2 p.p.s.a.