Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 39/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę T. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] października 2014 r. podczas kontroli drogowej zespołu pojazdów składającego się z ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej. [...] i naczepy ciężarowej marki [...] o nr rej. [...], którym kierował A. S. realizujący zadanie przewozowe w imieniu i na rzecz T. B., w trakcie analizy okazanych do kontroli dokumentów kontrolujący stwierdzili, że kierowca kilkukrotnie nie rejestrował prawidłowo swojej aktywności, poruszając się bez wykresówki w tachografie. Mianowicie wykresówki z dni: 9/10 października 2014 r., 26/27 października 2014 r., 29/30 października 2014 r. stanowią dowód na okoliczność manipulacji kierowcy urządzeniem rejestrującym.
Dodatkowo w związku z demontażem obudowy tachografu, urządzenie rejestrujące utraciło cechy uniemożliwiające dostęp do jego wnętrza i tym samym stwierdzono brak wymaganej kontroli okresowej tachografu.
W związku z powyższym [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], działając na podstawie art. 92a ust. 1 i 2 oraz art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1414 ze zm., powoływanej dalej jako u.t.d.), nałożył na T. B. karę pieniężną w wysokości 6000 zł za stwierdzone naruszenie w postaci nierejestrowania za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi oraz wykonywania przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w urządzenie rejestrujące lub cyfrowe urządzenie rejestrujące bez wymaganego sprawdzenia okresowego, badania kontrolnego lub kalibracji.
W odwołaniu od tej decyzji T. B. podniósł, że pomimo prawidłowego zorganizowania przewozu umożliwiającego kierowcy wykonanie zlecenia transportowego z poszanowaniem norm regulujących czas pracy, a także ustanowienia przez stronę wyraźnego zakazu stosowania zabiegów zakłócających pracę tachografu pod groźbą surowych kar dyscyplinarnych oraz bieżącego monitorowania norm czasu pracy, kierowca dokonał samowolnej ingerencji w działanie urządzenia rejestrującego.
Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ, stwierdził, że brak było podstaw do zastosowania art. 92c ust. 1 u.t.d. ze względu na fakt, że do naruszeń doszło w okolicznościach, które przedsiębiorca powinien przewidzieć i nie dopuścić do ich zaistnienia. W ocenie organu, w niniejszej sprawie strona nie wykazała okoliczności, których nie mogła przewidzieć oraz na które nie miała wpływu. Zdaniem organu, okoliczność, że kierowca za dokonane naruszenie otrzymał od strony karę dyscyplinarną w postaci nagany nie stanowi okoliczności dającej możliwość wyłączenia jej od odpowiedzialności, zaś podjęcie środków dyscyplinujących kierowcę uznać należy za spóźnione, skoro jak wynika z protokołu, kierowca w kontrolowanym okresie kilkukrotnie dokonał naruszenia z lp. 6.2.1 załącznika nr 3 do u.t.d.
Ponadto organ podniósł, że w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 92b u.t.d., bowiem przepis ten dotyczy wyłącznie naruszeń czasu pracy kierowców, nie ma zaś zastosowania do naruszeń związanych z obsługą urządzenia rejestrującego.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T. B. zarzucił organowi nietrafne uznanie, że brak było podstaw do zastosowania przesłanki egzoneracyjnej wymienionej w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., w sytuacji gdy okoliczności sprawy i przedłożenie przez stronę dowody wskazują, że nie miała ona wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie to nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2016 r., wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że obowiązkiem przedsiębiorcy jest prawidłowe zorganizowanie i zabezpieczenie zadania przewozowego, a następnie jego właściwa kontrola, co powinno zapewniać przestrzeganie m.in. norm czasu pracy kierowców. Konieczne są działania nadzorcze i kontrolne wobec kierowców, np. przez monitorowanie pojazdów, w tym sprawdzanie i weryfikacja danych rejestrowanych przez tachograf, jak również weryfikacja danych zarejestrowanych na kartach kierowców. Kontrola kierowców powinna być tak zorganizowana, aby odpowiednio wcześnie wykryć niezgodne z prawem działania.
Ponadto, przedsiębiorca winien tak dobierać kierowców oraz tak zorganizować ich pracę, aby nie dochodziło do naruszenia przez nich prawa podczas wykonywania transportu drogowego. Sprawą przedsiębiorcy jest zawieranie takich umów, dobór takiej kadry oraz taka organizacja przedsiębiorstwa, która to zapewni. Dlatego, zdaniem Sądu I instancji, w sprawie brak było podstaw do zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.
T. B. złożył od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 29 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 39/16 skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. wyrażającą się w nietrafnym przyjęciu, że nawet umyślne, zawinione działania kierowców zatrudnionych przez przedsiębiorcę wykonującego transport drogowy nie mogą być rozpatrywane w kategoriach przesłanki zwalniającej stronę z odpowiedzialności, o której mowa w tym przepisie - w sytuacji, gdy przepis ten nie statuuje zamkniętego katalogu sytuacji wyłączających odpowiedzialność przewoźnika z odpowiedzialności administracyjnej, o której mowa w art. 92a ust. 1 u.t.d., w związku z czym w każdej sprawie, także gdy do naruszenia doszło z winy kierowcy zatrudnionego przez przedsiębiorcę wykonującego transport drogowy, należy badać, czy konkretne okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem miał wpływ na powstanie naruszenia oraz czy naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, które podmiot ten mógł przewidzieć.
Skarżący postawił również zarzut naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na braku uwzględnienia skargi, pomimo że Główny Inspektor Transportu Drogowego w decyzji z dnia [...] listopada 2015 r. dopuścił się naruszeń wymienionych przepisów k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a także dowolną ocenę materiału zebranego, a w konsekwencji, po pierwsze, błędne niezastosowanie przepisu art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., pomimo że strona wykazała, iż nie miała wpływu na powstanie naruszeń, a naruszenia te nastąpiły wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, a po drugie - błędne niezastosowanie przepisu art. 92b ust. 1 pkt 1 lit. a) i b) u.t.d., pomimo że strona wykazała, iż zapewniła właściwą organizację i dyscyplinę pracy ogólnie wymaganą w stosunku do prowadzenia przewozów drogowych, umożliwiającą przestrzeganie przez kierowców przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006 z dnia 15 marca 2006 r. oraz rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r., a także zapewniła prawidłowe zasady wynagradzania, niezawierające składników wynagrodzenia lub premii zachęcających do naruszania przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006 oraz do działań zagrażających bezpieczeństwu ruchu drogowego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że z niekwestionowanych przez Sąd I instancji dowodów przedłożonych w postępowaniu administracyjnym wynika, iż skarżący prawidłowo zorganizował przewóz, umożliwiając kierowcy wykonanie zlecenia transportowego z poszanowaniem norm regulujących czas pracy, kontrolował kierowcę, ustanowił wyraźny zakaz stosowania urządzeń niedozwolonych zakłócających pracę tachografu pod groźbą surowych kar dyscyplinarnych, regularnie szkolił kierowcę w zakresie obowiązujących przepisów dotyczących czasu pracy, wprowadził zasady wynagradzania przeciwdziałające dopuszczaniu się przez kierowców naruszeń.
Zdaniem skarżącego, w sprawie nie ustalono jakichkolwiek konkretnych uchybień, zaniedbań po stronie przewoźnika, które uzasadniałyby pociągnięcie go do odpowiedzialności administracyjnej. Rzetelna analiza zgromadzonych dowodów prowadzi do wniosku, że przewoźnik nie mógł zrobić nic ponad to, co uczynił.
Skarżący zauważył, że Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do kwestii zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 92b ust. 1 u.t.d., tym bardziej zaś nie podał żadnych kryteriów (wzorca), których spełnienie oznaczałoby zapewnienie właściwej organizacji i dyscypliny pracy w rozumieniu tego przepisu.
Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie skarżący stoi na stanowisku, że organ niezasadnie nałożył na niego karę pieniężną za naruszenie przepisów o transporcie drogowym, w sytuacji gdy w sprawie miały zastosowanie: art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. oraz art. 92b ust. 1 u.t.d., tj. przepisy stanowiące wyjątek od zasady odpowiedzialności karnoadministracyjnej podmiotu wykonującego przewóz drogowy za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zastosowania art. 92b ust. 1 u.t.d., należy wyjaśnić, że z treści tego przepisu wynika jednoznacznie, iż dotyczy on wyłącznie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o czasie prowadzenia pojazdów, wymaganych przerwach i okresach odpoczynku. W rozpoznawanej sprawie na skarżącego nałożono karę pieniężną za naruszenie w postaci nierejestrowania za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi oraz wykonywania przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w urządzenie rejestrujące lub cyfrowe urządzenie rejestrujące bez wymaganego sprawdzenia okresowego, badania kontrolnego lub kalibracji. Naruszenia te zostały wymienione w lp. 6 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, w którym uregulowano kary za naruszenie przepisów o stosowaniu urządzeń rejestrujących lub cyfrowych urządzeń rejestrujących samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i postoju.
Natomiast naruszenia dotyczące czasu prowadzenia pojazdów, wymaganych przerw i okresów odpoczynku zostały wymienione w lp. 5 załącznika nr 3 do u.t.d. Skoro zatem na skarżącego nie została nałożona kara za naruszenie przepisów o czasie prowadzenia pojazdów, wymaganych przerwach i okresach odpoczynku, to w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 92b ust. 1 u.t.d.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. i powiązanego z nim zarzutu naruszenia prawa procesowego, należy stwierdzić, że odpowiedzialność podmiotu wykonującego przewóz drogowy, o której mowa w art. 92a ust. 1 u.t.d., ma charakter obiektywny, jest odpowiedzialnością za skutek w postaci naruszenia prawa, co oznacza, że jest niezależna od winy podmiotu dopuszczającego się tego naruszenia.
Wyjątek od zasady odpowiedzialności obiektywnej podmiotu wykonującego przewóz został uregulowany w art. 92c ust. 1 u.t.d. Zgodnie z pkt 1 tego przepisu, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki obligujące organ do zastosowania tego przepisu i umorzenia postępowania. Nie można uznać, że skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia oraz że popełnienia tego naruszenia nie mógł przewidzieć. Przedsiębiorca powinien wykazać, że dołożył należytej staranności, a zatem uczynił wszystko, aby kierowca prawidłowo rejestrował swoją aktywność za pomocą urządzenia rejestrującego. Przedsiębiorcę zobowiązują do tego i jednocześnie uprawniają relacje prawne łączące go z kierowcą wykonującym przewóz w jego imieniu i na jego rachunek. Kierowca był pracownikiem wykonującego przewóz drogowy. Do pracodawcy należy zarówno odpowiednie zorganizowanie pracy pracownika, jak i sprawowanie kontroli wykonywania tej pracy.
W związku z tym pracodawca ponosi ryzyko niewłaściwego wykonania pracy przez pracownika. Niewątpliwie pracodawca dysponuje środkami organizacyjnymi i motywacyjnymi, które mogą być skuteczne w zapobieganiu, aby kierowca nie naruszał tak istotnych obowiązków związanych z wykonywaniem przewozów.
W rozpoznawanej sprawie przedsiębiorca nie wykazał, że dopełnił należytej staranności w zorganizowaniu i kontrolowaniu pracy kierowcy i że mimo tego kierowca dokonał ingerencji w urządzenie rejestrujące. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, kierowca A. S. był wielokrotnie, tj. w dniach [...] kwietnia 2014 r., [...] czerwca 2014 r., [...] września 2014 r. oraz [...] października 2014 r. karany karą upomnienia za naruszenia dotyczące rejestracji aktywności kierowcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sama okoliczność wymierzenia kary porządkowej kierowcy nie świadczy o tym, że przedsiębiorca podjął realne i skuteczne działania w celu zapewnienia przestrzegania przez zatrudnionych przez siebie kierowców przepisów regulujących wykonywanie przewozu drogowego, jeżeli zastosowane środki nie doprowadziły do zmiany ich zachowania w tym zakresie.
W świetle powyższego nie można zatem uznać, by przedsiębiorca wykazał, że nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Prawidłowo Sąd I instancji ocenił więc, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia postępowania na podstawie art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.
Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).